Phòng, chống dịch cúm gia cầm: Vẫn còn những “lỗ hổng” lớn

Theo báo cáo của Ban chỉ đạo phòng chống dịch cúm gia cầm tỉnh, tính đến ngày 22-2, trên toàn tỉnh đã có 3 ổ dịch cúm gia cầm tái phát ở 3 địa phương Uông Bí, Móng Cái, Đông Triều, làm chết 1.226 con gia cầm, tiêu huỷ 6.000 con.

Người chăn nuôi quá chủ quan

Theo báo cáo của Ban chỉ đạo phòng chống dịch cúm gia cầm tỉnh, tính đến ngày 22-2, trên toàn tỉnh đã có 3 ổ dịch cúm gia cầm tái phát ở 3 địa phương Uông Bí, Móng Cái, Đông Triều, làm chết 1.226 con gia cầm, tiêu huỷ 6.000 con. Mặc dù dịch phát nhỏ lẻ trong phạm vi hẹp ở một số hộ dân, mức độ thiệt hại không lớn nhưng điều đáng quan tâm đây đều là những địa bàn đã từng có dịch cúm gia cầm xảy ra những năm trước. Phân tích nguyên nhân khiến dịch xảy ra trong thời gian vừa qua tại cuộc họp khẩn cấp triển khai các biện pháp phòng chống dịch cúm gia cầm đại diện các ngành, địa phương đã xảy ra dịch đều thừa nhận: Nguyên nhân chính là do người chăn nuôi quá chủ quan, không tiêm phòng cho đàn gia cầm, thuỷ cầm hoặc tiêm không đầy đủ theo đúng quy trình gặp thời điểm thời tiết thuận lợi dịch bùng phát. Theo quy định của cơ quan thú y đối với gà phải tiêm 2 mũi/năm, đối với vịt sau khi tiêm mũi 1 thì 28 ngày sau phải tiêm nhắc lại mũi 2 nhưng thực tế không hộ chăn nuôi nào thực hiện đầy đủ quy trình này. Sau khi dịch xảy ra ở các hộ chăn nuôi, cơ quan chuyên môn, chính quyền địa phương mới “té ngửa” ra không hộ nào thực hiện đúng quy định tiêm phòng cho đàn gia cầm, thuỷ cầm. Tại hộ ông Nguyễn Văn Tuấn, khu 4, phường Hải Yên (Móng Cái) gia đình ông chăn nuôi tới gần 1.000 con gia cầm nhưng diện tích khu vực nuôi nhốt chỉ có 50-60m2, cả gia súc, gia cầm đều được nuôi nhốt chung. Cả gà và ngan đều chưa được tiêm phòng, còn vịt thì chỉ được tiêm mũi 1 chứ không tiêm nhắc lại mũi 2. Tại thôn Nhuệ Hổ, xã Kim Sơn, hộ đầu tiên có 170 con gia cầm bị chết nghi cúm cũng không tiêm phòng; hộ thứ 2 có 101 con bị chết trong khi cơ quan thú y đang cho tiêm vắc xin phòng dịch, kết quả xét nghiệm cho thấy đàn gia cầm của hộ gia đình này đã bị nhiễm vi rút cúm từ trước khi tiêm phòng. Tại thôn Hiệp An II, xã Phương Nam cả 4 hộ chăn nuôi ở cùng một khu vực đều có gia cầm, thuỷ cầm bị chết vì cúm và cả 4 hộ này đều chưa tiêm phòng cho đàn gia cầm.

Trong điều kiện thời tiết rét đậm, rét hại kéo dài nhiều ngày, thức ăn khan hiếm nhưng với phương thức chăn nuôi quảng canh người chăn nuôi không chú trọng tới việc chăm sóc, nuôi dưỡng, vệ sinh phòng bệnh cho gia súc, gia cầm. Mặc dù cơ quan thú y đã phát sổ theo dõi quản lý đàn gia cầm, thuỷ cầm đến từng hộ chăn nuôi nhưng không nhận được sự cộng tác của các hộ chăn nuôi. Trong khi cơ quan chuyên môn liên tục cảnh báo về tình trạng gia cầm nhập lậu có chứa vi rút cúm thì một số hộ chăn nuôi vẫn tiếp tay cho tình trạng buôn bán vận chuyển gia cầm nhập lậu. Vừa qua cơ quan chức năng đã phát hiện tại một trang trại chăn nuôi gia cầm ở Yên Hưng, đã có nhập gà loại thải của Trung Quốc về nuôi để hợp thức hoá sau đó bán ra thị trường.

Cơ quan chức năng bị động

Sau khi dịch cúm gia cầm xảy ra các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đã tích cực triển khai các biện pháp khoanh vùng dập dịch, tổ chức phun khử trùng tiêu độc, vệ sinh chồng trại khu chăn nuôi ở các vùng có dịch, cắm biển báo, tăng cường kiểm soát việc buôn bán vận chuyển gia súc, gia cầm vào địa bàn, tổ chức tiêm vắc xin cho đàn gia cầm... Tuy nhiên, tất cả những việc làm này chỉ là sự tích cực trong thế bị động vì chỉ sau khi dịch xảy ra những việc đáng lẽ ra phải làm thường xuyên này mới được triển khai. Còn trước đó cả một thời gian dài mặc dù cơ quan chuyên môn đã liên tục cảnh báo về khả năng dịch có thể bùng phát trở lại nhưng chính quyền địa phương rất thờ ơ, không chú trọng đến công tác phòng chống dịch bệnh gia súc, gia cầm, nhất là tổ chức khử trùng tiêu độc thường xuyên trên địa bàn, những nơi đã từng có ổ dịch. Trên thực tế nhiều địa phương hoàn toàn phó mặc công tác phòng chống dịch bệnh gia súc, gia cầm cho cán bộ thú y. Trong khi đó cả xã mới chỉ có 1 người được hưởng lương để làm công việc này. Chính vì sự phó mặc này mà chính quyền địa phương không nắm được số lượng gia cầm thực tế trên địa bàn, số cũ, số mới phát sinh.

Tại cuộc họp triển khai các biện pháp cấp bách phòng chống dịch cúm gia cầm vừa qua đại diện ngành Thú y đã phản ánh, thời gian qua xảy ra tình trạng không trung thực trong công tác tiêm vắc xin phòng dịch cúm gia cầm. Qua kiểm tra ở một số địa phương số gia cầm thực tế được tiêm với số khai báo đã tiêm phòng không trùng khớp nhau. Theo báo cáo của các địa phương năm 2007, toàn tỉnh tiêm phòng trên đàn gia cầm, thuỷ cầm được gần 100% nhưng độ bảo hộ vắc xin trên đàn gia cầm cả tỉnh mới chỉ đạt 50%, thậm chí có địa phương đàn gia cầm có độ bảo hộ bằng không. Hiện nay trên địa bàn tỉnh lúc nào cũng tồn tại tình trạng vi rút cúm lưu hành trên đàn gia cầm, thuỷ cầm. Một số địa phương cũng thừa nhận chính chính quyền cơ sở của mình cũng chủ quan, lơ là chưa coi trọng công tác phòng chống dịch bệnh gia súc, gia cầm. Hoạt động của ban chỉ đạo chống dịch chưa hiệu quả, phân công trách nhiệm giám sát dịch bệnh chưa cụ thể, ban chỉ đạo hoạt động chỉ mang tính hình thức. Chính quyền chưa có biện pháp xử lý các hộ chăn nuôi không chấp hành tiêm phòng cúm gia cầm. Những địa phương ở khu vực giáp biên chưa có sự cộng tác tích cực với các ngành chức năng trong việc xử lý tình trạng gia cầm nhập lậu vào địa bàn. Công tác tuyên truyền phòng chống dịch không được làm thường xuyên mà chỉ tập trung vào thời điểm khi có dịch xảy ra. Đánh giá về công tác phòng chống dịch cúm gia cầm của tỉnh đồng chí Bùi Quang Anh, Cục trưởng Cục Thú y (Bộ NN&PTNT) cho rằng: Quảng Ninh đã làm rất tốt công tác phòng chống dịch bệnh gia súc, gia cầm, làm rất tích cực nhưng là tích cực trong thế bị động. Nghĩa là khi dịch xảy ra rồi thì làm rất quyết liệt nhưng sau khi dịch tạm lắng thì lại buông lỏng, không có sự kiểm soát chặt chẽ việc buôn bán vận chuyển gia cầm ở địa bàn khác vào. 

Mỗi khi xảy ra dịch các cơ quan chuyên môn đều cho rằng do tập quán chăn nuôi vẫn còn nhỏ lẻ, thiếu tập trung và lần nào cũng đề nghị các địa phương phải có điểm quy hoạch chăn nuôi tập trung. Thế nhưng đã mấy năm qua chưa địa phương nào có được quy hoạch này. Cứ mạnh ai nấy làm, dân có tiền đầu tư ở đâu thì nuôi ở đó, kể cả là giữa khu dân cư. 

Người tiêu dùng thờ ơ

Theo báo cáo của Bộ Y tế tính đến nay cả nước đã phát hiện 4 người nhiễm vi rút cúm A H5N1 trong đó 3 người đã tử vong, qua điều tra sơ bộ cho thấy các bệnh nhân này đều có liên quan đến việc làm thịt hoặc ăn thịt gia cầm bệnh, chết. Đặc biệt tổ chức y tế đã cảnh báo về hiện tượng vi rút cúm gia cầm biến thể, có khả năng kháng thuốc Tamiphlu. Mặc dù đã có người tử vong nhưng trong đợt dịch cúm gia cầm  lần này  không chỉ người chăn nuôi có tư tưởng chủ quan, coi thường dịch bệnh mà chính người tiêu dùng cũng không mấy quan tâm đến vấn đề này. ở các chợ, gia cầm chưa qua giết mổ, gia cầm không rõ nguồn gốc vẫn bày bán, nhất là các chợ nhỏ, chợ tạm, các quán ăn vẫn bán thịt gia cầm và tiết canh. Theo một số chủ quán lẩu gà ở TP Hạ Long cho biết: Từ khi tỉnh có dịch cúm gia cầm đến nay số lượng khách đến ăn ở quán vẫn đông như khi chưa có dịch, chẳng ai quan tâm đến việc đang có dịch cúm gia cầm. Một số người nội trợ còn cho rằng: năm nào mà chẳng có dịch cúm gia cầm lúc nào cũng lo lắng thì biết ăn gì? Nếu dịch lây sang người cơ quan chức năng đã cấm không cho bán gia cầm nữa. Do những năm trước cũng có dịch cúm gia cầm nhưng ở tỉnh không có người bị nhiễm bệnh nên nhiều người rất chủ quan, vẫn giết mổ, ăn tiết canh và thịt gia cầm ốm chết.

Dịch đã bùng phát và đang có chiều hướng lan rộng trong điều kiện nhiều tỉnh, thành phố xung quanh cũng đã có dịch, ở trong tỉnh những địa bàn nhạy cảm nhất cũng đã xảy ra dịch, vi rút cúm có khả năng tồn tại ở các điều kiện môi trường khắc nghiệt. Vì vậy việc tuyên truyền nâng cao ý thức cho người dân trong phòng chống dịch cúm gia cầm càng cần làm thường xuyên hơn, tích cực hơn nữa.