Sau nhiều cố gắng của xã Phong Cốc, cuối cùng lễ hội Xuống đồng (xã Phong Cốc, huyện Yên Hưng), được tổ chức vào đầu tháng 7 vừa qua, cũng đã diễn ra tốt đẹp.
Trước đó, nhiều người trong cuộc không khỏi lo ngại về việc nguồn kinh phí tổ chức hạn hẹp sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến kết quả của lễ hội. Điều đó là hoàn toàn có lý, bởi khác với các lễ hội khác, kinh phí tổ chức lễ hội Xuống đồng khá tốn kém, lên đến hàng trăm triệu đồng. Trong khi đó xã lại phải tự huy động xã hội hoá để trang trải mà không có sự hỗ trợ kinh phí từ các cơ quan chức năng.
Các chải chuẩn bị xuất phát tại Lễ hội Xuống đồng (xã Phong Cốc, huyện Yên Hưng).
Lễ hội Xuống đồng Phong Cốc được UBND huyện Yên Hưng, Sở Văn hoá - Thể Thao và Du lịch phối hợp với Viện Văn hoá Thông tin (thuộc Bộ VH-TT&DL) phục dựng năm 2007, sau gần 20 năm mai một. Lễ hội với phần lễ là thủ tục cảm tạ hai vị thần Nông, thần Thành hoàng, phần hội là tục lễ thi cấy và đua thuyền chải. Toàn bộ phần lễ và nội dung thi cấy chi phí không mất bao nhiêu, song kinh phí dành cho phần đua chải (với gần 250 vận động viên tham gia, hàng trăm người phục vụ hậu cần và đảm bảo công tác an ninh, an toàn trên đường đua) thì khá tốn kém. Anh Nguyễn Huy Bảo, cán bộ văn hoá xã Phong Cốc cho biết: Riêng mỗi việc hỗ trợ kinh phí cho các đội sửa chữa chải, tiền khuyến khích tập luyện trong vòng 1 tuần đến 10 ngày, tiền nước uống trong khi luyện tập v.v... cũng đã ''ngốn'' khoảng trên dưới 40 triệu đồng; rồi còn tiền trao giải thưởng, năm thấp nhất cũng mất 10 triệu đồng. Đó là chưa kể trước hội phải tiến hành nạo vét khơi thông dòng chảy khu vực đường đua, bố trí lực lượng công an, y tế, thuyền cứu hộ sẵn sàng ứng cứu khi có tình huống xấu xảy ra, việc này cũng rất tốn kém...
Lễ hội 2009, khi chỉ còn 1 tuần nữa các hoạt động lễ hội chính thức diễn ra thì ngoài tiền dân đóng góp Ban Tổ chức vẫn chưa nhận được một đồng nào từ các đơn vị tài trợ. UBND xã Phong Cốc đã phải huy động cán bộ, nhân viên đi ''gõ cửa'' từng doanh nghiệp lớn nhỏ trên địa bàn. Chưa đủ, xã còn phải nhờ đến sự giúp đỡ của những người con Phong Cốc hảo tâm hiện đang làm ăn xa quê. Đã thế, nếu năm 2008, nhiều người con Phong Cốc làm ăn xa xứ vì biết lễ hội mới được phục dựng đã trở về quê tham dự nên việc huy động tài trợ không mấy khó khăn (chỉ trong vòng 1 tháng, các nhà tài trợ đã chuyển cho xã trên 100 triệu đồng, ngoài ra UBND huyện còn hỗ trợ tiền trao giải thưởng, Viện Văn hoá Thông tin (thuộc Bộ VH-TT&DL) hỗ trợ 20 triệu đồng...) thì năm nay, các nhà tài trợ cũng chỉ hỗ trợ phần nào thôi, kinh phí còn lại hoàn toàn phải vận động dân đóng góp. Bởi vậy, để tổ chức được lễ hội một cách bài bản theo như mô hình phục dựng năm 2007, quả thực xã Phong Cốc cũng đã phải nỗ lực hết mình. Trước đó thậm chí đã có ý kiến dừng hoặc lui lại thời gian tổ chức lễ hội...
Lễ hội Xuống đồng xã Phong Cốc nằm trong chuỗi các lễ hội được Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch phối hợp phục dựng, bảo tồn từ năm 2007 đến nay. Tiếp đó còn có lễ hội Đại phan của người Sán Dìu, xã Bình Dân (huyện Vân Đồn), lễ hội đình Làng Dạ, xã Thanh Lâm (huyện Ba Chẽ), lễ hội đình Đầm Hà (huyện Đầm Hà). Việc phục dựng các lễ hội này đã làm sống lại các nét đẹp văn hoá truyền thống, tăng thêm các giá trị văn hoá, tinh thần cho nhân dân các địa phương. Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là sau phục dựng, khi không còn sự hỗ trợ của nhà nước, việc tổ chức giao lại cho các địa phương thì các lễ hội trên có tiếp tục được duy trì, phát huy không? Thực tế cho thấy đối với những lễ hội mà hoạt động chính chủ yếu là các thủ tục thờ cúng, kinh phí tổ chức không mấy tốn kém thì còn có thể nhưng với các lễ hội mà việc tổ chức hơi tốn kém thì quả không dễ chút nào!
Trước đây, ngành Văn hoá đã từng phục dựng lễ hội đình Lục Nà (huyện Bình Liêu) với nội dung chính là thờ cúng thành hoàng, Ngày hội của người Sán Chỉ (huyện Tiên Yên), song nhìn chung hai lễ hội này hình thức tổ chức đơn giản, ít tốn kém nên đến nay đã phát huy tốt, thu hút đông đảo nhân dân tham gia. Tương tự, lễ hội Đại Phan của người Sán Dìu xã Bình Dân, tuy cũng có tục chém súc hiến tế (chém lợn, chém bò), song sản phẩm hiến tế được khách đến xem tín tâm mua với giá cao nên có thể bù đắp vào phần sắm lễ. Lễ hội đình Đầm Hà có phần sắm lễ cáo trạng, những người con đi xa làm ăn thành đạt trở về sắm lễ tạ ơn thành hoàng làng, phần lễ này khá thịnh soạn song do mỗi cá nhân tự lo nên ban tổ chức không phải mất chi phí... Với thuận lợi ấy, qua tham khảo ý kiến lãnh đạo địa phương, hai lễ hội này cũng có thể duy trì tốt. Còn lại lễ hội đình Làng Dạ, mặc dù phần lễ vẫn chủ yếu là các hoạt động tế lễ tại đình, song phần hội còn có hội ''Lồng tồng'' với nội dung thi cấy, thi cày kết hợp với 3 môn thể thao dân tộc truyền thống là tung còn, đẩy gậy, kéo co, ngoài ra còn kết hợp các hoạt động giao lưu, biểu diễn văn nghệ nữa... Vì vậy, theo UBND xã Thanh Lâm, để tiếp tục phát huy, ngoài phần trích ngân sách xã, còn cần có sự hỗ trợ của huyện Ba Chẽ, Sở VH-TT&DL chứ nếu chỉ dựa vào huy động xã hội hoá thì khó có thể làm tốt được...
Nói tóm lại, nếu muốn duy trì, phát huy hiệu quả của việc phục dựng lễ hội văn hoá, không thể coi nhẹ vấn đề kinh phí tổ chức. Thậm chí, ngay với lễ hội Xuống đồng, nếu cứ tình trạng không có sự hỗ trợ thì chắc chắn trong những năm tới, nhiều hoạt động sẽ phải cắt giảm; mà chưa chắc đã tổ chức thường xuyên hằng năm được, có khi 2 đến 3 năm mới tổ chức một lần. Và nếu vậy thì ý nghĩa việc phục dựng lễ hội liệu có còn trọn vẹn?
