Phục dựng lễ hội đình Đầm Hà

Trong ba ngày từ 9 đến 11-2-2009, UBND huyện Đầm Hà phối hợp với Sở Văn hoá - Thể thao và Du lịch tổ chức phục dựng lễ hội đình Đầm Hà trong sự vui mừng của nhân dân thị trấn nói chung, các xã trong huyện nói riêng.

Theo các cụ già kể lại thì lễ hội đình Đầm Hà xưa kia được tổ chức linh đình trong 6 ngày, từ 15 đến 20 tháng Giêng âm lịch hàng năm, gắn liền với các phong tục tập quán của dân làng Đầm Hà (nay là thị trấn Đầm Hà). Ngoài các nghi thức rước tế Thành hoàng như bao lễ hội khác, lễ hội đình Đầm Hà còn có nhiều nét độc đáo riêng biệt, đó là sự kết hợp các điệu múa trong lúc tế; chạy cờ xung quanh đình, miếu trong lúc rước; hát ca trù, hát xướng đào mừng Thành hoàng về dự hội. Trong đêm cuối cùng của lễ hội chỉ dành riêng cho hát và múa tống thần (tiễn thần)... Người dân Đầm Hà làm ăn sinh sống ở xa hay ở tại Đầm Hà nếu được thăng quan tiến chức hay đỗ Sơ học yếu lược (lớp 4 thời xưa), cho dù rất bận cũng phải về dự lễ Cáo trạng trong ngày hội đình. Đây là hình thức khuyến học, khuyến tài được dân làng Đầm Hà quy định trong lệ làng từ rất sớm. Các nghi thức trên rất riêng biệt và ít thấy trong các lễ hội tín ngưỡng dân gian ở Quảng Ninh. Từ năm 1957, do nhiều nguyên nhân, lễ hội đình Đầm Hà đã không được tổ chức. Năm 1963, đình Đầm Hà cũng như nhiều ngôi đình khác trong huyện bị dỡ bỏ. Những hình ảnh về đình và lễ hội đình Đầm Hà vì vậy chỉ còn lưu lại trong trí nhớ của lớp người cao tuổi.

Về cơ bản, lễ hội đình Đầm Hà được phục dựng giữ nguyên gốc của lễ hội xưa. Trong đó lễ rước Thành hoàng chỉ tổ chức trong 3 ngày (ngắn hơn thường lệ) nên trong lúc đi rước phải hạ kiệu để làm lễ xin rút ngắn ngày tổ chức lễ hội. Lễ Cáo trạng tổ chức vào tối 15 tháng Giêng, thu hút được sự quan tâm của nhiều người. Có 94 mâm cỗ (chay, mặn) của những người làm ăn sinh sống ở xa hay ở tại Đầm Hà thành đạt, thành tài nay dâng lên báo công với Thành hoàng. Ban tổ chức đọc tên từng người vào dâng cỗ, có hai quan viên tế dẫn vào, sau nghi thức dâng cỗ, đội tế làm lễ dâng hương, dâng sớ (ghi tên người làm lễ). Từ năm nay, người dự lễ Cáo trạng sẽ được ghi vào quyển sổ lưu tại đình (lòng văn). Theo cụ Nguyễn Văn Hội (88 tuổi) nhận xét thì lễ Cáo trạng năm nay được tổ chức trang trọng hơn xưa rất nhiều.

Ngày 16 tháng Giêng - ngày chính hội có nghi lễ tế Thành hoàng. Lễ vật là con lợn sống mổ bụng để nguyên cả con. Nghi thức tế trong lễ hội đình Đầm Hà cũng có nét khác biệt so với các lễ hội khác, đó là sự kết hợp các điệu múa trong lúc tế, nhất là khi hai ông bồi tế dâng hương, dâng rượu thì có hai lão bà đứng vào vị trí của hai ông bồi tế múa, lúc nào hai ông quay trở ra thì thôi. Sau khi tế xong, đội hát đến miếu Quan lớn (gần đình) hát xướng đào mừng quan lớn. Buổi tối mọi người tập trung tại đình ăn cỗ. Trước đây, trong 6 ngày tổ chức lễ hội, các quan viên, chức sắc trong làng không về nhà ăn mà các bà vợ của họ phải gánh cỗ lên đình phục vụ. Năm nay, lợn tế Thành hoàng xong được chế biến, mời quan khách và tất cả người phục vụ ăn uống ngay tại sân đình cùng xem hát cửa đình (ả đào), múa dâng nhang, múa đội đèn.

Sáng 17 tháng Giêng, trước khi làm lễ tống thần - tiễn Thành hoàng trở về miếu, có điệu múa Bông. Người còn nhớ được nhiều nhất các bài hát múa cổ này đó là cụ bà Đặng Thị Tự năm nay 88 tuổi. Mặc dù đã cao tuổi nhưng cụ Tự có sức khoẻ và trí nhớ tuyệt vời. Chính cụ đã cùng con gái, con dâu và các cháu ngày đêm truyền dạy lại 9 điệu hát và 4 điệu múa cổ để phục dựng lại lễ hội đình Đầm Hà. Ngoài các nghi lễ trên, một số trò chơi dân gian truyền thống cũng được phục dựng như chơi tổ tôm điếm, chơi cờ người, đẩy gậy, kéo co, đánh đu....

Lễ hội truyền thống Đình Đầm Hà được phục dựng, thoả lòng mong mỏi của nhân dân huyện Đầm Hà, tạo tiền đề quan trọng cho việc duy trì các hoạt động lễ hội vào những năm sau. Theo ước tính của Ban tổ chức, số lượng người đến với lễ hội khoảng hơn 1 vạn người. Số tiền do nhân dân công đức thu được trong mấy ngày tổ chức lễ hội khoảng 500 triệu đồng. Một số công ty, doanh nghiệp trên địa bàn huyện ủng hộ bằng vật chất: gạch, gỗ, đổ đất, san gạt mặt bằng, san sân láng nền khoảng gần 300 triệu đồng. Nhân dân huyện Đầm Hà nói chung, thị trấn Đầm Hà và xã Đầm Hà nói riêng rất vui mừng, phấn khởi vì đây là một trong những ngôi đình và lễ hội đình đầu tiên của huyện được phục dựng lại sau 52 năm bị mai một và gián đoạn.