Ít tư liệu, nhiều công sức, hao tiền của, dễ “ăn đòn” là cách hình dung tóm tắt về phục trang cho phim lịch sử, miếng xương khó nhằn của các nhà làm phim.
Dự án phim truyền hình kỷ niệm 1000 năm Thăng Long, Trần Thủ Độ và người tình đang được khởi động từ khâu phục trang, cảnh trí, và dự kiến sẽ chỉ bấm máy sớm nhất sau hai năm nữa nếu phần phục trang được lo liệu trôi chảy.
Thiếu tư liệu lịch sử là điều khiến các chuyên gia phục trang phim lịch sử mêt mỏi nhất bởi lẽ không thể làm qua loa cho xong như phim hiện đại được. Điều này giải thích tại sao mảng phim lịch sử Việt Nam vẫn như một đứa trẻ mãi không lớn, vì nhà làm phim rất sợ mảng này, vừa tốn kém, công phu, vừa phải chịu quá nhiều búa rìu dư luận.
Hoạ sĩ phục trang Phương Thảo là một trong những người tham gia làm phục trang cho những phim "cũ" nhiều nhất, từ Đêm hội long trì, Giông tố, Thằng Bờm, Đất nước đứng lên...
Đêm hội long trì được coi là một trong những bộ phim lịch sử hiếm hoi có phần phục trang chỉn chu nhất. Trong 20 tháng trời, hoạ sĩ phục trang Phương Thảo đã phải tìm sự tư vấn từ rất nhiều chuyên gia vì có quá ít tư liệu đề cập cụ thể về phần trang phục của thời Vua Lê Chúa Trịnh.
Phương Thảo cũng phải dành nhiều ngày chôn chân tại Viện nghiên cứu nghệ thuật chỉ để biết màu sắc các trang phục dành cho Vua, Chúa, Quan. Có những chi tiết rất quan trọng chỉ có vua mặc áo vàng, còn Chúa mặc áo tía, nếu không nghiên cứu kỹ sẽ là một lỗi rất lớn.
Một phim khác được đánh giá phần phục trang làm công phu là Ngọn nến hoàng cung. Phim diễn ra vào triều Nguyễn, triều đại cận đại nhất này có nhiều lợi thế về mặt tư liệu lịch sử và nhân chứng sống. Đạo diễn Nguyễn Quốc Hưng và hoạ sĩ bối ảnh cùng người thiết kế trang phục Thế Bảo đã ra Huế thu thập tư liệu, hình ảnh thực tế, tìm gặp những người già từng sống trong cung để phục vụ cho quá trình làm phim.
Ít tư liệu, nhiều công sức, hao tiền của, dễ “ăn đòn” là cách hình dung tóm tắt về phục trang cho phim lịch sử, miếng xương khó nhằn của các nhà làm phim. Có những phim làm xong lại trở thành một “tấm gương tày liếp” cho các đạo diễn để có lý do tránh xa phim lịch sử.
Hoàng lê nhất thống chí là phim giữ kỷ lục... bị chê nhiều nhất. Bộ phim được làm theo dạng kịch truyền hình, nghĩa là bối cảnh được làm trong trường quay, câu chuyện kể theo kiểu chương hồi. Diễn viên huy động từ các đoàn nghệ thuật, ai rỗi giờ nào thì quay cảnh đó. Hoàng cung, lâu đài được thay đổi trong vài phút. Diễn viên cũng được chuẩn bị chừng… 15 phút.
Trong phim, vua, hoàng hậu, công chúa chỉ cách “người thường” ba bước chân và nửa bộ trang phục. Nghĩa là chỉ cần đội mũ cánh chuồn, mặc áo bào vào là thành vua, phần “di sản” còn lại như đồng hồ, dây chuyền, giầy thể thao được giữ lại để khán giả còn nhận ra thần tượng của họ. Thị nữ, người hầu, quân lính… có thể tùy nghi khoác lên người bộ trang phục miễn sao không giống... đời thường là được. Có cô thị nữ được cài lên đầu một bông hoa nhựa kiểu như mua ở phố Hàm Long, đánh đố các nhà sử học về “thời điểm lịch sử” của nó.
Nói một cách công bằng, phim lịch sử có cả lý do “khách quan” và “chủ quan” để thiếu sót. Tuy nhiên, với sự ra đời hàng loạt của phim cổ trang gần đây như Ngọn nến hoàng cung, Nợ đời, Hàn Mặc Tử, Lục Vân Tiên, khán giả hoàn toàn có quyền hy vọng dòng phim này sẽ được khởi động và phát triển.
