Quản lý đô thị: Cần nâng cao năng lực của các cấp quản lý

Trong vòng hơn 20 năm trở lại đây tốc độ đô thị hoá ở Quảng Ninh diễn ra khá nhanh, bộ mặt các đô thị có sự thay đổi đáng kể, không chỉ được quy hoạch mở rộng về không gian, hệ thống hạ tầng kỹ thuật - hạ tầng xã hội được quan tâm đầu tư mà nhiều khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu du lịch được hình thành.

Các đô thị có đóng góp to lớn vào quá trình tăng trưởng kinh tế, nâng cao đời sống người dân tại đô thị, tạo đà để nông thôn phát triển, góp phần phát triển KT-XH chung của tỉnh. Công tác quản lý đô thị trên địa bàn đạt được nhiều kết quả rất đáng mừng nhưng những bất cập nảy sinh trong quá trình thực hiện cũng không ít.

Khu dân cư đô thị Cột 5 - Cột 8 (TP Hạ Long) ngày càng sầm uất, hiện đại.

Cái được nhiều

Với sự đầu tư của Nhà nước bằng cơ chế chính sách, nguồn vốn và sự tham gia của các thành phần kinh tế đã tạo đà cho các đô thị trên địa bàn phát triển nhanh chóng, cả về số lượng và chất lượng, về quy mô và tốc độ đô thị hoá, tạo thành hệ thống đô thị phủ kín các đơn vị hành chính trên địa bàn tỉnh. Trong tổng số 15 đô thị, với trên 568.000 dân, tỷ lệ đô thị hoá của Quảng Ninh hiện tại là 50,33%, trong đó có Hạ Long là đô thị loại 2, Cẩm Phả, Móng Cái, Uông Bí là đô thị loại 3, thị trấn Đông Triều, Mạo Khê, Quảng Yên là đô thị loại IV, thị trấn Trới, Cái Rồng, Ba Chẽ, Đầm Hà, Quảng Hà, Bình Liêu, Tiên Yên, Cô Tô là đô thị loại V.

Trước sự phát triển nhanh, mạnh của quá trình đô thị hoá, công tác quản lý đô thị bao gồm cả quản lý về quy hoạch xây dựng và kiến trúc đô thị; quản lý về nhà ở, đất đai tại đô thị, hạ tầng kỹ thuật, bảo vệ cảnh quan môi trường, trật tự an ninh và an toàn đô thị đã được củng cố và tăng cường. Bộ máy quản lý được thành lập từ cấp tỉnh xuống đến cấp phường, thị trấn, có cán bộ chuyên trách làm công tác quản lý quy hoạch, địa chính, quản lý đô thị. Hàng năm ngân sách tỉnh đã dành hàng chục tỷ đồng cho công tác lập quy hoạch và quản lý đô thị. Vì vậy 15 đô thị đã được lập và phê duyệt quy hoạch chung xây dựng, các quy hoạch chi tiết xây dựng các khu chức năng quan trọng, khu trung tâm tại các thành phố, thị xã, thị trấn cũng đã được lập và phê duyệt. Tỉnh cũng đã ban hành nhiều điều lệ quản lý quy hoạch xây dựng làm cơ sở để quản lý quy hoạch và kiến trúc đô thị. Việc cải tạo, xây dựng các công trình đơn lẻ trong đô thị, xen kẽ trong các khu dân cư, đã được xem xét chặt chẽ từ các khâu địa điểm, cấp chứng chỉ quy hoạch, cấp phép xây dựng, thẩm định dự án, thiết kế cơ sở, thiết kế kỹ thuật... trên cơ sở căn cứ vào quy hoạch, tiêu chuẩn quy phạm, khoảng cách an toàn được xem xét kỹ lưỡng các tác động trước khi triển khai. Việc quản lý đất đai trong đô thị cũng thuận lợi hơn nhờ lập xong bản đồ địa chính, quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, hàng năm tỉnh ban hành khung giá đất làm cơ sở tính thuế, phí chuyển nhượng cấp đăng ký quyền sử dụng đất, bồi thường giải phóng mặt bằng. Hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị được quản lý theo hình thức cộng quản giữa chính quyền đô thị với các ngành, cơ quan liên quan, cảnh quan môi trường đô thị được tổ chức quản lý bảo vệ tốt nhờ có sự tham gia của các doanh nghiệp trong thực hiện dịch vụ công.

Nhưng bất cập cũng không ít

Công tác quản lý đô thị không phải là việc ngày một ngày hai bởi trong quá trình vận động phát triển sẽ phát sinh nhiều vấn đề mới cần có biện pháp quản lý phù hợp. Thực tế công tác quản lý đô thị trên địa bàn tỉnh trong những năm qua cũng bộc lộ nhiều hạn chế, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật nhiều như Luật Xây dựng, Đất đai, bảo vệ môi trường, nhà ở, kinh doanh bất động sản nhưng lại thiếu cụ thể, đồng bộ, chồng chéo, thiếu hướng dẫn hoặc hướng dẫn không kịp thời. Tất cả các đô thị đều đã có quy hoạch chung nhưng mới chỉ có 50% là lập được quy hoạch chi tiết, quy hoạch hạn chế về dự báo, tầm nhìn, lỗi thời không đáp ứng yêu cầu phát triển, quy hoạch chi tiết không tuân thủ quy hoạch chung, không có sự điều chỉnh kịp thời. Một trong những bất cập lớn nhất của công tác quản lý đô thị hiện nay là quản lý công trình dân tự xây và các công trình ngầm như cáp điện, cáp quang, đường ống cấp nước, thoát nước, đường giao thông do quá nhiều chủ sở hữu, do người dân không tuân thủ quy trình cấp phép xây dựng cũng như thực hiện theo giấy phép đã được cấp. Do đặc điểm nhà ở đô thị gắn liền với đất ở nên việc quản lý phải gắn với nhau, tuy nhiên do đặc thù các đô thị của Quảng Ninh xen kẽ các quỹ đất nông nghiệp, đất lâm nghiệp, đất thổ cư, đất khác nên việc quản lý gặp rất nhiều khó khăn.

Một cán bộ quản lý Sở Xây dựng cho biết: Tại các đô thị trên địa bàn tỉnh hiện nay với sự phát triển của các khu đô thị mới, hệ thống hạ tầng kỹ thuật đã nảy sinh những bất cập trong quản lý quy hoạch xây dựng, điều chỉnh chức năng, tiến độ, nghĩa vụ tài chính, cấp phép xây dựng, môi trường, mua bán chuyển nhượng. Quảng Ninh là tỉnh ven biển với độ dốc thoai thoải ra phía biển, lẽ ra không thể có sự úng ngập trong mùa mưa bởi việc tiêu thoát nước rất dễ dàng nhưng vì không đồng nhất về cốt nền giữa các khu dân cư mới và khu dân cư cũ nên đã xảy ra tình trạng úng ngập cục bộ trong các khu dân cư mỗi mùa mưa như khu Cái Dăm, Cao Xanh, Hà Khánh (TP Hạ Long). Cái đáng quan tâm nhất trong quản lý đô thị hiện nay là tình trạng ô nhiễm môi trường đô thị đang có nguy cơ cao. Hầu hết các đô thị của tỉnh đều chưa có hệ thống thoát nước riêng hoàn chỉnh, nước mưa và nước thải thoát chung vào cống sau đó thoát ra môi trường xung quanh và chưa được xử lý, rác thải chủ yếu được thu gom rồi chôn lấp. Hiện nay TP Hạ Long và TX Cẩm Phả đã được đầu tư xây dựng hệ thống thoát nước và xử lý nước thải rác thải bằng nguồn vốn ODA, nhưng là hệ thống thoát nước nửa riêng, khi mưa lớn nước thải vẫn được thoát vào cống chung rồi thải ra biển. Các đô thị đều có đặc điểm chung là có quốc lộ cắt qua, các trường học, chợ, cơ quan lớn đều bám trục đường chính nên việc quản lý an toàn giao thông đô thị rất khó khăn. Trước phát triển xã hội, nhu cầu sử dụng xe ô tô tăng nhanh dẫn đến việc quy hoạch và quản lý các bến bãi, các điểm đỗ xe đang là bài toán phức tạp cho các địa phương. Một vấn đề xã hội mới đang nảy sinh ở các đô thị đó là quản lý người lao động, dân nhập cư từ các vùng nông thôn đổ về, tệ nạn xã hội, khoảng cách giàu nghèo, lối sống thị trường ngày một phức tạp, tạo ra các sức ép rất lớn.

Để đạt mục tiêu đến năm 2015 cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại, tỉnh nông thôn mới, Quảng Ninh với sự phát triển nhanh của hệ thống đô thị trên địa bàn đòi hỏi cần nâng cao năng lực của các cấp quản lý trong công tác quy hoạch, quản lý nâng cấp và phát triển đô thị.