Cách đây khoảng 20 năm, trên Vịnh Hạ Long bắt đầu xuất hiện những chiếc nhà bè với cấu trúc nhỏ, đơn giản phục vụ mục đích nuôi trồng thuỷ sản của hơn chục hộ dân.
Thế nhưng vào thời điểm những năm 1994, 1995 ở các khu vực Cửa Vạn, Vông Viêng, Hoa Cương đã có khoảng 100 nhà bè của các ngư dân lắp dựng lên để làm nhà ở và nuôi trồng thuỷ sản. Đặc biệt kể từ khi Vịnh Hạ Long được tổ chức UNESCO công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới, song song với sự phát triển kinh tế - xã hội trên Vịnh Hạ Long, sự phát triển của nhà bè cũng diễn ra nhanh chóng, số lượng dân cư sinh sống trên mặt Vịnh cũng tăng nhanh. Nhà bè dần được kiên cố hoá, trở thành nhà ở của cư dân trên Vịnh, thay cho nơi ở bằng thuyền bè truyền thống; không những thế, nó còn là nơi kinh doanh dịch vụ ăn uống, xăng dầu, nước ngọt, dịch vụ sửa chữa tàu thuyền v.v...
Nhà bè ở khu vực bến cá (Cột 5) phường Hồng Hà, TP Hạ Long.
Nếu như năm 2004 Vịnh Hạ Long có trên 460 nhà bè thì đến năm 2009 đã có 619 nhà bè và tính đến tháng 5-2010, tổng số nhà bè đã lên tới 631. Sự gia tăng các nhà bè trên Vịnh, nhìn từ một khía cạnh nào đó, đã tạo nên những nét sinh hoạt rất riêng của một nhóm cư dân trên biển thuộc địa bàn TP Hạ Long. Không chỉ vậy, nhiều làng chài như Cửa Vạn, Vông Viêng (phường Hùng Thắng) còn là những địa chỉ hấp dẫn, thu hút khách du lịch trong và ngoài nước. Tuy nhiên, sự phát triển của các nhà bè hiện nay đã gây ra không ít khó khăn cho những nhà quản lý. Bởi lẽ, trong tổng số 631 nhà bè neo đậu tại 14 điểm trên Vịnh thì chỉ có 385 nhà bè nằm đúng ở vị trí 7 điểm quy hoạch (Ba Hang, Hoa Cương, Cửa Vạn, Hồ Ba Hầm, Cống Tàu, Vông Viêng, Cống Đầm), còn lại là các nhà bè neo đậu ở những điểm ngoài quy hoạch, tập trung nhiều nhất ở khu vực phường Bạch Đằng, Hồng Hà và hang Bồ Nâu. Tình trạng tự phát của các nhà bè không chỉ khiến cho các nhà quản lý gặp khó khăn bởi các bè sống rải rác, di chuyển liên tục mà còn là một trong những nguyên nhân gây mất an ninh trật tự trên địa bàn. Cùng với đó là sự ô nhiễm đến môi trường Vịnh Hạ Long. Các bè nuôi trồng thuỷ sản vẫn nuôi theo phương pháp truyền thống, hàng ngày vẫn thải ra Vịnh những thức ăn thừa của cá... Và hầu hết nước thải sinh hoạt của các nhà bè được thải trực tiếp xuống mặt Vịnh mà không qua khâu xử lý nào. Bên cạnh đó, nhà bè lại được lắp dựng bằng những vật liệu như gỗ, tre, nứa, trên bệ nổi làm bằng phao xốp v.v... đều là những vật liệu có độ bền và tuổi thọ thấp, khi hư hỏng vỡ vụn gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cảnh quan môi trường. Thêm nữa, các nhà bè chưa được sắp xếp theo quy hoạch, hình dáng, kích cỡ, màu sắc vẫn lộn xộn, vật liệu xây dựng nhà bè tuy đã được cải thiện nhưng vẫn nhem nhuốc, bẩn thỉu, gây mất mỹ quan. Đặc biệt, những năm gần đây, do sự phát triển của ngành du lịch, cư dân từ các địa phương khác cũng tập trung về Vịnh Hạ Long sinh sống, làm kinh doanh dịch vụ đã gây ảnh hưởng không nhỏ đến cảnh quan, môi trường, an ninh, trật tự trên địa bàn.
Qua thực tế cho thấy, hiện nay vấn đề nhà bè trên Vịnh Hạ Long ngày càng trở nên phức tạp và mặc dù từ năm 2000 đến nay, tỉnh Quảng Ninh đã ban hành 24 văn bản chỉ đạo công tác quản lý dân cư và nhà bè, trong đó đặc biệt là Quyết định số 679/QĐ-UBND ngày 7-3-2008 của UBND tỉnh phê duyệt quy hoạch các điểm dân cư làng chài (dạng nhà bè) trên Vịnh Hạ Long; Quyết định số 819/QĐ-UBND ngày 21-3-2008 của UBND tỉnh phê duyệt đề án sắp xếp, quản lý, di chuyển nhà bè trên Vịnh Hạ Long. Đây là 2 quyết định mang tính toàn diện, đầy đủ với các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp, cách tổ chức thực hiện cụ thể làm cơ sở cho công tác quản lý dân cư nhà bè trên Vịnh. Dựa vào đó, trong thời gian qua, các ngành chức năng đã triển khai sắp xếp quản lý dân cư, quy hoạch các điểm nhà bè trên Vịnh; tăng cường công tác quản lý môi trường, thay phao nổi cho các công trình nổi trên Vịnh Hạ Long v.v... Việc làm này bước đầu đã tạo được sự chuyển biến; tuy nhiên vẫn còn nhiều bất cập, vướng mắc... Theo các cơ quan chức năng, nguyên nhân đầu tiên phải nói đến là do điều kiện khách quan, diện tích Vịnh Hạ Long rộng, các nhà bè di chuyển thường xuyên; trong khi đó lực lượng chức năng kiểm tra, giám sát thì mỏng, không liên tục, phương tiện kiểm tra còn ít, chế tài xử lý các vi phạm lại đang còn lỏng lẻo, chưa đủ sức răn đe... Hơn nữa, các hộ nhà bè phần lớn thuộc diện nghèo, trình độ dân trí còn thấp, tình trạng mù chữ chiếm tỷ lệ cao. Vì vậy, nhận thức về xã hội, ý thức chấp hành pháp luật rất hạn chế. Thêm nữa, do nghề nghiệp sinh sống của các hộ dân không ổn định, chủ yếu là đánh bắt hải sản tự nhiên, nuôi trồng thuỷ sản, làm dịch vụ bất hợp pháp trong khi nhà nước chưa có chính sách hỗ trợ lâu dài, ổn định cuộc sống khi thay đổi môi trường sống v.v... Đây là những nguyên nhân chính khiến nhà bè trên Vịnh Hạ Long có chiều hướng gia tăng, khó quản lý theo quy hoạch.
Trước thực tế này, mới đây UBND tỉnh đã có cuộc họp kiểm điểm công tác quản lý, sắp xếp nhà bè và quy hoạch làng chài trên Vịnh Hạ Long, với sự tham gia của các cơ quan, ban, ngành liên quan, dưới sự chủ trì của đồng chí Nguyễn Văn Đọc, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh. Tại cuộc họp, các đơn vị chức năng đã cùng nhau đưa ra những giải pháp tháo gỡ khó khăn. Đồng chí Phó Chủ tịch đã chỉ đạo các cơ quan chức năng kiên quyết xử lý các nhà bè vi phạm, cư trú trái phép trên Vịnh Hạ Long.
Hy vọng, với sự vào cuộc mạnh mẽ của các cơ quan chức năng, việc quản lý, sắp xếp quy hoạch nhà bè trên Vịnh Hạ Long sẽ được triển khai có hiệu quả hơn, đảm bảo sự phát triển bền vững trên cơ sở phát triển kinh tế gắn với phát triển xã hội, đảm bảo môi trường sinh thái, trật tự an toàn xã hội, phát huy giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long.
