Quản lý và sử dụng nhà văn hoá ở khu dân cư: Nhìn từ thị xã Cẩm Phả

Những năm qua, TX Cẩm Phả luôn được xác định là lá cờ đầu của toàn tỉnh trong thực hiện phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hoá”.

Đến nay, toàn thị xã đã có 110 thôn, khu phố có nhà văn hoá được xây dựng và đưa vào sử dụng, với tổng giá trị xây dựng xấp xỉ 16 tỷ đồng. Nhiều ngôi ''đình làng'' mới này đã phát huy tác dụng, trở thành điểm sinh hoạt văn hoá của cộng đồng dân cư. Tuy nhiên, bên cạnh đó  cũng xuất hiện không ít vướng mắc, bất cập xung quanh việc quản lý và sử dụng các nhà văn hoá (NVH) này...

Một buổi sinh hoạt văn hoá tại Nhà văn hoá khu Tân Lập 3, phường Cẩm Thuỷ, TX Cẩm Phả.

Chúng tôi đến thăm NVH khu 2A phường Cẩm Trung (TX Cẩm Phả), nằm khang trang trên triền đất cao ngay phía sau Rạp ngoài trời - trung tâm của thị xã than. NVH được quy hoạch khá đẹp: có sân rộng, có bếp, nhà vệ sinh sạch sẽ. Nội thất cũng khá đủ với trang thiết bị âm thanh, quạt điện, bàn ghế, phông màn khánh tiết v.v... được thiết kế đẹp mắt. Ông Bùi Đức Vĩnh, khu trưởng khu 2A, vui vẻ cho biết: “Từ khi được xây dựng đến nay, NVH của chúng tôi đã phát huy được hiệu quả, trở thành nơi sinh hoạt văn hoá, thể thao, hội họp v.v... Từ chi bộ đến các tổ chức, đoàn thể như Chi đoàn thanh niên, hội Cựu chiến binh, Người cao tuổi, Phụ nữ hay các cháu thiếu nhi v.v... đều ra đây sinh hoạt cả”.

Rời NVH khu 2A phường Cẩm Trung, chúng tôi đến thăm NVH khu Tân Lập 3 (nay sau khi chia tách khu phố đổi là Tân Lập 5), phường Cẩm Thuỷ. Bà Đinh Thị Loan, người từng làm khu trưởng khu phố này từ năm 1994 cho tới vừa rồi mới bàn giao chuyển công tác khác, niềm nở đưa chúng tôi vào NVH. So với NVH khu 2A phường Cẩm Trung, NVH khu Tân Lập 3 có diện tích bên trong nhỏ hơn nhưng cũng có đủ những trang thiết bị cần thiết như loa đài, ti vi, đầu DVD, quạt điện, bàn ghế... Bà Loan khoe: “Phần lớn những thứ này đều là do chúng tôi huy động xã hội hoá cả đấy”. Những bức ảnh treo trên tường cho thấy hoạt động văn hoá, thể thao tại NVH diễn ra khá phong phú, đa dạng...

Đó mới chỉ là hai trong số những NVH tiêu biểu của TX Cẩm Phả. Trao đổi với chúng tôi, ông Trần Hoàng Hải, Phó Trưởng phòng Văn hoá và Thông tin TX Cẩm Phả cho biết: Nhìn chung các NVH khu dân cư được sử dụng đúng mục đích, đúng nội dung theo quy chế mà UBND thị xã đề ra. Các NVH trở thành nơi tổ chức hội họp của các tổ chức, chính quyền, đoàn thể trong khu, thôn; nơi tập luyện thể thao - văn hoá của các câu lạc bộ và nơi phổ biến kiến thức và pháp luật, trao đổi kinh nghiệm, kỹ năng của các tầng lớp nhân dân. Một số NVH có lợi thế (không gian rộng, tiện đi lại) còn tổ chức được các buổi biểu diễn văn nghệ, giải thể thao, tổ chức đám cưới theo nếp sống văn minh... Tuy nhiên, như ông Hải tâm sự thì trong quá trình quản lý và sử dụng NVH trên địa bàn thị xã cũng đã bộc lộ không ít tồn tại, hạn chế. Và nhằm đánh giá thực trạng hoạt động của các NVH, từ đó đề xuất với lãnh đạo thị xã những chủ trương, giải pháp phù hợp, cuối tháng 6-2008, Phòng Văn hoá và Thông tin thị xã đã tổ chức đoàn kiểm tra, đến từng NVH, lắng nghe ý kiến phản ánh của cơ sở. Kết quả kiểm tra cho thấy hầu hết các NVH không có Ban quản lý riêng, thay vào đó, công tác này là do lãnh đạo khu, thôn đảm nhiệm. Việc vệ sinh NVH thường do tổ chức, đoàn thể nào trong khu có việc thì tự phải lo quét dọn trước và sau khi sinh hoạt hội họp xong. Một khó khăn khác là kinh phí hoạt động. Một số khu phố như ở phường Quang Hanh đã thực hiện vận động thu 1.000 đồng/hộ/tháng cho kinh phí quản lý, sử dụng NVH song không hiệu quả vì các hộ dân phàn nàn đã phải đóng rất nhiều loại quỹ hàng năm...

Một bất cập nữa cũng cần nêu ra là cơ sở vật chất của không ít NVH trên địa bàn thị xã vẫn còn yếu kém. Qua thống kê của cơ quan chức năng, có tới 25/110 NVH không có công trình vệ sinh. ở nhiều khu phố, bàn ghế tại NVH thường do xin lại hay thanh lý nên chắp vá, cũ kỹ. Một số NVH thì diện tích quá bé, chỉ khoảng 40-45m2/nhà, rất khó khăn cho tổ chức các hoạt động chung của cộng đồng; chẳng hạn như NVH các thôn ở xã Cẩm Hải, NVH các khu Lao Động, Dốc Thông, Thống Nhất ở phường Cẩm Tây, NVH khu 4B phường Cẩm Trung, NVH khu Ngô Quyền phường Cẩm Đông v.v... Một vấn đề phát sinh mới đây nữa đó là thực hiện Quyết định 515 của UBND tỉnh về chia tách các khu phố đã dẫn đến tình trạng trước đây cả khu chung một NVH, nay tách ra thì khu có, khu không. Ông Trần Quang Thụ, khu phố khu phố 2B, phường Cẩm Trung, cho biết: Mỗi lần có hội họp, sinh hoạt văn hoá chúng tôi lại phải chạy sang trao đổi với các anh bên khu 2A để xếp lịch bố trí cho phù hợp. Điều đó kể cũng hơi bất tiện!

Theo một cán bộ Phòng Văn hoá và Thông tin TX Cẩm Phả thì trong đợt khảo sát vừa qua, Phòng đã ghi nhận được nhiều ý kiến đề xuất đáng quan tâm từ cơ sở. Như ở khu phố 2, phường Quang Hanh, do NVH của khu có lợi thế kinh doanh thương mại nên lãnh đạo khu đề xuất được cho thuê một phần diện tích để lấy kinh phí bổ sung hoạt động NVH. Ông Nguyễn Văn Khuếch, khu trưởng khu 7, phường Quang Hanh đề xuất cần quan tâm về vấn đề phổ biến kiến thức, học tập cộng đồng tại NVH. Ông Nguyễn Hữu Tạo, khu trưởng khu 5, phường Cẩm Trung thì đề nghị các cấp của thị xã hàng năm có đánh giá hoạt động các NVH thôn, khu phố, tổ chức liên hoan các NVH cấp phường, thị xã để các thôn, khu phố cùng trao đổi, học tập kinh nghiệm lẫn nhau...

Ông Trần Hoàng Hải nói: “- Từ thực trạng các NVH trên địa bàn cũng như ý kiến cơ sở phản ánh, vừa qua chúng tôi đã có báo cáo gửi lãnh đạo thị xã trong đó kiến nghị, đề xuất một số vấn đề trọng tâm, đó là đề nghị thị xã, các phường, xã hỗ trợ kinh phí hoặc có cơ chế để các khu tạo nguồn kinh phí cho những chi phí tối thiểu như vệ sinh môi trường, tiền điện, nước, thuê người bảo vệ. Đối với những NVH có lợi thế thương mại, đề nghị được cho thuê kinh doanh những loại hình dịch vụ không làm ảnh hưởng đến hoạt động của NVH nhằm tạo kinh phí hoạt động. Đối với các khu phố sau khi chia tách thì đề nghị thị xã và cấp phường có chủ trương và kinh phí hỗ trợ để xây dựng NVH mới...

Có thể nói, những tồn tại, hạn chế trong việc quản lý và sử dụng các NVH như ở TX Cẩm Phả hiện nay cũng là tình trạng chung tại các địa phương trong tỉnh. Được biết, toàn tỉnh hiện đã xây dựng được hơn 1.000 NVH thôn, khu nhưng số NVH đủ tiêu chuẩn, phát huy được vai trò chưa nhiều. Không ít địa phương xây xong NVH rồi đóng cửa bỏ đấy không hoạt động được. Nguyên nhân thì có nhiều, gồm cả chủ quan và khách quan. Từ thực trạng trên, hy vọng rằng những tồn tại, hạn chế trong công tác quản lý và sử dụng các NVH như trên sẽ sớm được TX Cẩm Phả quan tâm giải quyết, khắc phục. Đồng thời, các địa phương trong tỉnh cũng cần xem xét, đánh giá lại thực trạng các NVH của mình, từ đó đề ra các chủ trương, giải pháp cho phù hợp.