Qua hơn 1 năm triển khai với các bước “đệm” vững chắc và đạt được một số kết quả bước đầu, đến thời điểm này, Đề án dạy nghề cho lao động nông thôn đã đi vào quy củ, đảm bảo một thành công hơn mong đợi trong giai đoạn tiếp theo.
Đây được coi là cú hích thúc đẩy sự nhập cuộc của các cơ sở dạy nghề; đặc biệt là sau kế hoạch phân bổ kinh phí 10 tỷ đồng dành cho dạy nghề lao động nông thôn 2011 mới được UBND tỉnh phê duyệt vào tháng 4 vừa qua...
Nghề đan lưới ở Yên Hưng.
Cuộc đua “phi mã” của các cơ sở dạy nghề...
Theo đánh giá của Sở LĐ-TB&XH, trong 5 năm gần đây các hoạt động dạy nghề cho lao động nông thôn chưa thực sự tạo được sức hút đối với các cơ sở dạy nghề trên địa bàn. Ngay như năm 2010, thời điểm đề án dạy nghề cho lao động nông thôn được đánh giá có tầm ảnh hưởng lớn đến nhiều tầng lớp nhân dân bắt đầu được triển khai, thì cũng chỉ mới có 16 trên tổng số 33 cơ sở dạy nghề trên địa bàn tham gia. Thế nhưng, điều dễ nhận thấy đầu tiên đó chính là sự tăng đột biến số lượng các cơ sở dạy nghề đăng ký mở lớp cho lao động nông thôn trong năm 2011. Đến thời điểm này, tất cả 34 cơ sở dạy nghề đều đã nhập cuộc, trong đó có 1 “tân binh” là cơ sở dạy nghề thuộc Đoàn kinh tế Quốc phòng 156 lần đầu góp mặt. Theo anh Nguyễn Đức Tân, giáo viên một cơ sở sở dạy nghề TX Cẩm Phả, với 120 lớp mỗi năm, thu hút trên dưới 5.000 người học, Đề án dạy nghề cho lao động nông thôn đã thực sự trở thành cơ hội phát triển không chỉ về chuyên môn đào tạo mà còn ở nguồn thu cho các trường dạy nghề. “-Bởi vậy tôi tin rằng không một cơ sở dạy nghề nào có thể bỏ qua, nhất là cơ hội ấy ngày càng mang tính bền vững...” - Anh Tân nói. Điều đáng mừng là cùng với việc đăng lý mở lớp nghề cho lao động nông thôn, các cơ sở dạy nghề cũng tích cực nâng cấp cơ sở phòng ốc, trang thiết bị dạy và học, trình độ, số lượng đội ngũ giáo viên, giáo trình... đáp ứng tiêu chuẩn đào tạo nghề cho lao động nông thôn, kể cả các nghề mang tính đặc thù nông nghiệp.
Không giống như nhiều tỉnh, thành lân cận, kinh phí công tác dạy nghề thường phân bổ cho các cơ sở dạy nghề, ở Quảng Ninh lại cấp trực tiếp cho các địa phương. Điều đó đã tạo được sự chủ động trong việc lập kế hoạch công tác đào tạo nghề cho mỗi nơi, đồng thời cũng tạo cơ hội cho người học lựa chọn cơ sở dạy nghề phù hợp. Tuy nhiên, cũng chính vì vậy đã góp phần đẩy các cơ sở dạy nghề vào cuộc đua tìm kiếm, thu hút người học. Theo các nhà chuyên môn đánh giá, cuộc đua này xem ra ngày càng quyết liệt hơn, nhất là khi rất nhiều cơ sở dạy nghề có chung một ngành nghề đào tạo.
Bởi vậy để nhận được các hợp đồng dạy nghề với các địa phương, các cơ sở dạy nghề phải khẩn trương triển khai các hoạt động tiếp cận, biết cách quảng cáo mình bằng nhiều cách. Tiêu biểu như nâng cao trình độ, năng lực dạy nghề, đảm bảo chất lượng đầu ra, giảm thiểu chi phí phụ... Anh Trần Văn Viên, Giám đốc Trung tâm giới thiệu việc làm tỉnh, cho biết: Trung tâm từ trước đến nay vẫn tham gia đào tạo một số nghề, trong đó có những nghề có thể nói đến thời điểm này không cơ sở nào trên địa bàn có thể sánh được, ví dụ như các nghề về bếp. Thế nhưng ngay sau khi có kế hoạch phân bổ kinh phí, Trung tâm vẫn phải nhanh chóng cho anh em đến các huyện, thị, liên hệ nắm bắt nhu cầu dạy nghề phù hợp với chiến lược phát triển của từng địa phương, nhu cầu học nghề của lao động bản địa và cam kết với họ về một cơ chế phối hợp hợp lý và hiệu quả. Bởi vậy đến thời điểm này trong khi không ít cơ sở dạy nghề còn chưa định hình được số lớp, số nghề thì Trung tâm đã có chắc trong tay khoảng 14 lớp nghề, trong đó ngoài một số lớp tại Hạ Long còn có các lớp tại Móng Cái, Cẩm Phả, Yên Hưng...
Thực tế hiện nay không hẳn các đơn vị dạy nghề của địa phương hoặc các đơn vị đóng tại địa phương nào thì đều chắc chắn chiếm ưu thế trong công tác dạy nghề cho địa phương ấy. Nhiều huyện, thị mặc dù trên địa bàn có cơ sở dạy nghề tham gia đào tạo nghề cho lao động nông thôn, song vẫn dứt khoát ký các hợp đồng dạy nghề với các cơ sở bên ngoài. Tiêu biểu như huyện Đông Triều, đối với nghề sản xuất gốm sứ, gốm thô thì có thể nói nơi đây chính là cái nôi, là trung tâm với nhất nhiều cơ sở có đủ năng lực tổ chức đào tạo. Tuy nhiên, huyện vẫn duy trì hợp tác dạy nghề này với đầu mối cũ là Trường trung cấp nghề Xây dựng và Công nghiệp Quảng Ninh (địa chỉ ở phường Hồng Hải, TP Hạ Long). Tương tự như các lớp nghề móc sợi và móc chỉ, huyện cũng dự định giao cho 2 địa chỉ dạy nghề của Hạ Long là Trung tâm hỗ trợ phát triển HTX - Doanh nghiệp và Xúc tiến đầu tư, Công ty cổ phần Mai Hoàng...
Các trung tâm HN&GDTX lại đứng ngoài cuộc...
Trong một cuộc họp gần đây của các cơ quan chuyên môn về công tác dạy nghề cho lao động nông thôn, anh Trần Văn Thu, Trưởng Phòng Dạy nghề (Sở LĐ-TB&XH) đã khẳng định: Các trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên của tỉnh hiện chưa dạy nghề được. Lý giải điều này, anh cho biết: Mặc dù Đề án dạy nghề cho lao động nông thôn có đề cập đến việc nâng cấp, tạo điều hiện cho 14 trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên của tỉnh tham gia công tác dạy nghề, tuy nhiên hiện nay ngoài Trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên tỉnh đã và đang triển khai một số ít lớp nghề, còn lại đều chưa tiếp cận được hoạt động này. Các Trung tâm thiếu hoặc yếu rất nhiều tiêu chí đáp ứng công tác đào tạo nghề... Theo khảo sát mới đây của một số cơ quan chuyên môn, hầu hết các Trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên chưa có phòng học lý thuyết và xưởng thực hành phù hợp với các lớp nghề, thiếu giáo viên chuyên môn, chưa xây dựng được giáo trình cũng như trang bị các thiết bị cần thiết để phục vụ việc dạy và học nghề. Riêng về giáo viên, với hiện trạng và tiến trình như hiện nay thì đến năm 2015 chưa thể đảm bảo tiêu chí 20 học sinh/1 giáo viên, mỗi trung tâm có từ 3-4 cán bộ và giáo viên làm công tác quản lý và tổ chức dạy nghề, số giáo viên định biên đạt 75%... như quy định được. Cũng như vậy, hệ thống chương trình, giáo trình, tài liệu dạy nghề của các Trung tâm hướng nghiệp và giáo dục tường xuyên hiện đã bị lạc hậu, không được bổ sung kịp thời, không cập nhật được tiến bộ khoa học kỹ thuật mới để phù hợp với nhu cầu doanh nghiệp và thị trường lao động. Ngoài ra, điểm hạn chế được cho là căn bản của các Trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên trong công tác đào tạo nghề hiện nay là sự kém năng động, sức cạnh tranh yếu. Các cơ sở nghề này vẫn quen lối bao cấp mà chưa tự tìm kiếm đầu vào cho mình. Ngay như Trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên tỉnh, cơ sở duy nhất của hệ thống giáo dục này có tham gia dạy nghề thì hầu như vẫn đứng ngoài cuộc với cuộc đua giành thị phần đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại địa phương và chỉ mở lớp tại trường cũng như chỉ mở khi có đủ học sinh đến đăng ký.
Dạy nghề cho lao động nông thôn đang là một cuộc đua thực sự quyết liệt đối với các cơ sở dạy nghề. Thế nhưng các trung tâm hướng nghiệp và giáo dục thường xuyên hiện nay lại dường như đang bỏ qua sân chơi sôi động này. Đây quả là điều đáng tiếc!
