Có thể khẳng định, Quảng Ninh là một trong số ít các tỉnh, thành phố trong toàn quốc đặt mục tiêu cơ bản trở thành một tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2015, về đích sớm so với toàn quốc 5 năm. Để góp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ to lớn này, cùng với nhiều ngành, lĩnh vực, Công thương có vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng. Không chỉ vậy, đây còn là ngành có nhiều lợi thế phát triển của tỉnh, tạo điểm nhấn tăng trưởng. Nhân dịp năm mới Canh Dần 2010, Báo Quảng Ninh đã có cuộc phỏng vấn Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Nam Hải về chủ đề sự phát triển của ngành Công thương Quảng Ninh.
Xin đồng chí Thứ trưởng cho biết vai trò, vị trí của Công thương Quảng Ninh trong chiến lược phát triển ngành Công thương nói chung?
Đảng và Nhà nước ta đã xác định mục tiêu đến năm 2020 nước ta sẽ cơ bản trở thành nước công nghiệp, Công thương Việt Nam trở thành một mắt xích của chuỗi giá trị trong khu vực và thế giới. Để đạt được mục tiêu này, ngành Công thương Việt Nam đã đề ra chiến lược phát triển công nghiệp đạt tốc độ tăng trưởng sản xuất bình quân toàn ngành 15,0%/năm, tăng trưởng GDP công nghiệp bình quân 9,02%/năm, tính cả xây dựng tăng 9,32%/năm; xuất nhập khẩu đạt tốc độ tăng trưởng bình quân 12%/năm; tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ đạt tốc độ tăng bình quân khoảng 17-18%/năm.
Trong chiến lược này, ngành Công thương của các địa phương trong cả nước có vai trò, vị trí quan trọng, trong đó nổi bật là vai trò, vị thế của ngành Công thương Quảng Ninh. Là tỉnh ở địa đầu phía Đông Bắc Việt Nam, nằm trong Chiến lược phát triển kinh tế “Hai hành lang, một vành đai” Việt Nam - Trung Quốc và quy hoạch Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Quảng Ninh có vị trí địa lý đặc biệt quan trọng: Phía Đông Bắc giáp Trung Quốc với đường biên giới dài hơn 132km, có cửa khẩu quốc tế Móng Cái và hai cửa khẩu quốc gia là Hoành Mô và Bắc Phong Sinh; phía Tây giáp TP Hải Phòng; phía Nam và Đông giáp Vịnh Bắc Bộ với bờ biển dài hơn 250km. Bên cạnh đó, Quảng Ninh có tài nguyên du lịch đặc sắc (Vịnh Hạ Long), nguồn khoáng sản phong phú, đặc thù có trữ lượng lớn, chất lượng cao (than, cao lanh tấn mài, đất sét, cát thủy tinh, đá vôi), quỹ đất dồi dào với 611.081,3ha, nhiều ngư trường khai thác hải sản và thuận lợi để nuôi và chế biến hải sản xuất khẩu, hệ thống cảng biển, cảng sông, giao thông phát triển…
Đây là những ưu thể nổi bật của Quảng Ninh so với các địa phương khác trong khu vực, là tiềm năng để Quảng Ninh phát triển một nền kinh tế khá toàn diện từ sản xuất công nghiệp nặng, công nghiệp nhẹ, nông nghiệp, ngư nghiệp đến phát triển thương mại, dịch vụ, đặc biệt là thế mạnh để phát triển công nghiệp khai khoáng, sản xuất than, đóng tàu, điện, xi măng, thương mại, du lịch, dịch vụ, cảng biển...
Vì vậy, Quảng Ninh đang là một trung tâm, một trọng điểm trong chiến lược phát triển kinh tế của đất nước, trước hết là một tỉnh trong vùng tam giác kinh tế phía bắc: Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, giữ vai trò động lực đối với sự phát triển kinh tế - xã hội khu vực đồng bằng Bắc Bộ với mức tăng trưởng kinh tế cao, đóng góp tới 17% vào GDP của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ...
Vậy đánh giá của đồng chí về sự phát triển của Công thương Quảng Ninh, đặc biệt là chặng đường 2009 - một năm có nhiều khó khăn, biến động?
Năm 2009, mặc dù kinh tế trong nước gặp nhiều khó khăn do suy thoái kinh tế thế giới, nhưng GDP của Quảng Ninh vẫn tăng 10,3%, đạt mức tăng trưởng khá so với các tỉnh trong Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cao hơn mức tăng của cả nước (5,32%). Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực, khu vực nông nghiệp giảm dần chiếm 6,2%; công nghiệp và xây dựng tăng dần chiếm 52,7%; dịch vụ chiếm 41%. GDP bình quân đầu người ước đạt 1.273 USD, cao hơn mức bình quân cả nước (cả nước đạt 1.110 USD).
Về công nghiệp, Quảng Ninh nằm trong nhóm 15 tỉnh, thành phố có quy mô sản xuất công nghiệp lớn nhất của cả nước; là trung tâm, nơi tập trung nhiều cơ sở sản xuất quy mô lớn của ngành công nghiệp nặng như: Khai thác than (trữ lượng tới 3,5 tỷ tấn); nhiệt điện (các nhà máy nhiệt điện Quảng Ninh, Cẩm Phả, Uông Bí, Mông Dương, Cửa Ông, Hà Khánh...); đóng tàu (cụm công nghiệp tàu thủy Cái Lân và Hà An, tổ hợp công nghiệp, dịch vụ, cảng biển Hải Hà); cơ khí (là một trong ba trung tâm cơ khí lớn nhất nước với Trung tâm cơ khí, chế tạo máy, lắp ráp ô tô trọng tải lớn phục vụ khai thác mỏ); xi măng (các nhà máy Cẩm Phả, Uông Bí, Hoành Bồ, Thăng Long, Lam Thạch, Hạ Long); sản xuất vật liệu xây dựng (gạch tuynel, Trung tâm sản xuất gốm mỹ nghệ Đông Triều); có khu cụm công nghiệp, làng nghề tương đối phát triển (5 Khu công nghiệp, 10 cụm công nghiệp và 4 làng nghề truyền thống)… Năm 2009 giá trị sản xuất công nghiệp (giá so sánh 1994) của Quảng Ninh đạt 23.772 tỷ đồng, tăng 14,24% so với cùng kỳ, cao hơn bình quân cả nước (7,6%), đưa Quảng Ninh lên vị trí thứ 8/63 tỉnh, thành phố trong cả nước và xếp thứ 5/29 địa phương phía Bắc.
Về mặt thương mại, với những ưu thế về vị trí địa lý, điều kiện tự nhiên, công nghiệp phát triển, Quảng Ninh có lợi thế để phát triển thương mại - xuất nhập khẩu, ngành dịch vụ phục vụ xuất nhập khẩu (như: Hệ thống logistic, kho, bãi, bốc xếp dỡ...) và đang là một trung tâm thương mại lớn của khu vực và của cả nước. Năm 2009, tổng mức lưu chuyển hàng hóa bán lẻ và doanh thu dịch vụ đạt 21.592 tỷ đồng (chiếm 31,14% của 11 tỉnh vùng Đông Bắc), tăng 15% so với năm 2008. Toàn tỉnh có 126/166 chợ đã quy hoạch, trong đó chợ loại I có 16 chợ, loại 2 có 21 chợ, còn lại là chợ loại 3; ngoài ra còn có 4 chợ biên giới, cửa khẩu thuộc các khu kinh tế cửa khẩu và được hưởng các chính sách về chợ biên giới, chợ cửa khẩu trong các khu kinh tế cửa khẩu theo quy định hiện hành. Kim ngạch xuất khẩu đạt 1.946 triệu USD, tăng gần 2% so với cùng kỳ. Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 3.259 triệu USD (chiếm 50,96% kim ngạch xuất nhập khẩu của cả vùng Đông Bắc).
Theo đồng chí, những kết quả nêu trên đã thực sự tương xứng với tiềm năng, lợi thế của ngành Công thương Quảng Ninh?
Bên cạnh những thành tựu nêu trên, phát triển ngành Công thương Quảng Ninh còn chưa tương xứng với tiềm năng, lợi thế. Năm 2008 và đầu năm 2009, tốc độ tăng trưởng công nghiệp, thương mại có xu hướng chững lại. Năng suất, chất lượng, hiệu quả và công nghệ của nhiều ngành, cơ sở công thương còn thấp. Đóng góp của ngành Công thương trong việc chuyển dịch dịch cơ cấu kinh tế - lao động, phát triển kinh tế ở khu vực nông thôn chưa mạnh nên chuyển cơ cấu kinh tế của tỉnh còn chậm, có sự chênh lệch trong phát triển giữa các vùng, miền trong tỉnh; công tác quy hoạch và chất lượng công tác quy hoạch còn hạn chế chưa theo kịp yêu cầu phát triển. Quản lý hoạt động sản xuất, vận chuyển, tiêu thụ than bước đầu đã được chấn chỉnh nhưng cần rút kinh nghiệm phải thật chặt chẽ, bảo vệ nguồn tài nguyên.
Vì vậy, Quảng Ninh cần tiếp tục suy nghĩ về vai trò, lợi thế về vị trí địa lý, giao thông, thị trường trong khu vực và quốc tế để có những giải pháp đột phá trong phát triển công thương; cần tiếp tục đổi mới toàn diện, mạnh mẽ và đồng bộ trên cơ sở huy động mọi nguồn lực; đẩy mạnh hơn nữa tốc độ tăng trưởng; phấn đấu phát triển kinh tế với tốc độ cao, ổn định, bền vững, để trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại trước năm 2020, xứng đáng là cực tăng trưởng quan trọng của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, của Vành đai kinh tế ven biển Vịnh Bắc Bộ.
Đồng chí Thứ trưởng có thể nói rõ hơn về những giải pháp mà ngành Công thương Quảng Ninh cần sớm phải thực hiện để khắc phục những hạn chế nêu trên nhằm phát huy một cách tốt nhất vai trò, lợi thế của mình?
Trước mắt, ngành Công thương Quảng Ninh cần rà soát, tính toán lại các quy hoạch công nghiệp thương mại, mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp thật chi tiết, cụ thể, vừa để thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ trong thời gian còn lại của nhiệm kỳ Đại hội XII của tỉnh Đảng bộ, vừa là cơ sở để xác định phương hướng, mục tiêu, nhiệm vụ cho nhiệm kỳ sau. Chú trọng phát triển những ngành công nghiệp, thương mại còn nhiều tiềm năng, lợi thế đặc biệt là những ngành gắn với phát triển kinh tế biển bao gồm cả vùng ven biển, trên biển, kinh tế hải đảo biển như đóng tàu, chế biến thuỷ sản, khai thác khoáng sản, luyện kim, dịch vụ cảng biển, logistic… Tăng cường hoạt động khuyến công, xúc tiến thương mại nội địa nhằm phát triển công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp, thương mại ở nông thôn góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế - lao động. Tăng cường công tác quản lý thị trường nhằm ngăn chặn và xử lý nghiêm các hành vi buôn lậu, kinh doanh hàng giả... Thực hiện tốt các chủ trương, giải pháp của Chính phủ, Bộ Công Thương đã để ra nhằm thực hiện tháng lợi kế hoạch năm 2010 góp phần thực hiện mục tiêu tổng quát của ngành là: “Phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng giá trị sản xuất và giá trị gia tăng công nghiệp, kim ngạch xuất khẩu cao hơn năm 2009 ở mức cao nhất; tập trung khai thác tối đa thị trường trong nước; bảo đảm đáp ứng nhu cầu nền kinh tế những sản phẩm công nghiệp chủ yếu; chủ động hội nhập và nâng cao hiệu quả hợp tác kinh tế quốc tế trong lĩnh vực công thương; giữ ổn định thị trường hàng hóa trong nước không để xảy ra tình trạng sốt hàng, sốt giá; nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người lao động trong ngành”.
Qua Báo Quảng Ninh, Thứ trưởng có gửi lời chúc gì nhân dịp năm mới?
Nhân dịp năm mới, thay mặt lãnh đạo Bộ Công Thương tôi xin chúc Đảng bộ, chính quyền và toàn thể nhân dân các đồng bào dân tộc tỉnh Quảng Ninh năm mới hạnh phúc, an khang, thịnh vượng và thành công.
PV: Xin trân trọng cảm ơn Thứ trưởng đã dành thời gian trả lời phỏng vấn của Báo Quảng Ninh. Cũng nhân dịp năm mới Canh Dần, xin kính chúc đồng chí Thứ trưởng những điều tốt đẹp nhất.
