Trong chiến lược xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, tỉnh Quảng Ninh luôn được xem là “nước Việt Nam thu nhỏ”, cả về vị trí chiến lược quan trọng trong an ninh quốc phòng, cũng như tiềm năng phong phú, dồi dào để phát triển kinh tế giàu mạnh. Thực tiễn 20 năm đổi mới đất nước, và gần đây nhất là hai năm rưỡi thực hiện NQ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X, Quảng Ninh đã khẳng định điều đó.
Cảng nước sâu Cái Lân đã được đầu tư lớn để đạt năng lực bốc xếp hàng hoá 7,5 triệu tấn/năm. Tuy nhiên một trong những nguyên nhân khiến lượng hàng qua cảng chưa năm nào đạt 50% thiết kế là do hệ thống giao thông đầu nối từ cảng đi nội địa còn hạn chế. Trong ảnh: Bốc xếp công-ten-nơ tại cảng Cái Lân. Ảnh: Thái Cảnh 
Luôn được xác định là địa phương có vị trí chiến lược
Từ khi đất nước đối mới (1986) đến nay, Quảng Ninh liên tục có bước tăng trưởng nhanh, mạnh về phát triển kinh tế, với vị trí ngày càng dịch chuyển cao hơn trong quy luật hình tháp. GDP của tỉnh luôn tăng trưởng ổn định ở mức trên 13%/năm, cao hơn bình quân chung cả nước từ 5% trở lên. Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm 2008, tốc độ tăng trưởng GDP của Quảng Ninh đạt 12,5%, cao gần gấp đôi cả nước (6,5%). Thậm chí Quảng Ninh còn đạt tốc độ tăng trưởng cao hơn Hà Nội (10,9%), TP Hồ Chí Minh (10,5%), và có mức gần như ngang bằng với tốc độ của TP Hải Phòng. Về thu ngân sách, nhiều năm lại đây, Quảng Ninh luôn ở vị trí “top” 10 tỉnh thành có số thu cao nhất. Năm 2006, năm đầu tiên thực hiện NQ Đại hội Đảng lần thứ X, Quảng Ninh đạt mức thu gần 4.400 tỷ đồng, đứng thứ 7 trong toàn quốc (sau TP Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Hà Nội, Hải Phòng, Đồng Nai và Bình Dương) và đứng thứ nhất trong 11 tỉnh vùng Đông Bắc. Riêng hơn hai năm rưỡi qua, với nhiều nỗ lực, tỉnh đã về trước một số chỉ tiêu phát triển KT-XH, như giá trị tăng thêm ngành dịch vụ đạt 20,1% (kế hoạch đại hội từ 15-16%), thu ngân sách nhà nước tăng 34,6% (kế hoạch 10%), kim ngạch xuất khẩu tăng 23,05% (kế hoạch 15%)... Có thể khẳng định, với những kết quả cơ bản như trên, nhiều năm qua, tỉnh đã bước đầu khai thác các tiềm năng, lợi thế so sánh để có đóng góp xứng đáng trong sự phát triển của nền kinh tế quốc dân.
Nhìn trên bản đồ phát triển của các vùng - khu kinh tế với những lợi thế so sánh, nhất là trong giai đoạn tới đây, vị trí của Quảng Ninh được trung ương đặc biệt coi trọng. Ví dụ như trong Quyết định (số 145/2004/QĐ-TTg) của Thủ tướng Chính phủ về phương hướng chủ yếu phát triển kinh tế - xã hội Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ (gồm 8 địa phương: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Hà Tây, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh) thì Quảng Ninh được xác định là nơi để phát triển CN nặng (với các ngành khai khoáng, nhiệt điện, đóng tàu...), kinh tế cửa khẩu, kinh tế biển (du lịch, nuôi trồng đánh bắt hải sản, đặc biệt là phát triển hệ thống cảng nước sâu, có thể đón tàu từ 30-50 ngàn DWT...). Trong Nghị quyết số 54-NQ/T.Ư của Bộ Chính trị về phát triển KT-XH vùng đồng bằng sông Hồng đến năm 2010 và định hướng 2020, Quảng Ninh được xác định là một trong 3 trung tâm kinh tế lớn, tạo sức mạnh tổng hợp cho cả vùng. Gần đây nhất, Nghị quyết T.Ư 4 về Chiến lược biển Việt Nam xác định nhiều nhiệm vụ, trong đó có xây dựng Quảng Ninh và Hải Phòng thành trung tâm kinh tế mạnh, với nòng cốt là cảng biển, công nghiệp và du lịch biển làm đầu tàu lôi kéo cả vùng...
Bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập
Bởi nằm ở tận cùng vùng Đông Bắc, nên cơ sở quan trọng đầu tiên, dây nối không thể thiếu giữa Quảng Ninh với cả nước chính là hạ tầng giao thông. Nhưng cơ sở này hiện không đáp ứng được yêu cầu, nếu không muốn nói là hạn chế sự phát triển. TX Móng Cái riêng năm 2007 đã thu ngân sách tới hơn 1000 tỷ đồng đang có nguy cơ chững lại, khi tuyến đường từ Mông Dương (TX Cẩm Phả) tới Móng Cái đã quá tải. Vốn là đường cấp 5 miền núi lại xuống cấp nghiêm trọng, trong khi đó lượng xe lưu thông trên tuyến tăng nhanh (25%/năm). Chiếm tỷ lệ lớn lưu thông là xe siêu trường, siêu trọng (năm 2006, khối lượng hàng hoá vận chuyển qua cung đường này tăng 2,69 lần so với 2001). Bởi vậy, nhiều chủ hàng bắt đầu ngại đưa hàng qua cửa khẩu Móng Cái, mà chọn các cửa khẩu ở Lạng Sơn. Du khách quốc tế đến Việt Nam đi qua tuyến Móng Cái- Hạ Long cũng ngày càng hạn chế, và tình trạng ùn tắc, tai nạn phổ biến. Khu Kinh tế Vân Đồn - vị trí quan trọng về an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế trong chiến lược của cả nước đã qua 2 năm từ khi thành lập hiện chưa được đầu tư gì về hạ tầng kỹ thuật. Cảng Cái Lân, được đầu tư để đón tàu trọng tải 4 vạn tấn vào làm hàng (hiện nay duy nhất toàn miền Bắc chỉ có cảng Cái Lân đón được tàu 4 vạn tấn), với thiết kế công suất 7,5 triệu tấn/năm, nhưng chưa thực hiện đến 50% năng lực thiết kế. Trong khi đó cảng Hải Phòng năm 2007 có tới 24,1 triệu tấn hàng hoá qua cảng, vượt công suất thiết kế. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, trong đó nguyên nhân quan trọng là hệ thống giao thông (cả đường sắt, đường bộ) đấu nối từ Quảng Ninh đi các tỉnh, thành khó khăn hơn từ Hải Phòng đi rất nhiều. TX Móng Cái được xác định thành thành phố cửa khẩu trước năm 2010, hiện đang rất cần nguồn đầu tư để xây dựng hạ tầng kỹ thuật nhưng chưa được quan tâm thoả đáng. Trái lại, mỗi năm nguồn đầu tư cho thị xã này tỷ lệ nghịch với số thu thuế XNK, và ngày càng ít đi, cụ thể: năm 2004 được 64 tỷ đồng (64/279 tỷ), thì năm 2006 chỉ được để lại 10 tỷ đồng (10/324 tỷ đồng) và năm 2007 là 35 tỷ đồng (35/1000 tỷ đồng), bởi vậy không đáp ứng nhu cầu phát triển...
Khi kiểm điểm về những hạn chế, thiếu sót, tồn tại trong quá trình phát triển, Quảng Ninh xác định 4 nguyên nhân chính, trong đó nguyên nhân khách quan là “một số cơ chế, chính sách của nhà nước còn vướng mắc, nhất là về đất đai, đô thị, kinh tế cửa khẩu; tỉnh còn thiếu chủ động trong việc nghiên cứu, đề xuất với trung ương những cơ chế, chính sách đồng bộ, mang tính đột phá cho sự phát triển của tỉnh, cùng đó, tỉnh cũng chậm trong việc phối hợp với các bộ, ban, ngành trung ương để chỉ đạo, tổ chức triển khai thực hiện các chủ trương chính sách lớn của Đảng, Chính phủ...”.
Bộ Chính trị cần có nghị quyết riêng cho Quảng Ninh
Đây là nguyện vọng của đông đảo cán bộ, nhân dân tỉnh Quảng Ninh - địa phương được xem là quan trọng trong an ninh quốc phòng, là một trong 10 địa phương đang cùng với trung ương cân đối “ví tiền” của cả nước. Năm 2001, Bộ Chính trị có nghị quyết về phương hướng, nhiệm vụ phát triển thủ đô Hà Nội thời kỳ 2001-2010. Năm 2003, Bộ Chính trị đã có nghị quyết riêng về phát triển TP Hải Phòng thời kỳ CNH - HĐH đất nước. TP Đà Nẵng đầu năm 2004, Bộ Chính trị có nghị quyết về “Xây dựng và phát triển TP Đà Nẵng”. Có thể khẳng định, từ khi có nghị quyết riêng của Bộ Chính trị, Hải Phòng và Đà Nẵng như được đặt trên “bệ phóng”, với rất nhiều chủ trương, chính sách, cơ chế ưu đãi, đặc thù hết sức quan trọng, tạo cơ hội cho 2 địa phương liên tục hoàn thiện hệ thống hạ tầng đường bộ, đường sắt, ga hàng không, xây dựng các khu - cụm kinh tế, và để lại nguồn điều tiết tới 30% số thu (nếu vượt dự toán) để tái đầu tư các hạng mục thiết yếu... Hiện nay, đứng trước rất nhiều nan giải, khó khăn trong đầu tư hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống giao thông như đã nói ở trên, nếu không có nghị quyết riêng hoặc tối thiểu là những cơ chế đặc thù cho tỉnh Quảng Ninh, chắc chắn sẽ là rất khó khăn cho “hòn ngọc vùng Đông Bắc” trong việc khai thác, phát huy hơn nữa tiềm năng, lợi thế của địa phương.
Nguyện vọng có một nghị quyết của Bộ Chính trị cho riêng Quảng Ninh sẽ được tập thể lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh đề xuất trong tháng 8 tới, ở buổi làm việc riêng của Bộ Chính trị, Ban Bí thư với tỉnh Quảng Ninh. Nếu có được nghị quyết với những cơ chế đặc thù, ưu đãi, Quảng Ninh sẽ thành tỉnh CNH-HĐH vào năm 2015, trước toàn quốc 5 năm. Đó là điều khẳng định.
