Quảng Ninh và “bài toán” về môi trường...

Theo báo cáo của Sở Tài nguyên và Môi trường, thời gian qua, quá trình hoạt động sản xuất của một số ngành công nghiệp trọng điểm trên địa bàn tỉnh đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng môi trường, đặc biệt là môi trường không khí, môi trường nước. Tại các vùng tập trung nhiều khu công nghiệp như: TX Cẩm Phả, TX Uông Bí, TP Hạ Long, tình trạng ô nhiễm môi trường nước ở đây ngày càng cao. Chất lượng nước ở các sông bị ảnh hưởng bởi nước thải từ các nhà máy điện, nước thải của cư dân hai bên bờ  sông, nước thải từ các mỏ khai thác than trên thượng nguồn làm nguồn nước sông đục, có nhiều bùn đất và than rửa trôi gây bồi lấp dòng chảy. Nhiều hồ nước bị thu hẹp diện tích do đất đá thải, than trôi lấp. Không chỉ có nước sông, hồ bị ô nhiễm mà hiện nay vùng ven biển Quảng Ninh cũng đã và đang chịu sức ép về ô nhiễm môi trường, bởi tác động của các nguồn thải công nghiệp, chất thải sinh hoạt, các hoạt động lấn biển phát triển hạ tầng đô thị, vận tải thuỷ, cảng biển và sự phát triển mạnh của hoạt động nuôi trồng thuỷ sản ven biển v.v... gây ra. Đặc biệt là hàng năm, hoạt động khai thác than đã thải ra môi trường trên 30 triệu m3 nước thải chưa được xử lý, mang theo kim loại nặng (Mn, Fe…) và các axit gây ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng. Phải thừa nhận rằng, sản xuất than là một ngành công nghiệp quan trọng, có nhiều đóng góp cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Song ô nhiễm môi trường do khai thác than gây ra cũng không phải là ít. Hoạt động khai thác khoáng sản đã làm biến dạng bề mặt, phá vỡ cảnh quan. Các bãi đổ thải trong quá trình khai thác than đã tạo nên những quả đồi cao  tới 100-250m, nhiều moong khai thác lộ thiên tạo nên những địa hình có độ sâu từ -50m đến -150m dưới mực nước biển. Tỷ lệ rừng che phủ trên toàn tỉnh bị suy giảm. Trong đó, đặc biệt rừng núi đá vôi ở nhiều nơi bị phá huỷ không thể khôi phục được. Bên cạnh đó, còn có nhiều điểm khai thác cát xâm lấn rừng ngập mặn. Hiện tượng xói mòn, rãnh xói và trượt lở xảy ra rất phổ biến, đe doạ đến tính mạng, phá huỷ nhà cửa, hoa màu và các công trình công cộng của nhân dân…

Ô nhiễm nguồn nước làm suy thoái đất nông nghiệp, giảm năng suất cây trồng, phát sinh dịch bệnh, tăng chi phí sản xuất nông nghiệp. Ô nhiễm đất ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống các sinh vật thuỷ sinh và đa dạng sinh học các khu vực cửa sông, ven biển. Hoạt động khai thác cát ở cửa sông nhiều nơi còn gây ô nhiễm dầu và bồi lắng, làm biến đổi luồng lạch v.v...

Ngoài ra, đối với chất thải ra môi trường cũng còn nhiều điều đáng nói. Thực tế, lượng rác thải phát sinh trên địa bàn tỉnh chưa được thu gom triệt để, việc xử lý rác thải sinh hoạt theo hình thức chôn lấp là chủ yếu. Hiện 14 thành phố, huyện, thị trong tỉnh chỉ có TP Hạ Long và TX Cẩm Phả là có bãi rác hợp vệ sinh. Ở nhiều địa phương, tình trạng ô nhiễm môi trường rác thải đến mức báo động, có nơi diễn ra nghiêm trọng, điển hình như: Khu vực Hà Nam - Yên Hưng, Uông Bí, Đông Triều, Móng Cái. Theo số liệu thống kê, lượng rác thải phát sinh trên địa bàn tỉnh khoảng 460 tấn/ngày (165.600 tấn/năm); chất thải rắn: trên 200 triệu m3/năm; rác thải công nghiệp: khoảng 218.000 tấn/năm; chất thải nguy hại phát sinh trong quá trình sản xuất kinh doanh, dịch vụ trên địa bàn: khoảng 3.300 tấn/năm. Cũng theo đánh giá của cơ quan chức năng, hiện nay việc thu gom, phân loại, xử lý và tái chế chất thải rắn công nghiệp trên địa bàn tỉnh thực hiện chưa được nghiêm túc, Quảng Ninh chưa có nhà máy xử lý chất thải rắn công nghiệp…

Đứng trước nhiệm vụ phát triển gắn liền với bảo vệ môi trường bền vững, những năm qua, Quảng Ninh đã ban hành nhiều chính sách về công tác bảo vệ môi trường. Các hoạt động quan trắc, tuyên truyền, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường được chú trọng, đẩy mạnh. Bằng nhiều biện pháp tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát, thanh tra xử lý các hành vi vi phạm, năm 2009 các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương đã phối hợp với các đơn vị của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) kiểm tra xử lý 180 cửa lò, giải toả 10 điểm thu gom tập kết than, 21 lán trại, thu giữ nhiều phương tiện dụng cụ khai thác, tịch thu hơn 20.000 tấn than, xử phạt hành chính 700 triệu đồng, tạm giữ 10.000 tấn than để xác minh xử lý. Tiến hành kiểm tra 81 đơn vị về công tác bảo vệ môi trường và thanh tra môi trường tại 25 đơn vị, phát hiện và xử lý vi phạm hành chính 18 đơn vị với tổng số tiền xử phạt là 142.600.000 đồng. Cùng với đó, tăng cường các nguồn lực tài chính, đẩy mạnh áp dụng các biện pháp kinh tế trong đầu tư bảo vệ môi trường, tập trung triển khai nhiều dự án đầu tư nhằm khắc phục ô nhiễm môi trường do ảnh hưởng của khai thác than. Từ năm 2003-2009, TKV đã đầu tư 147 dự án nhằm cải thiện môi trường và khu vực lân cận khai trường khai thác than bằng nguồn vốn Quỹ môi trường ngành than, với tổng kinh phí khoảng 1.026.861 triệu đồng.

Tuy vậy, đến nay công tác bảo vệ môi trường tại các khu công nghiệp, khu đô thị, nông thôn v.v... vẫn còn nhiều vấn đề bất cập. Tốc độ đô thị hoá nhanh làm quá tải hệ thống quản lý các công trình công cộng ở các địa phương và chưa đảm bảo quy hoạch. Công trình xử lý ô nhiễm môi trường, hệ thống cơ sở hạ tầng đầu tư không đồng bộ, không theo kịp nhịp độ phát triển. Khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên chưa hợp lý, nguồn kinh phí chi cho các công trình xử lý các nguồn gây ô nhiễm và suy thoái môi trường còn rất hạn chế, chưa huy động được sự tham gia tích cực của các doanh nghiệp, của cộng đồng và toàn xã hội v.v...