Để có trang phục cho diễn viên, phải tìm đến các công ty may mặc, thời trang. Để có nước uống cho đoàn làm phim, phải ký hợp đồng quảng cáo với đơn vị sản xuất nước suối. Rồi cả những vật dụng của diễn viên trong phim như xe hơi, điện thoại, túi xách... đều có sự chi phối của các nhà tài trợ.
Nhà tài trợ viết thêm kịch bản cho phim
Câu chuyện "thanh kẹo cao su" mà đạo diễn Vũ Ngọc Đãng từng kể với giới báo chí là một ví dụ. Vì nhà sản xuất đã trót ký hợp đồng với một nhãn hiệu kẹo cao su, nên khi quay cảnh một nhân vật ngồi chờ người yêu, đạo diễn đã sáng tác thêm động tác diễn viên bóc kẹo cao su rồi cho vào miệng.
Nhưng khổ nỗi, toàn bộ động tác này chỉ diễn ra chưa đầy 30 giây, tức chưa đạt yêu cầu "xuất hiện tối thiểu 4 phút" của nhà tài trợ. Thế là đạo diễn lại phải vắt óc sáng tạo, cuối cùng nghĩ ra cách để cho anh chàng dùng luôn giấy kẹo gấp thành con hạc giấy tặng người yêu.
Cũng trong bộ phim ấy, khi đang quay giữa chừng, nhà sản xuất ký được hợp đồng với một nhãn hiệu điện thoại. Đạo diễn đành phải "đẻ" ra chuyện cô gái được người yêu tặng một chiếc điện thoại. Rồi cả hai phải gọi điện, nhắn tin liên tục cho nhau bằng chiếc điện thoại ấy.
"Vẫn biết là rất ngớ ngẩn và vô cùng khiên cưỡng nhưng không còn cách nào khác, đành bấm bụng mà "chiều" nhà tài trợ. Sau đó tôi phải giải quyết tình huống trớ trêu này bằng cách cho cô gái “tình cờ” làm rơi mất chiếc điện thoại" - đạo diễn Đãng tâm sự.
Xuất hiện "tình cờ" trên phim ảnh là lựa chọn tối ưu để việc quảng cáo sản phẩm, thương hiệu của nhà tài trợ đỡ thô thiển, đỡ nhàm chán. Mặc cho hầu hết các nhà tài trợ đều thiếu, thậm chí là không có kinh nghiệm, hiểu biết về ngôn ngữ điện ảnh, nhưng để có được sự "tình cờ" này, họ sẵn sàng bỏ thêm tiền "mua" quyền chi phối ít nhiều vào nội dung kịch bản phim.
Thông thường nhà tài trợ sẽ đọc trước kịch bản để tìm những tình huống, những cảnh phim có thể lồng hình ảnh sản phẩm, thương hiệu của mình vào. Nếu không thể tìm được chỗ xuất hiện hợp lý sẵn có, nhà tài trợ liền yêu cầu tác giả kịch bản, đạo diễn “đẻ” thêm những tình tiết mới. Cứ thế, những "tình tiết theo yêu cầu" của nhà tài trợ ra đời, bất chấp có hợp lý hay không, có logic với nội dung sẵn có hay không.
Nhiều đạo diễn than thở: Tình huống và góc nhìn thẩm mỹ trong phim lắm khi không được những người có kinh nghiệm xử lý mà lại phải theo ý muốn của người bỏ tiền và nhà tài trợ. Như thế mới có trường hợp nhân vật mỗi lần vào quán nước chỉ gọi mỗi một loại nước uống.
Hay bất kỳ trong không gian nào sản phẩm tài trợ cũng "ló mặt" vào, dù không thích hợp. Một số phim còn “lộ liễu” đến mức tạo ra những tình tiết để góc máy cận cảnh vào nhãn hàng, như Vinamilk, Nestle Café trong phim Ký túc xá, Nivea trong Mùa chim én xôn xao... Những “hạt sạn” quảng cáo như thế đã làm phim mất đi tính nghệ thuật trong khi lại trở nên mang đậm màu sắc của... những thương hiệu.
Nỗi ám ảnh của các nhà làm phim
Bộ phim nào được quá nhiều nhà tài trợ quan tâm cũng là một vấn đề "gay go to" đối với những người thực hiện, đặc biệt là đạo diễn và diễn viên. Chẳng hạn trong phim Cô gái xấu xí, phần đầu được nhãn hàng thời trang Foci tài trợ (trang phục diễn viên), toàn bộ thiết kế phải theo tông của trang phục này.
Phần hai đến lượt NEM tài trợ, thiết kế buộc phải thay đổi toàn bộ. “Mà đâu phải muốn thay đổi là thay đổi, phải tìm ra lý do, tình huống để thay đổi cho phù hợp...” - đạo diễn Minh Chung tâm sự. Trong khi đó, các diễn viên thì kêu trời, đang quen phong cách trang phục này lại phải đổi kiểu trang phục khác, nhiều khi thấy rất gượng gạo, mất tự tin.
Đôi khi vấn đề không nằm ở phía nhà tài trợ mà lại chính ở những nhà sản xuất phim. Có đạo diễn kể: Vấn đề tài trợ ám ảnh nhà sản xuất phim tới mức bất cứ sản phẩm nào dù vô tình hay hữu ý, nếu không tài trợ thì nhất định không được xuất hiện trong phim.
Trong một kịch bản có đoạn trên đường đi nhân vật dừng lại mua bánh mì. Vì anh ta là người khá giả, không thể cho anh ta mua ở những hàng quán bình dân, đạo diễn cho anh ta bước vào tiệm bánh mì của một cơ sở có tên tuổi. Nhưng vì cơ sở này không phải nhà tài trợ nên đạo diễn đã bị nhà sản xuất bắt bẻ, buộc phải thay đổi lại cảnh quay.
Để kết lời, xin được nhắc lại lời tâm sự đầy cay đắng của một đạo diễn có tên tuổi, người đã phải không ít lần "vì miếng cơm manh áo mà ngậm bồ hòn làm ngọt" để nhận "sự chỉ đạo" của các nhà tài trợ: "Chúng tôi rất biết ơn các nhà tài trợ vì đã đóng góp một phần chi phí để chúng tôi có thể làm phim tốt hơn. Thế nhưng, xin cũng đừng biến nghệ thuật thành nô lệ cho sản phẩm, đừng lấy nghệ thuật làm bàn đạp để tâng bốc sản phẩm một cách phi lý".
