Quý II, quý III năm nay, Cảng Hải Phòng liên tục trong trạng thái quá tải. Lượng hàng hoá qua cảng tăng không ngừng trong khi việc giải phóng tàu - hàng không kịp khiến tình trạng ùn ứ hàng xảy ra lớn chưa từng có trong lịch sử của cảng này. Một số cảng nhỏ đã tăng cước lưu kho bãi, nhưng nhiều chủ hàng vẫn chấp nhận, miễn sao hàng được lưu tại cảng.
Những tháng đầu năm 2008, lượng hàng qua cảng Hải Phòng tăng hơn 90% so cùng kỳ năm 2007 (năm 2007 cảng Hải Phòng đón 24,1 triệu tấn hàng). Trong khi đó, Cảng Cái Lân - cảng nước sâu duy nhất ở miền Bắc, có thể đón tàu trọng tải 4 vạn tấn vào làm hàng, với công suất thiết kế 7,5 triệu tấn/năm, mới chỉ đón được 2 triệu tấn hàng năm 2007. Theo thông tin từ Cục Hải quan Quảng Ninh, thời gian gần đây có hiện tượng tàu vào Cảng Cái Lân nhưng chỉ để chuyển tải, rồi đưa hàng vào làm thủ tục và nộp thuế ở Cảng Hải Phòng. Thứ trưởng Bộ Giao thông - Vận tải Nguyễn Hồng Trường cho rằng: có hai nguyên nhân chính khiến Quảng Ninh không khai thác được tốt thế mạnh của Cảng Cái Lân, trong đó nguyên nhân quan trọng là hệ thống hạ tầng đấu nối từ Cảng Cái Lân đi nội địa khó khăn hơn từ Hải Phòng.
Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái, cửa khẩu Hoành Mô và Bắc Phong Sinh cũng gặp nhiều khó khăn để đạt tốc độ phát triển xứng tầm cũng có nguyên nhân chính là do hệ thống giao thông không đáp ứng được nhu cầu vận tải, lại đang xuống cấp nghiêm trọng. Cục trưởng Cục Hải quan Quảng Ninh Nguyễn Quang Hưng cho biết, thời gian gần đây có hiện tượng nhiều chủ hàng bắt đầu chuyển hàng qua cửa khẩu Lạng Sơn thay vì qua cửa khẩu Móng Cái, bởi lẽ, đường từ Thủ đô Hà Nội đi các cửa khẩu của tỉnh Lạng Sơn ngắn, thuận tiện lại đảm bảo lưu thông an toàn. Theo báo cáo của UBND tỉnh, quốc lộ 18A, đoạn Mông Dương - Móng Cái, vốn là đường cấp 5 miền núi, đang xuống cấp nghiêm trọng, trong khi lượng hàng hoá qua cung đường này tăng trung bình 25%/năm. Năm 2006, khối lượng hàng hoá đường bộ vận chuyển qua đây đạt hơn 7,5 triệu tấn, tăng 2,69 lần so năm 2001. Không chỉ nhiều chủ hàng ngại đưa hàng qua cung đường này mà đến số du khách từ Trung Quốc vào nội địa cũng hạn chế nhiều. Quốc lộ 18A, đoạn Hạ Long - Chí Linh (Hải Dương), mới được nâng cấp hồi năm 2002 cũng được dự báo sẽ mãn tải vào khoảng 3, 4 năm tới, do lưu lượng xe, hàng qua đây tăng nhanh.
Rõ ràng sự xuống cấp của hệ thống giao thông thiết yếu của tỉnh, mà huyết mạch là quốc lộ 18A nối từ cửa khẩu Móng Cái đi các tỉnh nội địa của đất nước, đã hạn chế nhiều tới sự phát triển kinh tế cửa khẩu, kinh tế cảng biển và nhiều lĩnh vực khác của tỉnh. Trong khi đó, số thu thuế XNK qua địa bàn tỉnh ngày càng tăng trưởng mạnh mẽ (năm 2008 ước thu 9.000 tỷ đồng), đóng góp phần không nhỏ vào cân đối ngân sách Trung ương. Ngược với số thu thuế XNK nộp Trung ương ngày càng tăng trên địa bàn tỉnh là số kinh phí Trung ương để lại cho tỉnh để tái đầu tư cơ sở hạ tầng cho các khu kinh tế cửa khẩu, trong đó có nhiệm vụ củng cố hệ thống giao thông. Năm 2004 Trung ương để lại 64 tỷ đồng, bằng 22,8% số thu thuế (64/279,5 tỷ đồng), được 20 tỷ đồng, bằng 7,5% số thu thuế (20/268,4 tỷ đồng); năm 2006, được 10 tỷ đồng, bằng 2,9% số thu thuế (10/342 tỷ đồng); còn năm 2007 là 20 tỷ đồng, bằng 2% số thu thuế (20/980 tỷ đồng) và năm 2008 dự kiến 35 tỷ đồng, bằng 3,2% số thu thuế (35/1.100 tỷ đồng)...
Như vậy, nghịch lý là trong khi toàn bộ số thu thuế XNK phải được chuyển 100% về ngân sách Trung ương thì kinh phí để đầu tư hạ tầng lại do các địa phương có cửa khẩu phải lo. Như vậy, nếu Trung ương không cân đối lại số thu thuế XNK để địa phương đầu tư xây dựng hạ tầng cơ sở, trong đó đặc biệt là hệ thống giao thông, cho tương xứng với sự phát triển, thì vô hình chung đã làm giảm sự tăng trưởng bền vững, bởi lẽ ngân sách địa phương không thể có đủ lực để xây dựng hạ tầng giao thông.
Được biết hiện nay Trung Quốc vẫn nhất quán chính sách để lại 100% số thu biên mậu để đầu tư cho các hoạt động biên giới, và đây là một trong những biện pháp thúc đẩy sự phát triển bền vững của các khu vực cửa khẩu - nơi vốn được xem là có vai trò hết sức quan trọng cho việc mang lại các nguồn thu XNK. Vậy thì với Quảng Ninh, cũng đã đến lúc cần trình bày rõ về nguy cơ tụt hậu so với tiềm năng của mình với Trung ương để có những đề xuất chính đáng. Nếu không, biết bao kế hoạch, dự định, tiềm năng và cả lợi thế của tỉnh sẽ không khai thác được xứng tầm, chỉ bởi nguyên nhân do hệ thống hạ tầng giao thông không đáp ứng nhu cầu phát triển...
