Cách hơn hai giờ đồng hồ đi tàu thuỷ từ cảng cá Cái Rồng, chúng tôi đã ra tới xã đảo Minh Châu (Vân Đồn). Qua những đoạn đường cát trắng mịn như lụa, chúng tôi theo ông Lưu Văn Hoè, nguyên chủ tịch Hội CCB xã Minh Châu ra thăm rừng trâm và những bãi tắm trên đảo. Ông Hoè có một kho chuyện cùng nhiều bài thơ về xứ đảo cát trắng mà ông muốn đọc mãi như đọc trường ca với chúng tôi. Ông kể một lèo bao nhiêu chuyện về đảo, từ những khó khăn của dân đảo những năm kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, những năm xoá bao cấp, đến chuyện thời đổi mới...
Bây giờ đảo khởi sắc nhiều lắm! Dân phấn khởi và chỉ mong có người ra chơi, đến đầu tư làm ăn và du lịch... Ông giới thiệu: ở đây có nhiều bãi tắm chẳng kém bất cứ bãi tắm đẹp nhất nào ở Quảng Ninh. Bãi tắm nằm xen đây đó bên những khu rừng trâm nguyên sinh. Dưới rừng trâm có dải cát ti-tan, có giếng nước ngọt ngay cạnh mép biển. Tắm biển xong có nước ngọt rừng trâm tráng ngay, rất thuận tiện. Hàng năm đã có vài nghìn lượt du khách ra Minh Châu nghỉ ngơi, tắm biển, hưởng bầu thiên nhiên rất đỗi trong lành...
Trước mắt chúng tôi, dải rừng trâm Minh Châu xanh ngút ngàn, rất đẹp và còn nguyên vẹn. Rừng trâm có diện tích 140ha, chạy dài 4-5 cây số. Rừng chẳng khác gì một chiếc áo giáp lớn bảo vệ vành ngoài cho đảo. Ông Hoè kể: Theo ông Nguyễn Văn Lanh, Tổng thư ký Hiệp hội các Vườn quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên Việt Nam (đã ra đây thăm) thì rừng trâm Minh Châu là rừng trâm lớn và độc đáo nhất Việt Nam! Rừng trâm này chỉ thuần chủng một giống trâm, không xen nhiều giống cây như những rừng trâm các nơi khác. Và đặc biệt nó ở ngay cạnh khu dân cư mà vẫn nguyên vẹn và trong sạch, tươi tốt. Chẳng biết có từ bao giờ, nhưng theo các bậc cao tuổi trên đảo bao đời truyền lại thì rừng trâm quý hiếm này có cách đây khoảng 300 năm...
Chúng tôi quan sát thấy những cây trâm vươn mình ra phía biển tạo thành một thảm xanh dày giống như bức tường thành che gió bão, chắn cát bay để giữ cho cuộc sống của cư dân trên đảo bình yên. Có lẽ vì luôn trong tư thế chống chọi với bão gió mà những cây trâm ở đây thân oằn lên gồ ghề, vỏ sần sùi và tạo ra những dáng thế cứng cáp như thách thức trước biển cả. Cũng có lẽ tại mảnh đất khắc nghiệt chỉ toàn cát với cát này không màu mỡ nên những loài cây khác đã bị khuất phục, không thể sống được, chỉ độc có cây trâm chịu đựng nổi, mới tạo ra được rừng trâm và chỉ có rừng trâm mới trụ được thành thảm thực vật bền vững, phát triển đến bây giờ.
Ngay từ thời xa xưa, những người dân Minh Châu đã truyền lại cho con cháu ý thức bảo vệ rừng. Mặc dù trâm là loài gỗ tốt, chỉ đứng sau hàng “tứ thiết”: lim, gụ, trắc, sến, nhưng hầu như không có người dân nào chặt gỗ trâm về làm nhà, hoặc sử dụng vào các việc khác. Phát hiện người nào có hành động làm hại đến rừng trâm là cả cộng đồng làng xã nhắc nhở, phê bình ngay!
Một lý do khác khiến người dân Minh Châu ra sức bảo vệ rừng trâm vì họ hiểu rằng nếu rừng trâm bị chặt hạ thì cộng đồng cư dân ở đây phải trả giá bằng chính cuộc sống của họ. Bão cát sẽ bao trùm lên những ngôi nhà, những công trình dày công tạo dựng. Nghĩa là xóm làng có thể bị xóa sổ khỏi mặt đảo. Vì Minh Châu là một dải đảo trực tiếp đương đầu với biển cả và gió biển luôn đem cát từ khơi xa thổi vào. Như vậy, giữa người dân Minh Châu và rừng trâm giống như một quần thể khó có thể tách rời. Dân đảo bảo vệ màu xanh, tồn tại cho rừng. Rừng bảo vệ sự sống cho con người.
Thông làu như một hướng dẫn viên du lịch, ông Hoè còn kể: Trước Cách mạng tháng Tám 1945, thực dân Pháp đã định khai thác quặng ti-tan dưới rừng trâm. Dân đảo đã cử người liều mạng vượt biển vào đất liền, lên tận phủ Khâm sai Bắc Kỳ yêu cầu chính quyền thực dân Pháp và triều đình nhà Nguyễn không được khai thác quặng ti-tan ở rừng trâm Minh Châu. Với những lý lẽ sắc bén, những người dân vạn chài Minh Châu đã thắng. Rừng trâm không bị đào bới phục vụ cho việc khai thác quặng. Tháng 8-1948 từng xảy một trận bão tàn phá, tuốt trụi rừng trâm không còn một cành lá. Vậy mà rừng đã bật lên, xanh lại màu xanh tươi nguyên và đơm những mùa quả cứu dân đảo qua những canh đói quắt queo... Năm 2002, vườn Quốc gia Bái Tử Long thành lập. Hợp sức với lực lượng Kiểm lâm Vườn Quốc gia, người dân Minh Châu tiếp tục bảo vệ rừng rất chặt chẽ...
Đang đi trong rừng trâm xanh mát, thỉnh thoảng những bãi cát trắng phau hiện ra bất ngờ, dạt dào sóng biển. Đúng là đẹp đến sửng sốt! Những tốp khách nước ngoài “du lịch ba lô” đi trên mấy chiếc xe lam dừng lại. Họ xuống bãi cát, trầm trồ ngắm cảnh, chỉ trỏ vào rừng trâm xanh thẫm và thay nhau chụp ảnh. Trước mặt chúng tôi, ngoài xa kia biển và trời dính liền một vệt chỉ. Sóng bạc đầu đuổi nhau không dứt. Sau lưng là những mạch nước ngọt trong cát từ rừng trâm ứa ra những dòng nhỏ, trong vắt. Đi trong làng, thỉnh thoảng chúng tôi cũng gặp những chỗ như thế, một bên nước mặn, một bên xanh mướt như ao bèo, có cả những giếng nước ngọt trong veo. Hình như biển vỗ sóng chung quanh đảo ép cho nước ngọt trong ruột đất đùn lên?
Như vậy rõ ràng, rừng trâm không chỉ là chiếc áo giáp, một lá phổi xanh, mà còn là “nhà máy lọc khí”, tích nước ngọt và cả “phòng cơ” cho đảo!
Tạm biệt Minh Châu, bên tôi còn vọng những câu chuyện của ông Hoè cùng ý tưởng mong mỏi của dân đảo: Hãy giữ và phấn đấu cho rừng trâm Minh Châu mãi là một điểm du lịch sinh thái hấp dẫn nơi huyện đảo Vân Đồn!
