“Sa tặc” lộng hành

Từ thị trấn Quảng Yên, ngược theo dòng sông Hốt đến khu vực thôn Yên Lập, xã Minh Thành (Yên Hưng), hoạt động khai thác cát trái phép ở đây diễn ra ngang nhiên từ nhiều năm nay trước sự thách thức đối với lực lượng chức năng và chính quyền địa phương sở tại.

Nỗi đau của người dân

Khu vực sông Hốt thuộc địa phận xã Minh Thành kể từ năm 2005 đã được coi là điểm nóng của tình trạng khai thác cát trái phép. Hoạt động hút cát diễn ra ngang nhiên ngay cả ban ngày khiến dòng sông Hốt và hàng trăm ha đầm triều phải oằn mình trước những vòi rồng hút cát. Bức xúc trước những hoạt động khai thác cát trái phép làm ảnh hưởng tới nguồn lợi thuỷ sản và nguồn tài nguyên trên dòng sông Hốt, nhiều người dân địa phương đã kiến nghị các cấp và cơ quan có thẩm quyền của xã Minh Thành và huyện Yên Hưng để được quan tâm xử lý. Thế nhưng hầu hết các ý kiến của họ được xem như “cóc kêu trời” mà thôi.

Trên khuôn mặt sạm nắng của một người đã hơn 43 năm bươn trải ở bãi triều, ông Nguyễn Tư Bộ, thôn đường Ngang, xã Minh Thành nghẹn ngào nói trong nước mắt. Ông kể, gia đình ông có trên 4ha đầm nuôi tôm mặc dù doanh thu không lớn lắm nhưng cũng đủ trang trải kinh phí cho gia đình và 3 cháu ăn học. Tuy nhiên, từ khi nạn khai thác cát hoành hành trên sông Hốt, bờ bao đầm nhà ông và của nhiều gia đình khác thường xuyên bị vỡ. Nhiều vụ tôm chuẩn bị cho thu hoạch đã bị dòng sông Hốt nuốt trửng, thất thu hàng trăm triệu đồng. Trong khi đó, kiến nghị lên các cấp có thẩm quyền mọi việc bặt vô âm tín hoặc có chăng cũng chỉ là những câu trả lời thiếu trách nhiệm đại thể như: Gia đình ông bà có đầm tự lo mà giữ... Một người dân khác cũng lo lắng nói: “Khi nào tình trạng khai thác cát trái phép được chính quyền quan tâm giải quyết thì khi ấy người dân mới yên tâm tiếp tục đầu tư nuôi trồng. Chứ giờ thì khai thác dữ quá. Mỗi khi nghe tiếng máy nổ của các tàu hút cát ruột gan như bị thắt lại”.

Tình trạng khai thác cát trái phép trên sông Hốt đang tiếp tục diễn ra hàng ngày hàng giờ trước sự quản lý thiếu chặt chẽ của chính quyền xã Minh Thành và các cơ quan chức năng huyện Yên Hưng. Không chỉ là những ảnh hưởng và thiệt hại kinh tế của các hộ dân nuôi trồng thuỷ sản mà nhìn xa hơn còn tác động và ảnh hưởng nghiêm trọng tới một số công trình quốc gia như đường điện, đê ngăn mặn, đường ống xăng dầu nằm dưới lòng sông và tình trạng ô nhiễm môi trường nước cũng đáng báo động tại khu vực này…

Vấn nạn “Sa tặc” và lỗ hổng quản lý

Có mặt tại khu vực đầu nguồn sông Hốt (thôn Yên Lập, xã Minh Thành) vào trung tuần tháng 11, phóng viên chứng kiến hoạt động khai thác cát trái phép trên sông Hốt diễn ra tấp nập với quy mô lớn và nhiều máy móc hiện đại. Một con tàu với sức chứa khoảng 200-300m3 và gần chục sà lan nhỏ được gắn hệ thống hút cát đang nương nhẹ theo dòng sông và thả neo. Hàng chục nhân công như đã “lập trình” sẵn, nổ máy, buông những chiếc ống hút nhựa có độ dài hàng chục mét, với đường kính to như bắp chân thả xuống lòng sông. Tiếng máy nổ rền vang cả một khúc sông. Nước và cát cứ thế cuộn vào trong từng ống hút rồi xối xả tuôn vào khoang chứa phía đầu mũi con tàu. Chỉ trong vòng chưa đầy 2 giờ đồng hồ, trên chiếc tàu có sức chứa hàng chục cho đến 200-300m3, sau khi mặt nước rút theo các con rãnh đều đã lưng lửng cát. Cứ như vậy chu trình khai thác cát được khép kín và hàng nghìn m3 cát dưới lòng sông Hốt mỗi ngày được “khai quật” trái phép.

Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Văn Thuyên, Phó Chủ tịch UBND xã Minh Thành thừa nhận, tình trạng khai thác cát trái phép trên sông Hốt đã diễn ra từ nhiều năm nay và thời gian gần đây tình hình trở nên phức tạp hơn. Ban đầu sự việc chỉ là manh nha vài ba sà lan nhỏ khai thác với mục đích phục vụ nhu cầu cát xây dựng của nhân dân trong thôn, xã và trở thành vấn nạn từ năm 2005. Nhiều bãi tập kết cát tự phát với diện tích được tính bằng ha theo đó bắt đầu hình thành. Ông Thuyên khẳng định, xã đã quan tâm xử lý tình trạng này bằng nhiều biện pháp trong đó có hình thức tuyên truyền, vận động và xử phạt hành chính. Tuy nhiên, do lực lượng làm nhiệm vụ quá mỏng nên địa phương chỉ có thể kiểm soát ở một mức độ nhất định. Ông Thuyên cho biết thêm, trong năm 2007, UBND xã đã phối hợp với lực lượng chức năng của huyện thực hiện chiến dịch cao điểm truy quét và xử lý tình trạng khai thác cát trái phép trên sông Hốt. Thế nhưng do nhu cầu cát xây dựng ngày càng tăng và lợi nhuận thu được là rất lớn nên nhiều người dân địa phương và một số người dân tỉnh ngoài bất chấp các quy định pháp luật tiếp tục thực hiện khai thác cát trái phép trong số đó có cả những đối tượng manh động.

Không thể phủ nhận những động thái tích cực của chính quyền xã Minh Thành và huyện Yên Hưng trong việc ngăn chặn tình trạng khai thác cát trái phép trên sông Hốt. Tuy nhiên, trước những diễn biến phức tạp của nạn “sa tặc” trên sông Hốt hiện nay có thể thấy lỗ hổng lớn đang tồn tại trong công tác quản lý tài nguyên của chính quyền cấp xã và huyện Yên Hưng. Hậu quả mà nạn khai thác cát trái phép trên sông Hốt gây ra bao năm nay đã thể hiện rõ qua những mất mát không gì bù đắp được. Ngoài những thiệt hại lớn về kinh tế đối với các hộ dân và doanh nghiệp nuôi trồng thuỷ sản còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc đảm bảo an toàn cho hệ thống đê điều trong mùa mưa bão; ảnh hưởng đến việc bơm - hút nước giải quyết hạn hán và làm thay đổi dòng chảy, gây sạt lở bờ sông, ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường hai bên sông, các công trình trên sông và đời sống người dân ở dọc đê.

Như vậy, việc ngăn chặn triệt để tình trạng này sẽ đồng nghĩa với việc xử lý những vi phạm một cách quyết liệt hơn.