Đang tất bật chuẩn bị cho chương trình phục vụ đêm khai mạc Tuần lễ du lịch Hạ Long, nhưng Đoàn Kịch Quảng Ninh vẫn không quên mục tiêu “trình làng một cái gì đó” tại Liên hoan sân khấu thử nghiệm toàn quốc - 2008 được tổ chức tại Nhà hát lớn Hà Nội vào tháng 11 tới...
“- Chúng tôi muốn qua Liên hoan sân khấu thử nghiệm toàn quốc lần này để khẳng định bản sắc riêng của Kịch Quảng Ninh trong đời sống sân khấu cả nước hiện nay!” - NSƯT Bằng Thái, Trưởng Đoàn Kịch Quảng Ninh, nói.
Tôi hỏi anh bản sắc riêng ấy là gì, anh trả lời ngay rằng: Đó là đưa Văn hoá Hạ Long lên sân khấu hiện đại. Lấy kỹ thuật hiện đại để “nâng cánh” truyền thống...
Dường như ý tưởng này đã nung nấu từ lâu trong tâm tưởng của anh!
Trong các đoàn nghệ thuật, không chỉ ở Quảng Ninh mà cả trên toàn quốc, Kịch Quảng Ninh từ nhiều năm nay vẫn được coi là đơn vị năng động, không chịu bó mình trong “ao làng” chật hẹp mà luôn có ý tưởng “bơi ra biển lớn”. Và ở một mức độ nào đó, họ đã “bơi” được! Năm nào Kịch Quảng Ninh cũng có vở mới, diễn tại Nhà hát lớn Thủ đô nhiều đêm liền vẫn đông khán giả; rồi truyền hình trực tiếp; rồi “khăn gói” vào các tỉnh, thành phía Nam v.v... Tất cả cho thấy “thương hiệu” Kịch Quảng Ninh đang được khẳng định trong đời sống sân khấu cả nước. Thế nhưng, trò chuyện với NSƯT Bằng Thái, lúc nào tôi cũng thấy anh có vẻ vẫn chưa hài lòng với những gì đã có. Anh bảo Kịch Quảng Ninh muốn “thành danh” không thể không bám vào “Đất mẹ” là nền Văn hoá Hạ Long! Đó là nguồn cảm hứng không bao giờ cạn cho sân khấu kịch nói khai thác.
“- Quảng Ninh là vùng đất mà ở đó “cái truyền thống” và “cái hiện đại” giao thoa với nhau, hoà vào nhau!” - Bằng Thái nói - “Chính vì thế, không phải vì tôi “làm kịch mà nói hay cho kịch”, nhưng quả thực, sân khấu hiện đại rất “đắc dụng” khi đi vào khai thác những nét văn hoá vốn có ở Quảng Ninh...”.
- Ý anh là ở miền đất du lịch như Quảng Ninh, sân khấu muốn tồn tại phải biết kết hợp giữa truyền thống với hiện đại.
- Đúng vậy! Cách đây ba năm rồi, chúng tôi đã từng đề xuất xây dựng Nhà hát Kịch Quảng Ninh, một nhà hát để ngoài nhiệm vụ phục vụ chính trị, các nghệ sĩ có một “sân chơi” cho mình. Ở đó, họ có điều kiện thể hiện sức sáng tạo của mình một cách tối ưu nhất. Và tất nhiên, muốn vậy cái Nhà hát kịch ấy phải mang đậm bản sắc riêng, không giống các Nhà hát ở Thủ đô hay ở các tỉnh, thành khác; làm sao để khán giả khi đến Nhà hát, xem các nghệ sĩ biểu diễn, họ phải cảm nhận được hơi thở của biển, cảm nhận được mây trời, non nước rất đặc trưng của Quảng Ninh... Và hơn thế, phải cảm nhận được sự quyến rũ của một vùng đất có nhiều danh thắng nổi tiếng, đặc biệt là có Hạ Long, một di sản có một không hai trên thế giới; cũng như cảm nhận được cái đẹp của văn hoá thợ mỏ, nét đặc trưng của Quảng Ninh so với các vùng, miền khác trên cả nước...
- Để đạt được điều đó thì phải làm như thế nào?
- Tất nhiên đi vào chi tiết thì còn nhiều vấn đề; cần phải bài trí sân khấu như thế nào, kết hợp giữa kịch nói và các thể loại sân khấu khác như thế nào, chọn đề tài thể hiện ra sao v.v... Thậm chí ngoài sân khấu chính là Nhà hát ấy, các nghệ sĩ có thể biểu diễn tại các hang, động, hoặc bố trí sân khấu thực cảnh trên biển một cách hoành tráng...
- Hình như những ý tưởng này ít nhiều cũng từng đã được đề cập trong các cuộc hội nghị bàn về định hướng phát triển sân khấu chuyên nghiệp của tỉnh trước đây. Nhưng tại sao nó vẫn chưa thành hiện thực?
- Theo suy nghĩ của tôi, nguyên nhân chính vẫn là do... “thời cơ chưa chín muồi”. Trước đây, thời bao cấp thì chẳng nói làm gì vì chúng ta chưa đủ lực để làm được điều đó; còn những năm gần đây thì các đoàn nghệ thuật của tỉnh lại “mạnh ai nấy bơi” nên không thể phát huy được sức mạnh tổng hợp. Nhưng cái quan trọng nhất là sự hợp tác giữa sân khấu nghệ thuật với du lịch từ trước đến nay chưa được như ý, chưa có sự hỗ trợ lẫn nhau một cách hiệu quả...
- Vậy bây giờ thì “thời cơ” đã đến rồi chăng?
- Tôi nghĩ là thế! Anh xem, việc Nhà nước chủ trương sáp nhập Văn hoá, Thể thao và Du lịch vào một đầu mối chẳng phải là để ba ngành này hỗ trợ, tạo nên sức mạnh thống nhất hay sao? Bởi xét cho cùng, du lịch cũng là một hoạt động văn hoá. Du lịch muốn phát triển thì phải dựa vào văn hoá, thể thao. Người ta đến tham quan du lịch một vùng đất nào đó là để khám phá sự mới lạ về đất nước, con người của vùng đất đó. Sự mới lạ, hấp dẫn ấy thể hiện rõ nét nhất qua các hoạt động văn hoá, thể thao. Và đến lượt nó, văn hoá, thể thao muốn phát huy được thì phải dựa vào nguồn thu từ du lịch... Nói hẹp hơn, như hoạt động sân khấu chẳng hạn, muốn “níu chân” khách nán lại lâu hơn với Quảng Ninh thì sân khấu phải thoả mãn nhu cầu khám phá sự mới lạ riêng có của vùng đất này; nếu anh lại cho họ thưởng thức những “món ăn tinh thần”, cho dù “ngon” đến mấy, nhưng họ vốn đã nhàm chán, thì chẳng thu hút được sự quan tâm của họ. Khắc phục được điều đó thì hoạt động sân khấu mới thực sự là phương tiện để thúc đẩy du lịch phát triển. Ngược lại, khi du lịch phát triển ngày càng có đông khách đến Quảng Ninh, thì hoạt động sân khấu càng có điều kiện để hoạt động hơn...
- Nghĩa là vào thời điểm hiện tại, du lịch và sân khấu có điều kiện để “bắt tay” nhau cùng phát triển.
- Đúng thế! Và sự “bắt tay” nhau này phải trên cơ sở mục tiêu chung là nhằm tôn vinh giá trị của nền Văn hoá Hạ Long. Chỉ khi làm được điều đó thì cả hai mới phát triển bền vững được. Nếu có điều kiện đi du lịch các nước, ngay như ở tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) cạnh mình thôi, anh sẽ thấy họ làm điều này từ rất lâu rồi. Chỉ cần một đêm đến nhà hát của họ, du khách cũng đã biết thêm rất nhiều về nền văn hoá mang bản sắc riêng có của vùng đất ấy...
- Với sân khấu chuyên nghiệp thì như vậy, còn với sân khấu nghiệp dư thì sao?
- Sân khấu nghiệp dư chính là cái nền để sân khấu chuyên nghiệp phát triển. Và vì thế, nó cũng phải mang bản sắc văn hoá riêng. Tôi không cho rằng hoạt động văn nghệ quần chúng thì ở đâu cũng giống ở đâu. Một đội kịch, đều là do các thầy giáo và học sinh thể hiện cả, nhưng nhất định ở một trường học của Hải Phòng hay Hà Nội chẳng hạn, phải khác với một trường học của Quảng Ninh... Nhân đây tôi cũng xin nói thêm rằng đã đến lúc cần phải đẩy mạnh việc đưa sân khấu vào học đường. Một vài năm gần đây, việc này đã được xúc tiến, như các chương trình tuyên truyền về an toàn giao thông, tuyên truyền về bảo vệ cảnh quan môi trường v.v... Tôi nghĩ đó là những tín hiệu tốt, nhưng cần đẩy mạnh hơn nữa. Cũng như các môn thể thao vậy, kịch nói, múa v.v... có thể được đưa vào trường học như một môn học lắm chứ! Nó sẽ góp phần làm phong phú hơn bản sắc văn hoá du lịch của tỉnh nhà.
- Xin cảm ơn anh về cuộc trò chuyện thú vị này.
