Từ đầu mùa Trung thu đến nay, các cơ quan chức năng đã phát hiện và xử lý nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh bánh Trung thu vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm, trong đó phần lớn là những cơ sở sản xuất tư nhân hoặc ở những làng nghề.
Để tìm hiểu rõ hơn thực trạng này, chúng tôi đã tìm đến xã La Phù (Hoài Đức - Hà Tây), một làng nghề có truyền thống sản xuất bánh Trung thu từ nhiều năm qua.
Sản xuất bánh trong bí mật
Đến La Phù, đi dọc từ đầu làng đến cuối xóm, mỏi mắt tìm kiếm cũng không thấy một cơ sở sản xuất bánh Trung thu nào ngoại trừ vài cửa hàng giới thiệu sản phẩm. Dạt vào một hàng nước ven đường hỏi chuyện, bà chủ hàng dè dặt: Nhiều hộ sản xuất lắm nhưng phải có người quen dẫn đường thì mới vào được...
Sau khi “thuê” một cậu bé với giá 20.000 đồng, tôi được chỉ dẫn đến một quán nhỏ treo biển “hàng vải cao cấp”, cháu bé giới thiệu đây là cơ sở sản xuất bánh nhà anh H.L. Thoáng nghi ngờ vì tấm biển quảng cáo hàng vải, tôi gọi cửa và được dẫn vào trong.
Xưởng sản xuất bánh là gian bếp ẩm thấp được nới rộng thêm bằng những tấm phông, bao tải cũ rách, ố vàng. Khoảng 7, 8 nam thanh niên mặc quần soóc, cởi trần, mồ hôi nhễ nhại đang sản xuất bánh bằng... tay trần, không hề có thiết bị bảo hộ vệ sinh. Cũng không tuân theo một dây chuyền sản xuất nào, mỗi người tự đảm nhiệm hết các khâu từ tra nhân, đúc bánh vào khuôn, đặt bánh lên lò nướng (lò đốt than thủ công),... rồi thậm chí là kiêm luôn cả việc xúc than đổ vào lò.
Bên ngoài, ngay sát cửa ra vào xưởng bánh, một đống than không che đậy đang bốc khói, bụi đen ngòm.
Lấy lý do muốn đặt bánh kinh doanh nhưng trong suốt cuộc tiếp chuyện với chị chủ cơ sở sản xuất bánh, luôn có một nam thanh niên đứng ngay bên cạnh giám sát tôi không chớp mắt. Chị L, chủ xưởng bánh chỉ cho tôi xem một số mẫu mã bánh nướng, bánh dẻo và giới thiệu: ở đây chỉ sản xuất một loại bánh, khác nhau là có loại to, loại nhỏ. Bánh bán theo cân, loại 0,4kg thì 8.000đ/chiếc, 0,5kg thì 10.000đ/chiếc... toàn bộ số bánh này đều là bánh trần, được đóng gói sơ sài bằng lớp bóng kính mỏng.
Cũng giống như cơ sở sản xuất H.L, mặt ngoài của xưởng bánh TK của nhà anh T là một hiệu bún phở. Vào bên trong, khoảng sân nhỏ phơi đầy đỗ, lạc (nguyên liệu làm bánh), 2 chiếc chậu đựng mỡ cục làm nhân bánh còn để tảng. Anh N.V.T – một công nhân tại lò ngừng tay lau mồ hôi, cho biết: “Chúng em làm công nhật nên đặt mục tiêu số lượng nhiều là trên hết. Vệ sinh an toàn thì anh T (Chủ cơ sở) lo”...
Xã La Phù hiện có tất cả bao nhiêu hộ tư nhân đang sản xuất bánh Trung thu như hộ chị L, anh T? Theo người dân ở đây thì khoảng gần 10 hộ. Còn lãnh đạo UBND xã thì “chúng tôi chưa có thống kê nên không nắm được con số, hơn nữa những hộ này không phải làm chuyên nghiệp, nay làm mai nghỉ nên xã không giám sát được”.
Cảnh giác với các loại bánh trần giá rẻ
Chị công nhân làm thuê cho lò bánh nhà HL cho biết: so với bánh của các công ty lớn thì bánh ở La Phù rẻ hơn rất nhiều. Do đó bánh La Phù rất phù hợp với những người thu nhập thấp. Hiện nay, bánh Trung thu La Phù được xuất đi rất nhiều tỉnh phía Bắc, chủ yếu tập trung vào vùng nông thôn hoặc trung du miền núi, vì người dân ở đây không chú trọng nhiều đến mẫu mã, chất lượng sản phẩm, vấn đề họ quan tâm là giá cả.
Thắc mắc về bánh trần không nhãn mác thì làm sao xuất đi tỉnh ngoài được, chị L, chủ cơ sở sản xuất cho biết: “Khách quen họ chỉ thích đặt loại bánh trần này, giá vừa rẻ mà lại có thể tự dán nhãn mác của cửa hàng mình hoặc thương hiệu nổi tiếng nào đó để nâng giá”.
Chỉ vào đống vỏ hộp bánh Trung thu góc nhà, chị L cho biết, thích vỏ hộp của công ty nào cũng có, kể cả những công ty lớn. Thấy tôi cầm chiếc vỏ hộp mang nhãn hiệu của Bibica, chị L giới thiệu luôn “đây là hộp xịn, giá mỗi vỏ hộp này cũng đã 2.500đ”.
Ông Nguyễn Viết Ba - Đội trưởng Đội Quản lý thị trường huyện Hoài Đức cho biết: “Chúng tôi cũng biết thực trạng này nhưng không có cách nào để quản lý. Bởi vì, khi chúng tôi đến kiểm tra tại cơ sở sản xuất thì bánh đều được dán nhãn mác hoặc là đã đăng ký dán nhãn mác. Họ thường xuất bánh trần đi vào ban đêm. Vì lực lượng của chúng tôi quá mỏng nên không thể kiểm soát được”.
Qua ông Ba chúng tôi còng được biết, Trung thu năm ngoái (2006), Chi cục Quản lý thị trường Hoài Đức nhận được công điện của Chi cục Quản lý thị trường Điện Biên thông báo bắt được một lô hàng lớn bánh trung thu không ghi nhãn mác, điều tra cho thấy có xuất xứ ở La Phù...
