“Sập bẫy” PR

Mấy năm trở lại đây, công chúng đã quá quen thuộc với cụm từ PR (quan hệ công chúng) như khi nói: "Dạo này không thấy PR gì", "Sao ít làm PR thế, để tôi PR giúp cho"... Bất cứ một sự việc, sự kiện nào dù là tiếng tốt hay tiếng xấu, người ta đều đổ cho "có bàn tay PR".

Không chỉ trong lĩnh vực kinh tế, các công ty, doanh nghiệp lợi dụng các hoạt động PR để đánh bóng tên tuổi, mà ngay cả trong lĩnh vực văn hóa, PR cũng được tận dụng một cách triệt để nhằm thu hút sự chú ý của công chúng, cốt sao để tên nghệ sĩ, tên một tổ chức được nhắc tới nhiều nhiều trên các phương tiện thông tin đại chúng. Qua thời gian, PR bị biến tướng, bên cạnh những hoạt động PR chân chính là hàng loạt chiến dịch lừa dối dư luận, thêu dệt và tung hỏa mù thông tin...

Trong đêm diễn "Người tình" của Đàm Vĩnh Hưng ngày 8-8 vừa qua, một đêm diễn ấn tượng với những tên tuổi khách mời như Thanh Lam, Quang Dũng, Cẩm Ly, Hồng Ngọc, Phan Đinh Tùng... Mr. Đàm đã dẫn dụ người xem với chiêu thức úp mở về một "Người tình" bí mật của mình. Chỉ với hai yếu tố này cũng đủ thu hút khán giả, tuy nhiên để hợp với thời thế, Mr. Đàm còn có vài màn gây sốc không kém như việc hát song ca rất tình tứ với nghệ sĩ hài Hoài Linh trong trang phục nữ lộng lẫy. Hay trong bài hát "Tình tuyệt vọng" của nhạc sĩ Thái Thịnh đã được minh họa bằng một video clip mà ở đó Mr. Đàm gần như nude hoàn toàn.

Mở đầu video clip là cảnh yêu đương trong căn phòng trắng muốt giữa nhân vật nam do Đàm Vĩnh Hưng đóng và cô gái do diễn viên Lý Nhã Kỳ thể hiện. Những hình ảnh trong video clip này cũng đã được phát cho các nhà báo trước buổi biểu diễn. Tất cả những tình giả, tình thật, chuyện giới tính của chàng ca sĩ này sẽ còn là đề tài của nhiều bài báo sau đó. Hẳn có cả một công ty đứng đằng sau để nghĩ ra những chiến lược bài bản này.

Đây là những chiêu thức PR rất quen thuộc của giới showbiz. Trừ một vài ca sĩ ý thức giữ một hình ảnh đẹp, sạch, phần lớn ca sĩ còn lại chọn cách nổi tiếng bằng bất cứ giá nào. Giờ đây không chỉ đơn thuần là việc mua bài viết, mua bìa trên các báo để giữ tên tuổi của mình, mà giới nghệ sĩ còn sử dụng chiêu thức hoàn toàn ngược lại như tạo scandal. Nhẹ nhàng là chuyện "yêu", chuyện cặp đôi giữa ca sĩ này với nhạc sĩ kia, rồi chuyện đời tư, kiện tụng, lộ ảnh nóng... cốt sao cho tên và hình ảnh của mình xuất hiện với tần suất ngày một tăng. Một số nhân vật của giới showbiz nhờ những sự cố này bỗng nổi như cồn, trong khi trước đó họ không mấy được biết tới.

Ca sĩ Ngọc Sơn - người rất "có nghề" trong cách thức PR này. Clip nhạy cảm giữa ca sĩ này và bạn gái bị tung lên mạng dường như là sự cố tình tạo scandal để gây sự chú của dư luận. Không như những nghệ sĩ khác lo lắng cho danh tiếng của mình, Ngọc Sơn lại tỏ ra bình thản và ỡm ờ với nhà báo: "Lúc này viết bài khen không ai đọc đâu mà chửi bới dữ người ta mới đọc", rồi "Chuyện đó mà nói sớm thì mất vui" và còn mong muốn báo chí viết kiểu lập lờ, tung hỏa mù thì càng vui... Thật ra tên tuổi anh luôn sánh cùng những scandal.

Như dịp sinh nhật 40 tuổi, anh tuyên bố phát không 2 tấn gạo cho người nghèo tại nhà riêng. Người dân truyền tai nhau đầy ngưỡng mộ rồi báo chí đưa tin rầm rộ... nhưng kết quả chỉ là từ thiện ảo. Rồi chuyện bán sim điện thoại với giá 160 triệu làm từ thiện, chuyện ký nhận hiến xác, rồi rao bán căn nhà 5 triệu USD để xây trại trẻ mồ côi...

Chẳng việc nào đúng cả, chỉ là những tuyên bố ba vạ, liều lĩnh. Cũng không ít người lên án, gọi anh là "kẻ biến thái", nhưng với Ngọc Sơn, quan trọng là tiếp tục khuấy động báo giới, cốt sao cho cái tên của mình không dần trôi khỏi trí nhớ mọi người.

Tour diễn của ngôi sao ca nhạc Hàn Quốc Bi Rain, một show diễn rầm rộ nhất Việt Nam, cũng được cho là hết sức thành công về mặt PR. Thông tin về tour diễn được đăng tải ở hầu khắp các cơ quan báo, đài. Những thông tin cháy vé hay các con số "hàng ngàn người xem", rồi những lễ đón đưa ở sân bay với sự cổ vũ cuồng nhiệt của các fan, khác hẳn với những hàng ghế trống quá nửa và việc bán vé giảm giá.

Báo chí trở thành một mắt xích quan trọng trong các chiến lược PR. Khoản chi cho PR giờ trở thành điều bắt buộc với mức phí tùy theo số chữ được viết ra, hình ảnh kèm theo và quan trọng nhất là tầm phủ sóng của tờ báo. Chi họp báo, chi khi bài đã đăng, chi để được khen, chi để không bị "đập", chi cho qua chuyện...

Một số tờ báo, tạp chí truyền hình, thời trang và điện ảnh cũng coi đây như một nguồn thu cố định. Dưới những bài viết, bài phỏng vấn về sở thích một ca sĩ, những dự định tương lai, album hay vai diễn sắp tới, những tin đồn có quan hệ với nghệ sĩ này nghệ sĩ khác... là một dòng chữ in đâm: "Bài quảng cáo và PR, liên hệ:.. X, số điện thoại...". 

Thông thường các phóng viên một tờ báo thường nhận được hàng chục thư mời, thông cáo báo chí về tin tức sự kiện, hoạt động, sản phẩm, dịch vụ của các lĩnh vực mình theo dõi. Phóng viên tha hồ mà chọn lựa, không phải chạy chỗ này chỗ khác xin thông tin. Các chuyên gia PR luôn có mối quan hệ thân thiết với những đầu mối quan trọng tại các báo đài. Nghề của họ là lấy lòng công chúng và họ hiểu trước hết phải "lấy lòng" báo chí hoặc "qua mặt" báo chí. Họ có vô vàn các dữ liệu địa chỉ e-mail, số điện thoại của phóng viên. Hễ có thông tin nào là họ gửi thông cáo báo chí đến hàng loạt hòm thư này.

Một khả năng nhạy cảm với tin tức và tạo ra dư luận từ tin tức đó giúp họ dễ dàng thu hút giới truyền thông. Các thông cáo báo chí được viết chuyên nghiệp, vừa đủ thông tin, vừa hấp dẫn để các phóng viên tác nghiệp theo kiểu "mỳ ăn liền". Đi kèm đấy là những buổi họp báo đầy màu sắc, kèm theo tiệc đứng và các tiết mục biểu diễn ca múa tạp kỹ đặc sắc của người mẫu, diễn viên, ca sĩ đang "hot". Nhiều phóng viên đã phát biểu rằng: Đi dự họp báo để xem nhiều hơn là lấy thông tin.

Tuy nhiên, không phải chiêu thức PR nào cũng đạt được hiệu quả mong muốn. Trong lễ hội đền Lảnh Giang tại Hà Nam hồi tháng 7, với những tuyên bố rất hùng hồn về một lễ hội lần đầu tiên kết hợp với nghệ thuật đương đại, cùng việc lập hồ sơ về văn hóa hầu đồng trình UNESCO... các nhà tổ chức đã rất thành công khi mời được gần hai mươi báo đài cùng nhiều nghệ sĩ nhiếp ảnh đến tham dự. Ai cũng háo hức với những màn trình diễn của các nghệ sĩ đương đại Phương Vũ Mạnh, Vũ Nhật Tân... sẽ được lồng ghép ra sao trong một màn diễn xướng hầu đồng hết sức cổ xưa, những tứ trụ được vẽ rồng rắn theo kiểu body art...

Có lẽ ý tưởng hết sức táo bạo và đột phá của các chuyên gia PR lần này lại thu về kết quả ngoài sức mong đợi. Không chỉ có những báo đài được mời tham dự đưa tin về sự việc, mà ngay cả những báo đứng ngoài cũng có bài phân tích mổ xẻ về một hiện tượng còn "quá mới". Và điều ít ngờ nhất lại là những ý kiến phản đối việc kết hợp này cũng như những nghi ngờ về một đường dây lập hồ sơ lên UNESCO để công nhận di sản văn hóa phi vật thể. 

Không phải nhà báo nào cũng dễ dàng "bê nguyên" cái thông cáo báo chí vào bài viết. Họ có chính kiến và những biện pháp kiểm chứng từ nhiều nguồn khác nhau. Thông cáo báo chí do bên PR gửi đến chỉ là một nguồn tin chính thức, giúp nhà báo tiết kiệm thời gian trong việc tìm kiếm thông tin. Các nhà báo hiểu rằng công chúng, những bạn đọc thân thiết của họ cần những tin bài phản ảnh đúng bản chất sự kiện hay nhân vật chứ không phải các thông tin được vẽ gấm thêu hoa.

Trong một thế giới phẳng với những luồng thông tin đa chiều đa dạng, sẽ còn nhiều hình thức PR tinh vi và "tài tình" hơn nữa. Nhưng hơn hết, mỗi chúng ta đều hiểu rằng, chỉ có những nghệ sĩ, những cá nhân có thực lực, thực, với tài những công trình thực sự có ích cho xã hội mới được công chúng ghi nhận và trân trọng.