Sôi động mùa miến dong Bình Liêu

Đầu tháng 12, chúng tôi đến thị trấn Bình Liêu (Bình Liêu) đúng vào ngày chợ phiên nên gặp rất nhiều bà con dân tộc Dao, Sán Chỉ quẩy miến dong xuống bán. Chị Triệu Nhà Múi ở bản Nà ếch, xã Húc Động hớn hở khoe: “Năm nay nhà mình trồng được nhiều dong riềng lắm. Mình đã bán một phần cho các hộ chuyên sản xuất miến, một phần tự chế biến lấy, trừ chi phí vụ này chắc cũng thu được hơn chục triệu đồng. Ở bản mình gia đình nào cũng trồng vài sào dong riềng, bây giờ đang mùa thu hoạch, vào bản vui như hội’’.

Chúng tôi đến Húc Động - xã điển hình về trồng và sản xuất miến dong của huyện, đúng dịp nhân dân đang thu hoạch dong riềng. Chị Mảy Thị Ngàn, dân tộc Sán Chỉ đang cùng gia đình đóng dong vào bao để chở đi bán, thấy khách đến, chị đon đả: ‘’Năm nay mình định mua máy về làm miến, nhưng vì chưa đủ tiền nên đành phải mang củ dong đi bán, nghĩ tiếc quá’’. Chị cho biết thêm: Gia đình có gần 2 ha trồng dong, trừ chi phí cũng thu lãi được vài chục triệu đồng và nếu thuận lợi, sang năm sẽ đầu tư một dây chuyền chế biến miến dong. Bởi theo tính toán nếu sản xuất được miến thì sẽ lãi gấp đôi so với bán nhiên liệu như hiện nay. Trên đường dẫn chúng tôi đến gia đình ông La A Chiu - một chủ cơ sở sản xuất miến lớn, anh cán bộ Phòng Kinh tế huyện cho biết: ‘’Đây là hộ tiêu biểu của địa phương về phát triển kinh tế từ trồng và chế biến miến dong’’. Ông La A Chiu khoe: “Trước đây kinh tế gia đình tôi cũng chỉ tạm đủ ăn thôi, nhưng từ khi có chính sách khôi phục lại nghề làm miến, tôi đã chuyển đổi hẳn những khu vực trồng lúa kém hiệu quả sang trồng dong nên mới khá như hiện nay. Gia đình tôi đã xây được nhà kiên cố và mua sắm các tiện nghi đắt tiền như xe máy, ti vi...”. Được biết gia đình ông Chiu là một trong số những hộ của xã được huyện hỗ trợ trên 40 triệu đồng để mua dây chuyền làm miến với công suất 4-5 tấn củ/ngày.

Đồng chí Đoàn Văn Chỉnh, Chủ tịch UBND huyện cho biết: ‘’Năm nay bà con phấn khởi lắm nhiều hộ nhờ trồng dong riềng mà khấm khá hẳn lên. Bên cạnh những cây trồng truyền thống khác, huyện đã coi đây là mô hình làm giàu cho nhân dân địa phương’’. Thực ra, nghề trồng dong riềng và sản xuất miến đã có từ lâu tại một số xã của Bình Liêu, nhưng ngày trước chủ yếu vẫn mang tính tự cung, tự cấp. Từ năm 2000 trở lại đây, qua nghiên cứu, khảo sát thổ nhưỡng, đất đai trên toàn địa bàn, huyện Bình Liêu nhận thấy rằng đây là loại cây phù hợp nhất trong chiến lược xóa đói, giảm nghèo ở địa phương. Bởi loại cây này không chỉ sinh trưởng tốt, tốn ít công chăm sóc mà còn có thể tận dụng được những khu vực thiếu nước, trồng cấy hoa màu kém hiệu quả.

Trên cơ sở phân tích những lợi thế cũng như khó khăn về đầu ra cho sản phẩm, Huyện ủy Bình Liêu đã ra Nghị quyết chuyên đề chỉ đạo đẩy mạnh phát triển mô hình này. Chỉ đạo các cơ quan chức năng đẩy mạnh việc vận động, tuyên truyền và mở các lớp chuyển giao tiến bộ khoa học, kỹ thuật theo phương thức mới. Để cung cấp đủ giống cho bà con huyện đã chủ động liên hệ với Viện Rau, quả, củ (Bộ Nông nghiệp & Phát triển nông thôn) cử cán bộ về tìm hiểu thực tế và nghiên cứu lai tạo giữa giống dong ở địa phương với giống dong Hà Tây cho ra đời giống dong mới phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng Bình Liêu. Để nông dân có vốn sản xuất, ngoài việc tạo điều kiện vay vốn từ các nguồn, huyện còn có chính sách hỗ trợ mỗi hộ dân 80 kg giống với giá tiền 1.500 đồng/kg giống lần đầu và 40% số phân bón trên tổng số diện tích cây trồng. Do đặc điểm giao thông trên địa bàn còn nhiều cách trở, dẫn đến việc vận chuyển và tiêu thụ sản phẩm củ gặp khó khăn, huyện đã hỗ trợ cho một số hộ lắp đặt dây chuyền chế biến miến dong, đáp ứng nhu cầu tại chỗ. Cách làm này đã tạo được sự đồng thuận của bà con nông dân, nhiều hộ tích cực chuyển đổi một số diện tích cấy lúa kém hiệu quả sang trồng dong riềng. Đến nay, Bình Liêu đã có 184 ha trồng dong riềng. Do áp dụng tiến bộ kỹ thuật mới nên năng suất bình quân đạt trên 36 tạ/ha, cá biệt có khu vực đạt 62 tạ/ha. Với giá bán 1.200 đồng/kg, trừ chi phí sẽ cho thu nhập từ 40 đến 42 triệu đồng/ha. Không những thế, Bình Liêu còn có chính sách để bình ổn giá, tránh tình trạng tư thương ép giá nông dân khi vào chính vụ bằng cách quy định giá mua nguyên liệu tại vườn là 1.200 đồng/kg và giá mua từ các điểm tập trung là 1.400 đồng/kg. Đầu ra cũng được quy định giá rõ ràng với mức từ 30 đến 35 ngàn đồng/kg miến. Xác định thương hiệu là yếu tố quyết định tạo sức cạnh tranh trên thị trường, vì thế ngay từ năm 2004, huyện đã chỉ đạo Công ty Cổ phần Thương mại Bình Liêu làm thủ tục đăng ký thương hiệu ‘’Miến dong Bình Liêu’’. Đồng thời doanh nghiệp này cũng thường xuyên mang sản phẩm đi tham gia triển lãm, giới thiệu sản phẩm ở một số địa phương và đã được người tiêu dùng ưa chuộng. Năm 2007, tại Hội chợ triển lãm Hàng Việt Nam chất lượng cao được tổ chức tại Giảng Võ, Hà Nội, sản phẩm “Miến dong Bình Liêu” đã được tặng Huy chương Vàng. Đây là bước tiến quan trọng để khẳng định uy tín sản phẩm miến dong Bình Liêu trên thị trường. Theo một đồng chí cán bộ Phòng Kinh tế huyện thì hiện nay, đơn đặt hàng từ khắp nơi gửi về rất nhiều với số lượng lớn, chỉ sợ không cung cấp đủ theo yêu cầu của khách hàng.

Trên đường trở về, chúng tôi gặp rất nhiều người đi xe máy chở củ dong đi bán, còn trên các thửa ruộng bậc thang, nhiều hộ đang thu hoạch dong. Tiếng nói, tiếng cười, rộn rã. Rồi đây từ cây dong riềng, nhiều hộ dân nghèo của Bình Liêu sẽ có cơ hội vươn lên làm giàu.