Sông Rút có vị trí quan trọng trong phát triển nuôi trồng thuỷ sản ở Yên Hưng, đang đứng trước nguy cơ bị bồi lấp và ô nhiễm do việc đổ đất đá, chất thải trái phép của một số phương tiện vận chuyển bùn nạo vét các dự án từ Hải Phòng sang. Mặc dù các cơ quan chức năng của huyện Yên Hưng đã rất nỗ lực ngăn chặn nhưng tình trạng lén lút đổ thải vẫn đang diễn ra.
Theo phản ánh của ông Vũ Văn Tuyết, trú tại xã Yên Hải (Yên Hưng) và một số người dân tại đây thì phần lớn họ sống bằng nghề nuôi trồng thuỷ sản song vì bị ô nhiễm môi trường sinh thái từ sông Rút nên đã phát sinh dịch bệnh làm tôm cá chết nhiều. Đồng thời, việc đi lại bằng đường thuỷ của người dân khu vực Hà Nam với TP Hải Phòng, Uông Bí, Hạ Long qua con sông này cũng gặp rất nhiều khó khăn nhất là khi thuỷ triều xuống. Vậy nguyên nhân việc bồi lấp này do đâu?
Qua tìm hiểu chúng tôi được biết, ngày 30-8-2007, bà Lê Thị Dung, trú tại xã Nam Hoà (Yên Hưng) đã có đơn trình với UBND xã Nam Hoà và huyện Yên Hưng xin cải tạo, san lấp một phần đầm nuôi trồng thuỷ sản khu vực Đèn Đen để thực hiện mô hình VAC kết hợp. Lý do đưa ra là do khu vực đầm nuôi trồng thuỷ sản nằm sát chân đê có chỗ sâu 3 đến 4 mét nên xin được nâng đắp một phần diện tích đầm của gia đình. Và đơn của bà Dung đã được xã Nam Hoà, huyện Yên Hưng đồng ý (lãnh đạo xã và huyện đã phê duyệt đồng ý trực tiếp vào lá đơn). Chính từ lá đơn này, Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng Đường thuỷ Hải Phòng (đơn vị thi công nạo vét công trình bến số 3 - cảng Đình Vũ, Hải Phòng) đã lợi dụng để xin phép được đổ bùn đất nạo vét với khối lượng khoảng 120 nghìn m3 vào khu vực đầm Đèn Đen đoạn km 00+400 sông Chanh và km 31+32 sông Rút (sông Nam) với tờ trình số 168 CV/KD ngày 5-11-2007 xin đổ đất tại khu vực này. Mặc dù tờ trình của Công ty này không có chữ ký và con dấu của Công ty (chỉ có chữ ký của bà Dung) nhưng UBND xã Nam Hoà vẫn ký với nội dung yêu cầu cần phải có phương án thi công được cấp có thẩm quyền đồng ý mới được thực hiện.
Ông Lương Y Dược, Phó Giám đốc Sở Tài nguyên và Môi trường cho biết: “Bất cứ một dự án xin đổ đất đá thải nạo vét tại địa điểm nào đều phải có phương án và phải được UBND tỉnh phê duyệt mới được tiến hành thực hiện. Được biết, việc đổ thải vào sông Rút chưa được sự đồng ý của UBND tỉnh”. Theo ông Lê Minh Thái, Trưởng Phòng tài nguyên và môi trường huyện Yên Hưng thì năm 2007 đã có hiện tượng tàu từ nơi khác lén lút vào đổ đất thải ra dòng sông Rút, mạnh nhất là vào tháng 10-2007 và tháng 5, 6-2008. Phương thức hoạt động của các đối tượng này là dùng tàu “xả đáy”. Khi phương tiện tới vị trí đổ thải, thuỷ thủ tàu chỉ việc mở đáy, toàn bộ bùn đất, chất thải sẽ được xả thẳng xuống dòng sông. Thời gian hoạt động thường là về ban đêm và những lúc vắng người.
Việc xin đổ đất thải, hay đắp đầm của người dân trên địa bàn huyện Yên Hưng chưa được các cấp chính quyền quan tâm thực hiện theo đúng quy định. Ngược lại còn tuỳ tiện đồng ý theo đề xuất vào đơn và không giám sát chặt chẽ việc thực hiện nên dẫn đến sự việc nói trên. Bởi lẽ chỉ khi nhận được công văn 808/CVHP-PC ngày 23-11-2007 của Cảng vụ Hải Phòng cho phép Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng Đường thuỷ Hải Phòng tiến hành hoạt động nạo vét thì huyện Yên Hưng mới có công văn phản hồi số 966 ngày 5-12-2007 yêu cầu Công ty cổ phần Đầu tư và Xây dựng Đường thuỷ không được đổ chất thải nạo vét vào địa giới huyện Yên Hưng và đến ngày 12-12-2007, Cảng vụ Hải Phòng đã ra công văn 855/CVHP-PC về việc tạm dừng hoạt động đổ đất nạo vét vào khu vực địa giới huyện Yên Hưng, Quảng Ninh. Sau khi có hiện tượng tàu vào đổ thải ở sông Rút, huyện Yên Hưng cũng đã thành lập 1 tổ công tác liên ngành kiểm tra ngăn chặn, xử lý các phương tiện đổ bùn đất trái phép. Nhưng việc xử lý gặp rất nhiều khó khăn. Theo lãnh đạo huyện Yên Hưng thì việc xả đất đá thải xuống lòng sông rất khó bắt quả tang và xử lý bởi đây là địa điểm giáp ranh giữa Quảng Ninh và Hải Phòng nên nhiều khi lực lượng chức năng phát hiện ra thì đối tượng đã xả xong chất thải và cho tàu chạy về địa giới của Hải Phòng. Thậm chí có lần các cán bộ của tổ công tác liên ngành huyện Yên Hưng đã lên được một chiếc tàu nghi xả đất thải nhưng chiếc tàu đó chạy thẳng sang địa giới Hải Phòng và không có chứng lý gì nên không thể xử lý được. Vì vậy, đến nay các vụ đổ đất đá thải vẫn cứ diễn ra và các cơ quan chức năng huyện Yên Hưng chỉ có thể xử lý bằng việc phạt hành chính rồi trả các phương tiện về. Theo lý giải của các cơ quan chức năng thì sông Rút chỉ là sông nội địa do huyện Yên Hưng quản lý không thuộc luồng của Cục Đường sông nên việc xử phạt là rất khó khăn và mức phạt rất thấp. Cùng với đó, do không có trang thiết bị hiện đại để bắt quả tang, địa điểm các đối tượng hay đổ đất đá nằm gần với ranh giới giữa Quảng Ninh và Hải Phòng nên khi các đối tượng đưa tàu bỏ chạy về phía Hải Phòng là các lực lượng chức năng huyện Yên Hưng đành “bó tay”. Do đó các lực lượng chức năng mới chỉ bắt quả tang được 3 vụ. Trong đó vụ mới đây là ngày 6-10-2008, bắt quả tang ông Nguyễn Quang ích (sinh năm 1949), trú tại Lương Khánh Thiện, Hải Phòng, chủ tàu TB-0458 đã có hành vi đổ đất thải xuống sông Rút. Chính vì thế cuối cùng phần thiệt vẫn thuộc về người dân sống xung quanh dòng sông này và môi trường sinh thái nơi đây đang có nguy cơ bị ô nhiễm nghiêm trọng. Hiện tổ công tác đang bố trí lực lượng canh phòng 24/24h với hy vọng xua đuổi, ngăn chặn kịp thời các hoạt động đổ trộm đất đá thải ra sông Rút.
Thiết nghĩ để cứu lấy dòng sông Rút trước khi quá muộn, hai địa phương Quảng Ninh và Hải Phòng cần có sự phối hợp chặt chẽ để giải quyết vụ việc. Về phía các cơ quan chức năng huyện Yên Hưng cần tiến hành rà soát lại việc đắp đầm nuôi trồng thuỷ sản của các hộ dân và việc cho phép đắp đầm phải được giám sát chặt chẽ tránh tái diễn sự việc như trên.
