Hệ thống kênh mương ở Hà Nam trước đây luôn trong xanh, uốn lượn khắp các làng xã từ đầu đến cuối đảo. Không chỉ là nơi tiêu thoát nước mà các con sông còn là đường giao thông thuận tiện, giúp bà con nông dân vận chuyển nông sản, là nơi quăng lưới bỏ chài kiếm cá tôm v.v...
Kênh mương trở thành nơi chứa rác
Thế nhưng chỉ 10 năm trở lại đây, cùng với sự phát triển dân cư và mô hình kinh tế nuôi trồng thuỷ sản tự phát, thiếu sự quản lý chặt chẽ, các con sông đã trở thành nơi chứa rác thải sinh hoạt và rác thải từ sản xuất nông nghiệp; thậm chí các hộ dân sử dụng nhà vệ sinh tự hoại đều không xây bể phốt mà tất cả đều xả xuống sông! Qua đợt khảo sát của huyện Yên Hưng mới đây cho thấy đến 90% dòng chảy của hệ thống kênh mương vòng quanh khu dân cư đều đã bị “cô đặc” bởi rác thải. Anh Trần Văn Hải, người dân sống cạnh một dòng chảy ở xã Yên Hải, miêu tả: Không ai dám bới móc những đoạn kênh ấy lên bởi chúng quá hôi thối, nhiều chỗ ở phía dưới là những ổ giòi bọ sinh sôi, nhung nhúc hết sức đáng sợ... Nghiêm trọng hơn, mức độ ô nhiễm nặng nề ở hệ thống kênh tiêu quanh khu dân cư đã lây lan đến kênh mương sản xuất. Điều này có thể dễ dàng nhìn thấy thông qua sự phát triển nhanh chóng, tầng tầng, lớp lớp bèo tây, thứ cây chỉ sống tốt trong môi trường nước bẩn. Chính lượng rác thải các loại cùng bèo tây đã biến nước sông lạch Hà Nam từ trong xanh sang đen sánh một màu. Ngoài ra để có diện tích phát triển nuôi trồng thuỷ sản, các hộ dân đều thi nhau lấn chiếm diện tích sông để be bờ, đắp đầm, chỗ nào không sát sông thì khơi thông uốn nắn dòng chảy, hoặc đắp đất chặn các lạch nhỏ. Tình trạng này khiến diện tích lòng sông ngày càng bị thu hẹp, dòng chảy không lưu thông, các con sông không tiêu thoát nước đi đâu được, trở thành các điểm tù đọng. Bởi vậy, hiện nay chỉ qua một cơn mưa nhỏ cũng có thể gây ngập úng. Mùa mưa vừa qua, người dân các xã Cẩm La, Tiền Phong, Liên Vị, Phong Hải, một phần Phong Cốc, Vị Dương (Liên Vị), khu Cống Vị (Yên Hải) đã phải hứng chịu những hậu quả nặng nề. Đấy là chưa nói tới việc Hà Nam chính là nơi bùng phát nhiều dịch bệnh nhất huyện do tình trạng úng lụt làm ủ mầm bệnh suốt mùa mưa...
Đề án cải tạo kênh mương bao giờ mới được thực hiện?
Theo ông Đinh Đức Thành, Trưởng Phòng Nông nghiệp huyện, từ những năm 1999, 2000, Phòng Nông nghiệp đã cảnh báo rất nhiều về nguy cơ ô nhiễm hệ thống kênh rạch Hà Nam. UBND huyện cũng đã đề ra nhiều biện pháp cải tạo, nạo vét hệ thống này song trên thực tế không làm được gì nhiều. Thời điểm năm 2005, tình hình ô nhiễm đã trở nên nghiêm trọng, lãnh đạo huyện đã chỉ đạo xây dựng đề án cải tạo toàn bộ hệ thống kênh mương Hà Nam, tuy nhiên đề án này mới chỉ thí điểm nạo vét được một đoạn mương rồi dừng lại... Được biết cuối năm 2005, sau khi tiến hành nạo vét 300m kênh tiêu từ Liên Hoà đến khu Cánh Xiếc (tổng chiều dài đoạn mương này là 1.000m) thì việc khảo sát, xây dựng kế hoạch, ứng vốn v.v... cho đề án cải tạo hệ thống kênh mương Hà Nam đáng nhẽ sẽ được triển khai nhanh chóng thì không hiểu vì lý do gì lại không được thực hiện tiếp nữa. Mới đây do có ý kiến của lãnh đạo tỉnh nên đề án này đã được khởi động lại. Song theo tin từ Ban Quản lý dự án huyện, hiện đề án vẫn đang nằm trên giấy chờ hoàn chỉnh và trình UBND tỉnh. Trong khi đó, trên các con sông, lạch ở đây, rác thải, bèo tây v.v... ngày càng bành trướng, hôi thối hơn, nhiều mầm dịch bệnh hơn... Để tự cứu mình, người dân và chính quyền các xã Hà Nam, cũng như nhiều tổ chức đoàn thể, đã phát động các đợt làm sạch kênh mương thuỷ lợi. Có xã đã huy động đến hàng nghìn công lao động vớt béo tây, chi phí mỗi năm từ 15 - 20 triệu đồng, nhằm mong ngăn chặn phần nào sự ô nhiễm môi trường nước. Tuy nhiên, đây chỉ là những giải pháp tình thế. Ông Dương Văn Đích, Chủ tịch UBND xã Cẩm La, đơn vị có nhiều hoạt động tích cực cải thiện kênh rạch Hà Nam, khẳng định: Dù rất cố gắng song chúng tôi cũng chỉ có thể dọn vệ sinh ở những đoạn sông nội đồng đi qua địa bàn và cũng chỉ làm mang tính thời vụ. Trong khi đó hầu hết các tuyến sông rạch này ở 8 xã đảo Hà Nam đều liên thông nhau. Bởi vậy có thể nói sẽ không có tác động lớn, nếu không muốn nói tính hiệu quả không cao. Tôi cho rằng cần thiết phải có sự thực hiện một cách tổng thể, đồng bộ. Điều này đòi hỏi sự đầu tư và điều tiết trực tiếp của huyện, tỉnh...
Thực tế việc nạo vét, làm sạch tổng thể hệ thống kênh mương Hà Nam đã rất cấp thiết. Hơn lúc nào hết, các cấp, các ngành cần có sự quan tâm đầu tư, khẩn trương thực hiện các biện pháp làm sạch, nếu không sẽ quá muộn!
