Ngày 13/8, Hãng thông tấn Interfax của Nga dẫn một nguồn thạo tin giấu tên cho biết hai tàu ngầm hạt nhân tấn công Nga được xem là đã không hoàn thành sứ mệnh bí mật ở vùng biển quốc tế sau khi bị Mỹ và Canada phát hiện.
Nguồn tin trên nói: "Nếu Mỹ và Canada thực sự phát hiện được các tàu ngầm nước ngoài, điều này đồng nghĩa với các tàu ngầm này đã bị lộ và là một thất bại trong sứ mệnh quân sự của chúng. Trong hoàn cảnh này, thủy thủ đoàn của hai tàu ngầm tấn công nhiều khả năng sẽ không được chúc mừng. Một trong những điểm để đánh giá hoàn thành nhiệm vụ đối với thuỷ thủ đoàn một tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân là yếu tố bí mật khi đang làm nhiệm vụ".
Một máy bay Canada, từng được sử dụng để theo dõi các tàu ngầm Liên Xô trong thời Chiến tranh Lạnh, hiện đang theo dõi hai tàu ngầm này khi chúng hành trình lên phương Bắc sau khi bị phát hiện "lượn lờ" tại vùng biển quốc tế ngoài khơi bang Georgia (Mỹ) hôm 5/8.
Ý đồ của việc đưa tàu ngầm nguyên tử Nga đến gần lãnh hải Canada
Đài truyền hình CBC News (Canada) ngày 12/8 đưa tin, Bộ Quốc phòng Canada cho biết có hai tàu ngầm nguyên tử của Nga hoạt động ở bên ngoài lãnh hải phía Đông của Canada. Đây là hai chiếc tàu ngầm lớp Akula II, một trong những loại tàu ngầm tối tân nhất của Nga, đã xuất hiện gần lãnh hải Mỹ cách đây một tuần. Không quân Canada đã điều một máy bay do thám để theo dõi đường đi của hai tàu ngầm nguyên tử này.
Bộ trưởng Quốc phòng Canada Peter MacKay cho rằng Nga đã phái hai chiếc tàu ngầm đến gần lãnh hải Mỹ và Canada không ngoài mục đích "diễu võ dương oai". Để bảo vệ chủ quyền lãnh hải của mình, Canada phải theo dõi chặt chẽ những gì đang diễn ra ở vùng biển phía Đông và sẽ có các biện pháp đáp trả nếu xảy ra bất kỳ vi phạm nào. Một chiếc máy bay do thám tầm xa CP-140 Aurora của Không quân Canada sẽ có nhiệm vụ theo dõi tàu ngầm Nga. Tuy nhiên, giới chức quân sự Canada từ chối cung cấp thông tin về nhiệm vụ cụ thể của máy bay này và chỉ coi đó là cuộc tuần tra thông thường.
Sự xuất hiện hai tàu ngầm Nga ở ngoài khơi Bắc Mỹ là sự kiện chưa từng xảy ra trong hơn một thập kỷ qua. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, Mỹ và Liên Xô thường xuyên có các cuộc tuần tra do thám nhau ở ngoài khơi mỗi nước để thu thập các thông tin quân sự và theo dõi hướng di chuyển của các hải đội đối phương. Giới phân tích đánh giá hành động của Nga lần này chỉ nhằm "nắn gân" Mỹ và Canada. Các tàu ngầm lớp Akula được trang bị tên lửa đối đất và đối không hiện đại nhưng các quan chức quân sự Canada loại bỏ khả năng chúng sẽ gây ra mối đe dọa quốc phòng đối với Canada.
Phó Tổng tham mưu trưởng quân đội Nga, Đại tướng Anatoly Nogovistsyn, cho rằng đường đi của các tàu ngầm không được thông báo trước là một trong những tiến trình bình thường và tàu ngầm Nga sẽ tuân thủ các quy định quốc tế, không nên có những cáo buộc quá khích về sự hiện diện của chúng. Theo vị tướng này, việc di chuyển của tàu ngầm là việc riêng của các hạm đội Nga, không nhất thiết phải luôn đứng im tại chỗ hoặc chỉ được di chuyển trong hải phận Nga.
Trong khi đó, Bộ trưởng Quốc phòng Canada MacKay cho rằng sự xuất hiện của tàu ngầm Nga là một trong hàng loạt hành động có hệ thống của Nga trong thời gian qua nhằm phô trương sức mạnh quân sự, trong đó có việc Nga liên tiếp đưa máy bay và tàu chiến đến vùng biển đang tranh chấp tại Bắc Cực và vụ máy bay ném bom của Nga vi phạm không phận Canada ngay trước khi Tổng thống Obama đến thăm Canada hồi đầu năm.
Tháng 7 vừa qua, Hải quân Nga đã tiến hành phóng thử hai quả tên lửa chống tàu ngầm ngay tại biển Bắc Cực. Ngoài ra, Nga còn liên tiếp cho máy bay ném bom bay vào khu vực Canada tuyên bố chủ quyền tại Bắc Cực và lên kế hoạch thực hiện một cuộc diễn tập nhảy dù quy mô lớn tại đây trong vài tháng tới.
Sứ quán Nga tại Ottawa đã lên tiếng bác bỏ cáo buộc về sự hiện diện của hai tàu ngầm nguyên tử ngoài khơi Canada là nhằm xác định chủ quyền tại Bắc Cực. Hải quân Canada đang chuẩn bị một cuộc tập trận chống tàu ngầm tại vùng biển Bắc Cực vào cuối tháng 8/2009.
Cuộc tranh giành tại Bắc Cực trở nên nóng
Theo hãng thông tấn Canwest News của Canada, chỉ 1 tháng sau khi 2 tàu ngầm chạy bằng năng lượng hạt nhân của Nga vượt qua lớp băng gần Bắc Cực để tiến hành 2 vụ thử tên lửa tầm xa, quân đội Canada thông báo sẽ tiến hành cuộc diễn tập chống tàu ngầm nằm trong cuộc tập trận hàng năm bảo vệ chủ quyền Bắc Cực. Cuộc tập trận đã bắt đầu trong tuần này gần Đảo Baffin với sự tham gia của khoảng 700 binh sĩ quân đội Canada và rất nhiều cơ quan trực thuộc chính phủ và các vùng lãnh thổ tham gia.
Chi tiết của cuộc tập trận kéo dài 3 tuần mang tên "Nanook 09" đã được Bộ trưởng Quốc phòng Canada Peter MacKay công bố trong cuộc họp báo ngày 7/8 tại Halifax. Tuần trước, chính Bộ trưởng MacKay đã lên tiếng bày tỏ mối lo ngại trước kế hoạch của quân đội Nga cho lính dù diễn tập đổ bộ xuống Bắc Cực vào mùa Xuân năm tới. Ông tuyên bố Canada sẽ theo dõi sát sao những động thái này của Nga.
Ông MacKay mô tả cuộc tập trận Nanook là "nhằm chuẩn bị đối phó với những tình huống khẩn cấp khó tránh khỏi", đồng thời nó cũng là bức thông điệp rõ ràng của Chính phủ Canada rằng Bắc Cực là "một phần quan trọng của đất nước và sự có mặt của chúng tôi tại đây sẽ tiếp tục được mở rộng".
Kế hoạch cho cuộc tập trận Nanook 09 đã được chuẩn bị từ nhiều tháng qua. Những động thái gần đây như Nga thử tên lửa tầm xa tại Bắc Cực; các quốc gia giáp Bắc Cực đều đang lên kế hoạch tăng cường sự hiện diện về quân sự tại vùng đất băng giá giàu tài nguyên này đã khiến cho cuộc tập trận năm nay của Canada tại vùng lãnh thổ Nanavut càng thêm ý nghĩa và mang tính thời sự.
Cho đến nay, Canada, Nga, Mỹ, Na Uy và Đan Mạch - 5 quốc gia duy nhất có đường biên giới giáp Bắc Băng Dương - đã thỏa thuận giải quyết hòa bình những tranh chấp thềm lục địa Bắc Cực theo một hiệp ước của Liên hiệp quốc. Tuy nhiên, một loạt thách thức tiềm tàng và các cơ hội mở ra liên quan đến hiện tượng tan băng ở Bắc Cực tạo ra một tuyến đường hàng hải thuận tiện, triển vọng thăm dò và khai thác nguồn dầu mỏ và khí đốt khổng lồ, nguy cơ xảy ra các hoạt động khủng bố và những rủi ro về môi trường, đã khiến mối quan tâm đối với Bắc Cực ngày càng gia tăng. Điều này cũng khiến các chuyên gia cảnh báo về những căng thẳng quân sự có thể leo thang trong khu vực bất chấp những nỗ lực đa phương và thiện chí nhằm tránh xảy ra xung đột.
Nga đã trấn an các nước trong khu vực rằng các vụ phóng tên lửa và kế hoạch thả lính dù xuống Bắc Cực chỉ là những hoạt động định kỳ theo đúng các quy định pháp lý trong vùng lãnh hải quốc tế.
Bộ Ngoại giao Nga cũng khẳng định những vụ thử này "không nhằm đe dọa Canada". Tuy nhiên, Bộ trưởng MacKay tuyên bố Canada sẽ điều máy bay chiến đấu "chặn đứng" bất cứ máy bay nào của Nga tiến gần không phận Canada. Ông MacKay nói: "Chúng tôi sẵn sàng đối phó với bất kỳ thách thức nào liên quan đến chủ quyền lãnh thổ. Tôi có thể bảo đảm rằng bất cứ nước nào tiến sát vào không phận và lãnh thổ Canada cũng sẽ đối mặt với người Canada".
Các cuộc tập trận trên Đảo Baffin sẽ kéo dài đến ngày 28/8, trùng với chuyến thăm dự kiến của Thủ tướng Stephen Harper tới Iqaluit từ 17-22/8 tới. Ông Harper sẽ thăm một tàu chiến và một tàu ngầm của quân đội Canada trong chuyến thăm này.
