Suy nghĩ về chỉ số năng lực cạnh tranh của Quảng Ninh năm 2009

Bảng xếp hạng chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) năm 2009 do Phòng Công nghiệp và Thương mại Việt Nam (VCCI) điều tra qua các DN dân doanh, Quảng Ninh nằm trong nhóm 20 tỉnh, thành được đánh giá có chỉ số năng lực cạnh tranh "Tốt", đứng thứ 4 trong nhóm 9 tỉnh vùng Đồng bằng sông Hồng, với 5 chỉ số thành phần tăng điểm hơn so năm 2008. Đây cũng là năm đầu tiên, Quảng Ninh vượt qua nhóm loại "Khá" để lên nhóm loại "Tốt". Bảng xếp hạng này đáng ra có thể còn cao hơn nữa nếu kết quả điều tra PCI năm 2009  về tỉnh Quảng Ninh phản ánh sát thực hơn.

* Có chỉ số chưa phản ánh đúng thực tế     

Giám đốc Sở KH-ĐT Quảng Ninh Vũ Hồng Thanh cho biết: Việc công bố chỉ số PCI hằng năm cũng là dịp các địa phương nhìn nhận lại để khắc phục hạn chế, tạo môi trường thu hút đầu tư ngày càng tốt hơn. Năm 2009, lần đầu tiên tỉnh Quảng Ninh được xếp vào nhóm có chỉ số năng lực cạnh tranh "Tốt". Tuy nhiên, có lẽ Quảng Ninh còn ở thứ hạng cao hơn nữa nếu kết quả điều tra của VCCI không bị lỗi ở một số chỉ tiêu" . Tìm hiểu nội dung này, chúng tôi được biết, trong kết quả công bố của chỉ số thành phần chưa đúng so thực tế. 

Trước hết là chỉ số "gia nhập thị trường". Ngay sau khi PCI năm 2009 được công bố, bà Ngô Thị Hoài Thanh, phụ trách Phòng Đăng ký kinh doanh, Sở Kế hoạch- Đầu tư Quảng Ninh liên hệ với chúng tôi trong bức xúc: " Khi biết kết quả PCI 2009 của Quảng Ninh, tôi giật mình vì không hiểu sao trong chỉ số của PCI 2009, Quảng Ninh lại mất tới 14 ngày để đăng ký kinh doanh. Từ tháng 11-2008 đến nay, thời gian để đăng ký kinh doanh (ĐKKD) của DN ở Quảng Ninh chỉ còn 5 ngày làm việc, với 1 bộ hồ sơ duy nhất; giảm thời gian đi lại từ 6 lần xuống còn 2 lần. Đặc biệt, với các hồ sơ ĐKKD qua mạng, thì DN chỉ cần 1 lần đến Sở KH-ĐT là nhận luôn kết quả. Chắc chắn đã có sự nhầm lẫn.

Tương tự vậy, ông Nguyễn Lương Tá, Chủ tịch Liên minh HTX và DN ngoài quốc doanh Quảng Ninh không giấu nổi sự "ngạc nhiên". Ông cho biết: "Trong chỉ số dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, số hội chợ thương mại của Quảng Ninh mà chỉ số PCI năm 2009 điều tra chỉ có duy nhất...1 lần, so với con số 7 lần của 2008. Thực tế theo số liệu từ Sở Công thương thì năm qua, đã có 16 triển lãm, hội chợ thương mại được tổ chức tại Quảng Ninh!. Là người đứng đầu LM HTX và DNNQD, tôi thấy rằng chưa bao giờ việc hỗ trợ DN lại được lãnh đạo tỉnh quan tâm như năm 2009. Chỉ tính riêng qua kênh Liên minh, với sự hỗ trợ của UBND tỉnh, chúng tôi đã tổ chức cho hàng chục DN tham gia hội chợ ở Hà Nội, Hải Phòng; 6 đoàn với hơn 200 DN đi xúc tiến thương mại, tham dự hội chợ quốc tế tại Trung Quốc, Hồng Kông, Thái Lan, Canada. Tôi khẳng định chắc chắn rằng trong tòan quốc, Quảng Ninh là tỉnh thuộc diện đứng đầu về việc cho DN đi xúc tiến thương mại trong và ngoài nước. Việc kết quả điều tra chỉ có 1 hội chợ làm cho chỉ số thành phần “Dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp” của tỉnh giảm từ 6,06 (năm 2008) xuống còn 4,86 (năm 2009), là rất thiếu chính xác".
. 
* Chỉ số PCI nên được điều tra tòan diện hơn

Điều tra về PCI dựa trên 9 chỉ số thành phần: gia nhập thị trường, tiếp cận đất đai, tính minh bạch, chi phí thời gian, chi phí không chính thức, tính năng động, dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp, đào tạo lao động và thiết chế pháp lý. Các DN vừa và nhỏ là đối tượng được phát phiếu để trả lời, sau đó sẽ được phân tích, tổng hợp và đưa ra bảng xếp hạng.

Năm 2009, chỉ có 9.890 DN (trong tổng số gần 200.000 DN trên tòan quốc) trả lời phiếu điều tra. Tính bình quân mỗi tỉnh sẽ có trên dưới 160 DN trả lời. Tại Quảng Ninh, VCCI đã gửi phiếu tới 700 DN, nhưng chỉ có 174 DN có trả lời. So với 5.500 DN dân doanh đang họat động trên địa bàn tỉnh, tỷ lệ DN trả lời phiếu điều tra chỉ chiếm vỏn vẹn 3,16%. Ông Cao Quang Duyệt, Tổng Giám đốc Công ty CP Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh phân tích: "Quảng Ninh là tỉnh hội tụ rất đông DN nhà nước, các tập đòan kinh tế lớn như Tập đòan Công nghiệp Than- Khoáng sản Việt Nam, Tập đòan Dầu khí, Tập đòan Vinashin, Tập đòan Viettel..., với số vốn hàng chục ngàn tỷ đồng. Vì VCCI lại chỉ điều tra được ở 3,16% số DN dân doanh qui mô rất nhỏ, rồi cho rằng đó là chỉ số năng lực cạnh tranh cho cả tỉnh là chưa đủ sức thuyết phục. Ông Cao Quang Duyệt cũng đưa ra nhận định: Từ 3,16% của Quảng Ninh nhìn rộng ra cả nước, nếu mỗi tỉnh chỉ có khoảng 160 DN trả lời mà VCCI đưa ra bảng xếp hạng thì cho thấy: cái nhìn về môi trường kinh doanh của đất nước ta qua chỉ số PCI được công bố hằng năm thực sự chưa toàn diện.
 
*  PCI đã đạt tính liên kết chưa?

Ông Đỗ Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp trẻ Quảng Ninh đưa ra nhận xét: Dường như VCCI muốn chỉ ra một vấn đề quá lớn thông qua PCI, nhưng tiếc là số liệu thu thập được lại quá mỏng, do đó, giữa vị trí xếp hạng trong bảng PCI và thực tế hiệu quả phát triển KT-XH của các tỉnh, nhiều khi lại đi...ngược chiều nhau. Ông Hùng phân tích: 2009 là năm cực kỳ khó khăn đối với cả nước trong thực hiện các nhiệm vụ phát triển KT-XH. Thế nhưng bằng nhiều giải pháp điều hành hết sức sáng tạo, linh họat trong thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, nên tỉnh Quảng Ninh vẫn đạt hiệu quả KT-XH rất cao (GDP, giá trị gia tăng ngành Công nghiệp cao nhất tòan quốc; thu ngân sách tăng 34% so dự tóan, năm đầu tiên đạt trên 18 ngàn tỷ đồng). Doanh số cho vay của các ngân hàng trên địa bàn tỉnh ước đạt 70.000 tỷ đồng, tăng tới 91,6% so với năm 2008. Tổng vốn đầu tư toàn xã hội năm 2009 của tỉnh đạt khoảng 32.915 tỷ đồng, trong đó khu vực dân cư và ngoài quốc doanh tăng rất cao. Nếu năm 2008 tổng vốn đầu tư khu vực này khaỏng hơn 2000 tỷ , thì năm 2009 là trên 4000 tỷ đồng, tăng gấp đôi. Kết quả này cho thấy môi trường đầu tư cho DN ngoài quốc doanh tốt hơn rất nhiều, vậy mà kết quả điều tra tính tiên phong của lãnh đạo thì giảm điểm, thật đáng ngạc nhiên. Nếu lãnh đạo tỉnh không tiên phong, năng động trong điều hành kinh tế thì Quảng Ninh không thể đạt kết quả cao đến như vậy".

Một trong những mục đích của PCI là đánh giá sự đáp ứng nhu cầu chính đáng trong  cải thiện môi trường kinh doanh của DN dân doanh. Như vậy, kết quả cuối cùng của những nỗ lực đó là gì? Ít nhất, người ta sẽ liên tưởng, những tỉnh có PCI cao là những tỉnh có nhiều DN mới lập ra hơn, đầu tư nhiều hơn, làm ăn khấm khá hơn. Tuy nhiên, kết quả công bố nhiều khi chưa thể hiện được mối liên kết ấy. Có khá nhiều tỉnh có số DN mới hình thành và đầu tư nhiều nhưng thứ bậc PCI chưa tương xứng và ngược lại. 2 thành phố lớn nhất miền Bắc là Hà Nội và Hải Phòng thì PCI 2009 chỉ đứng ở vị trí thứ 33 và 36, trong nhóm "khá". Cao hơn hai địa phương này, tỉnh Quảng Ninh được xếp trong nhóm 20 tỉnh "tốt". Tuy nhiên kết quả này chưa làm nhiều người dân, đặc biệt là giới doanh nhân Quảng Ninh chấp nhận. Ông Lê Kế Bá, Giám đốc Công ty Nhiệt điện Uông Bí, một DN lớn của Tập đòan Điện lực, bày tỏ suy nghĩ: Thực ra, PCI là kết quả nghiên cứu giữa Dự án Nâng cao Năng lực Cạnh tranh Việt Nam (VNCI) và VCCI. Đây là dự án do Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID) tài trợ và cũng do một công ty của Hoa Kỳ điều hành. Bởi vậy, chúng ta đừng qúa kỳ vọng khi đón nhận kết quả công bố. Vả lại, ở Quảng Ninh, số DN nhà nước đầu tư những dự án, công trình trọng điểm quốc gia về than, điện, cảng biển, xăng dầu... ngày càng đến rất nhiều, do đó, nếu PCI muốn có cái nhìn tòan diện thì đương nhiên ý kiến từ khối DN này mới là khách quan. Tuy nhiên, vì khối DN nhà nước chúng tôi được tạo mọi điều kiện để phát triển lớn mạnh trên vùng đất này nên chúng tôi cho rằng, PCI là kênh tham khảo.

Là tỉnh có vị trí địa kinh tế, chính trị thuộc diện đặc biệt của cả nước nên đã từ rất lâu, Quảng Ninh là vùng đất đặc biệt thu hút đông đảo các nhà đầu tư, trong đó có nhiều tập đòan kinh tế nhà nước tới thực hiện các dự án trọng điểm trong chiến lược quốc gia. Thực tế phát triển cho thấy, tỉnh Quảng Ninh đã đi qua giai đoạn "trải thảm đỏ" với bất kỳ DN nào đến đầu tư mà không xem xét kỹ ngành nghề như một số tỉnh khó khăn hơn. Rút kinh nghiệm này, từ 3-4 năm lại đây, Quảng Ninh không trải thảm đỏ với bất kỳ DN nào đến đặt chân chỉ để lấy số lượng, như đang diễn ra ở không ít nơi. Vấn đề lựa chọn được những DN thực sự có năng lực, có phương án SXKD lâu dài, hiệu quả, có công nghệ cao, để giao đất, giao quản lý, khai thác tài nguyên  được tỉnh cân nhắc kỹ càng. Điều này, chính là làm tốt nhiệm vụ quản lý và tiết kiệm tài nguyên đất đai, khoáng sản một cách hiệu quả nhất.  Đây cũng là nguyên tắc được cộng đồng các DN thực sự có năng lực hết sức đồng thuận. Bởi vậy, việc một số DN nhỏ tham gia phiếu điều tra PCI có thể chưa hài lòng về việc cấp đất, xin tài nguyên với các địa phương, âu cũng là điều dễ hiểu. Tuy nhiên, điều đó không ảnh hưởng đến sức hấp dẫn rất lớn của Quảng Ninh, với cộng đồng hơn 6000 DN và các tập đòan kinh tế chủ đạo quốc gia đã và sẽ gắn bó máu thịt ở vùng đất giàu mạnh này.