Không phải đợi đến khi tai hoạ vỡ đập Khe Rè ở phường Cửa Ông, TX Cẩm Phả vừa qua mới làm cho người ta lo ngại về sự an toàn của những kè, đập ngăn đất đá, phế thải của các đơn vị khai thác than trên địa bàn. Ngay cách đập Khe Rè khoảng 6km, các hộ dân ở ven suối Ông Ninh cũng phải chịu chung nỗi bất hạnh sau trận mưa ngày 31-7. Hàng chục hộ dân nơi đây lâm vào cảnh màn trời chiếu đất.
Người dân sống ven suối Ông Ninh chưa kịp thu dọn hậu quả của đợt mưa lớn, nước kéo theo đất bùn và đá bất ngờ không theo dòng chảy đường suối ập tràn vào nhà các hộ dân trong ngày 31-7, thì khoảng 12h trưa ngày 6-8, ngay khi cơn mưa chưa dứt, người ta lại phải đứng nhìn căn nhà của mình chìm trong biển nước.
Bùn đất đầy nhà Chỉ vài ngày sau dọn dẹp đống đất bùn này, cơn mưa ngày 6 và 7-8 lại kéo theo đống bùn đất mới tại một số hộ dân ở TX Cẩm Phả. Khi có mặt tại khu dân cư suối Ông Ninh chúng tôi không thể nhận ra đâu là lối vào chính của từng hộ, bởi nước lũ, đất, đá đã làm thay đổi cả thực trạng các căn nhà cùng đường đi lối lại. Mới cách đây một tuần, họ đã huy động mọi nhân lực trong gia đình để dọn dẹp, xúc bùn đất từ trong nhà đổ ra ngoài. Có hộ xúc dọn đến 2 ngày liên tục mới sạch các lớp bùn đất trong nhà, còn ngoài sân thì hầu như không thể dọn hết. Ông Diệp An Vàng, tổ 21A, khu 2B, phường Cẩm Phú kể lại: “Vào khoảng 12h30’ ngày 31-7, nước bất ngờ ập vào nhà. Gia đình tôi không kịp di chuyển đồ đạc gì, chỉ kịp chạy thoát thân khỏi nước lũ. Bây giờ nhà cửa lại bị ngập lụt, chúng tôi không biết ăn ở như thế nào nữa”. Đây cũng là tình trạng chung của các hộ dân sống cạnh suối Ông Ninh, trong đó thiệt hại nhiều nhấtlà 28 hộ dân phường Cẩm Phú và 18 hộ ở phường Cẩm Thịnh. Nguyên nhân đã rõ Bà Diệp An Vàng (tổ 21A, Khu 2B phường
Đất đá tràn vào đã biến nhiều căn nhà lọt thỏm giữa bãi đất trước sân, tạo thành những vũng chứa nước nhất là sau cơn mưa ngày 6 và 7-8, có nhà nước ngập tới gần 2m. Ngày 6-8, anh Diệp Minh Chính (tổ 21, khu 2B, phường Cẩm Phú) trong lúc đi vắng để con ở nhà, khi nước tràn vào trong nhà chỉ có một mình cháu, rất may là hàng xóm đã kịp thời phá cửa cứu cháu bé ra. Khuôn mặt tỏ rõ sự lo ngại, ông Vũ Văn Lược, tổ trưởng tổ 21A, phường Cẩm Phú nói với chúng tôi: “Tôi ở đây đã 21 năm nhưng chưa bao giờ gặp tình trạng thường xuyên bị ngập lụt lớn như trong vòng một tuần nay. Những đêm có mưa to chúng tôi không dám ngủ, chỉ sợ nước bất ngờ ập vào cuốn trôi đi tất cả, đến mạng sống cũng chẳng còn...”.
Dọc theo mương nước (từ đây xin được gọi là “mương” thay cho từ “suối”, vì con suối Ông Ninh trước kia nay đã được xây kè và thành cao), chúng tôi đi vào khu dân cư khi nước đã rút. Càng vào sâu, khối lượng đất dưới lòng mương càng dày và lộ rõ. Có đoạn chỉ cách mặt mương 40cm. Như vậy, chỉ cần một đợt mưa nhỏ kéo dài, tại các đoạn mương bị đất đá trôi từ trên đầu nguồn vùi lấp, nước sẽ không theo dòng mà chảy tràn vào khu vực nhà dân vốn đã bị trũng so với mương nước và mặt đường. Lên đến đoạn suối (gọi là suối vì đoạn này chưa xây kè) thuộc khu vực tổ 4A, khu 1, phường Cẩm Thịnh, thay vì bị đất vùi như bên dưới, chúng tôi lại nhìn thấy nhiều tảng đá lớn nằm chắn ngang giữa dòng chảy. Những tảng đá mới rơi xuống này đã làm thay đổi hướng dòng chảy, gây nên tai hoạ trưa ngày 31-7 cho các hộ dân ở đây. Hàng trăm mét tường vôi bị đổ sập, một số hộ bị đổ cả nhà bếp, nhà ngang như nhà bà Trần Thị Trần (khu 4A), ông Phạm Văn Vây (khu 4B), chưa kể hoa màu và một số tài sản khác hoàn toàn bị phá huỷ.
Bên cạnh những nguyên nhân trên, không thể không nhắc tới việc thiết kế, xây dựng đường mương trong khu dân cư và cống thoát nước ngoài đường 18 có nhiều điểm không hợp lý. Kể từ khi hoàn thành vào cuối năm 2005, đường mương này hầu như không phục vụ việc thoát nước tốt hơn như mục đích của nó. Lẽ ra ngay từ khi làm con đường bê tông tại đây, người ta đã phải tính đến việc nắn thẳng tới mức tối đa những khúc cong của con suối, tạo sự thông thoáng khi có nước chảy xiết. Đặc biệt, việc xây dựng đường mương vắt qua cầu bê tông nối từ Quốc lộ 18A vào khu dân cư như một vật cản đối với dòng chảy (chiếc cầu này mới xây dựng để xử lý đoạn uốn khi đường máng được xây không thẳng với cống thoát nước). Chính những khúc cong này là điểmtích tụ các lớp đất bồi lắng gây tắc nước, và khi có lưu lượng nước lớn từ trên đầu nguồn dội xuống, nó sẽ hất một phần đất lên mặt đường, tràn vào nhà dân. “Đóng góp” không nhỏ dẫn đến tình trạng tắc nước nữa là phần kè suối ở hai bên cửa cống ngầm (qua Quốc lộ 18). Lẽ ra phải xây để hai cửa cống này nằm ở giữa dòng chảy, nhưng người ta lại xây lệch sang một bên, tạo thành một cửa xói, một cửa bồi. Tại 2 cửa cống phía bên nước thoát ra biển, miệng cống cũng bị thu hẹp bởi kè đá, khiến cho nước chảy chéo về một hướng.
Hậu quả của việc đổ đất thải không theo qui định, thiếu trách nhiệm trong việc thiết kế xây dựng hệ thống thoát nước tại khu vực suối Ông Ninh đã làm cho nhiều người dân nơi đây sống trong tình trạng khóc dở mếu dở. Trước mắt, đề nghị chính quyền thị xã Cẩm Phả có biện pháp hỗ trợ nơi ăn ở tạm thời trong mùa mưa cho người dân gặp nạn, sau đó tổ chức phối hợp cùng các đơn vị liên quan kiểm tra lại tất cả các công trình đập, mương, cống thoát nước, tìm biện pháp hiệu quả ngăn ngừa nước lũ lâu dài.
