Những năm gần đây, sự phát triển của nền kinh tế đã cho phép các địa phương phát huy thế mạnh trên nhiều lĩnh vực. Thế nhưng có một lĩnh vực dường như lại chưa được chú trọng đúng mức, đó là đào tạo, phát triển các tài năng, đặc biệt là tài năng trẻ...
Chủ trương đúng, nhưng... Những năm qua, Quảng Ninh đã làm tốt công tác phát hiện và tôn vinh tài năng trẻ thông qua các cuộc thi cấp tỉnh và trung ương, lựa chọn tài năng trẻ là những học sinh, sinh viên, vận động viên có thành tích xuất sắc, đạt thứ hạng cao. Tài năng trẻ được lựa chọn là những học sinh, sinh viên có hoàn cảnh gia đình khó khăn, nỗ lực vươn lên trong học tập, hoặc những cán bộ, chuyên viên có thành tích xuất sắc, được tập thể, cơ quan, đơn vị ghi nhận. Bên cạnh những hoạt động cấp tỉnh, công tác phát hiện, tôn vinh tài năng trẻ cũng được làm tốt tại các địa phương, đơn vị. Hàng năm đều tổ chức các chương trình tuyên dương, khen thưởng cho những cá nhân có thành tích xuất sắc trong lao động, học tập, văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao... Không phải ngẫu nhiên mà Nghị quyết đầu tiên của Ban Thường vụ Tỉnh ủy (nhiệm kỳ 2010-2015) đặt ra nhiệm vụ: Xây dựng xã hội học tập nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài góp phần phát triển Quảng Ninh cơ bản trở thành tỉnh công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2015, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Tài năng chỉ phát triển nếu có đất dụng võ. Trên cơ sở đó, tỉnh đang có những chính sách riêng thực hiện "chiêu hiền đãi sĩ", tạo bước đột phá về chính sách đãi ngộ, sử dụng trí thức, như: Bố trí việc làm phù hợp nhằm sử dụng và phát huy tài năng, cải thiện chế độ thu nhập, nhà ở; tạo điều kiện để tiếp tục học tập và nâng cao trình độ... Mặc dù kết quả đạt được còn rất khiêm tốn, sức hút chưa đủ mạnh, nhưng đó là những tín hiệu ban đầu thể hiện bước chuyển động mới từ địa phương trong phương hướng đột phá về chính sách đầu tư, đào tạo và phát triển tài năng trẻ. Tuy đã có một số tiến bộ, đổi mới trong sự quan tâm tới sự phát triển tài năng trẻ, nhưng so với yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, của thời đại kinh tế tri thức, chúng ta còn có quá nhiều bất cập. Vẫn còn những tài năng trẻ chưa được phát hiện, phát huy kịp thời; nhiều tài năng trẻ ở khu vực nông thôn, miền núi còn thiếu điều kiện, cơ hội để học tập, rèn luyện, phát triển. Công tác bồi dưỡng, hỗ trợ tài năng trẻ thiếu những chương trình đồng bộ, nội dung tản mạn, thiếu quy hoạch. Các quỹ hỗ trợ tài năng trẻ, các giải thưởng do các đơn vị, các cấp bộ đoàn triển khai còn phân tán, hiệu quả chưa đáp ứng mong muốn của xã hội và chưa đáp ứng nguyện vọng chính đáng của đông đảo tài năng trẻ. Công tác tập hợp tài năng trẻ chưa được triển khai có hệ thống và thiếu tính đồng bộ. Một số hội, CLB năng khiếu, tài năng trẻ ở địa phương được thành lập, nhưng hoạt động không có kết nối vì thiếu định hướng và sự hỗ trợ chưa kịp thời, thiết thực. Do công tác phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo nhân tài một cách khoa học còn là một công việc khá mới mẻ, trên thực tế thời gian qua, lực lượng đoàn viên thanh niên đã có nhiều ý tưởng, sáng kiến, đề tài cải tiến kỹ thuật, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác cũng như sản xuất kinh doanh nhưng vẫn chưa được công nhận, chưa có chính sách khuyến khích, động viên thích đáng... Cơ chế cho tài năng trẻ, tại sao không? Theo ý kiến một cán bộ lãnh đạo của Sở Khoa học và Công nghệ, vấn đề lớn nhất hiện nay đối với phát triển tài năng trẻ là chính sách sử dụng tài năng. Sử dụng đúng tài năng là cơ sở để phát triển tài năng, thúc đẩy tuyển chọn, đào tạo, bồi dưỡng tài năng. Hiện tượng "chảy máu" chất xám, thui chột tài năng do không được bố trí, sử dụng đúng, chưa có chính sách khuyến khích đúng đắn, chưa có sự ưu tiên tạo thuận lợi về điều kiện làm việc v.v... đã làm cho nhiều tài năng trẻ không phát huy được hết khả năng. "- Hiện tượng phổ biến hiện nay, như bác sĩ giỏi bỏ bệnh viện công, chuyên viên, chuyên gia giỏi trẻ tuổi chia tay các cơ quan nhà nước v.v... đã đặt ra nhiều vấn đề phải suy nghĩ" - Vị lãnh đạo này chia sẻ. Đó là chính sách sử dụng, còn đối với công tác phát hiện, đào tạo và phát triển tài năng trẻ, đã đến lúc tỉnh cần có một chính sách cụ thể để các cấp, các ngành cùng vào cuộc. Hiện nay mới chỉ có một số ngành thực hiện theo sự chỉ đạo của cấp trên, chưa tạo thành một công việc thường xuyên, chủ động. Nổi bật trong công tác này là các chương trình phối hợp của Tỉnh đoàn và Sở Khoa học và Công nghệ. Triển khai từ năm 2006, Chương trình phối hợp giữa 2 ngành đã nêu những mục tiêu, nội dung hoạt động và phương pháp tổ chức thực hiện cụ thể. Các văn bản trên đã tạo điều kiện thuận lợi cho phong trào xung kích, sáng tạo tuổi trẻ, tham gia nghiên cứu khoa học và công nghệ, phát triển tài năng phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Từ các cuộc thi do một số ngành tổ chức, như: Sáng tạo dành cho thanh thiếu niên nhi đồng; Hội thi tin học trẻ tỉnh Quảng Ninh; Hội thi sáng tạo kỹ thuật và đặc biệt là Festival Tuổi trẻ vừa được tổ chức vào tháng 11-2010 v.v... là cơ hội để phát hiện, biểu dương các tài năng trẻ đã có đóng góp không nhỏ vào các thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Với một số ban ngành là vậy, nhưng cho đến nay chưa có một cơ quan chuyên trách được cấp có thẩm quyền giao nhiệm vụ hoạch định chiến lược phát triển tài năng trẻ, nhất là những tài năng lãnh đạo trẻ cho khu vực Nhà nước, trong các cơ quan Đảng, đoàn thể v.v... Trong khi đây lại là yêu cầu cấp bách. Tỉnh ta bước đầu cũng có chủ trương, chính sách thu hút và tiếp nhận các thủ khoa, sinh viên tốt nghiệp loại giỏi vào biên chế, tuy nhiên trên thực tế khái niệm thế nào là người có tài năng chưa được hiểu một cách thống nhất; chính sách phát hiện, thu hút, bồi dưỡng và trọng dụng nhân tài của một số nơi đã làm thời gian qua còn mang tính tự phát, nên kết quả mang lại chưa tương xứng với đầu tư và sự kỳ vọng của các cơ quan nhà nước. Để giải quyết vấn đề này, trước hết cần phải có một tổ chức chăm lo công việc phát hiện bồi dưỡng nhân tài trong thanh niên. Chức năng của tổ chức này là phát hiện những người có phẩm chất, năng lực vượt trội để có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng hoặc giao nhiệm vụ. Đi liền với đó là phải thường xuyên rà soát, bình chọn những người xuất sắc trong xã hội để bố trí họ vào những vị trí xứng đáng, đặc biệt là những vị trí đứng đầu của khu vực công. Đây là hình thức đào tạo thế hệ trẻ thiết thực, để sớm có được những nhà lãnh đạo trẻ, nhà khoa học trẻ và nghệ nhân có tài.
Festival tuổi trẻ sáng tạo Quảng Ninh là một trong những diễn đàn để tài năng trẻ giao lưu học hỏi kinh nghiệm, đóng góp sáng kiến cho cộng đồng.
Một sản phẩm đạt giải Sáng tạo Thanh thiếu niên nhi đồng toàn quốc của tài năng trẻ Quảng Ninh.
