Theo số liệu thống kê của Sở KH&ĐT, hiện nay trên địa bàn tỉnh có khoảng trên 6.000 doanh nghiệp đang hoạt động. Trong đó, chiếm tỷ trọng lớn vẫn là các doanh nghiệp vừa và nhỏ.
Do tính chất sản xuất nhỏ, tính cạnh tranh chưa cao nên bên cạnh một số ít doanh nghiệp quan tâm đến vấn đề bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) thì đa số các doanh nghiệp khác vẫn còn khá mơ hồ về vấn đề này. Đây thực sự là một điều đáng quan ngại, bởi trong xu hướng chung toàn cầu hoá về kinh tế như hiện nay, nếu doanh nghiệp không ý thức và xác lập ngay cho mình quyền SHTT thì sẽ không thể tự bảo vệ mình trước các hành vì ăn cắp bản quyền, thương hiệu… đang ngày một diễn ra nhiều hơn, quy mô lớn hơn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín doanh nghiệp.
Gian hàng trưng bày các sản phẩm đồ uống của Công ty CP Xây dựng và Sản xuất bia, rượu, nước giải khát đã được đăng ký sở hữu trí tuệ tại Hội chợ Thương mại Du lịch quốc tế Việt - Trung 2009.
Vào thời điểm những năm 2000, khi nhắc đến cụm từ “sở hữu trí tuệ”, rất nhiều doanh nghiệp chưa thể hình dung ra là gì, hoặc có thì cũng chưa thể thấy rõ hết vai trò của vấn đề này ngay tại doanh nghiệp mình. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế, đặc biệt là khi Việt Nam gia nhập Tổ chức kinh tế thế giới (WTO) thì SHTT bắt đầu trở thành mối quan tâm của nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là những doanh nghiệp đã và đang có thương hiệu trên thị trường. Tại Quảng Ninh, số lượng doanh nghiệp đăng ký xác lập bản quyền, đã có những thay đổi theo từng năm. Điều này chứng tỏ nhận thức của doanh nghiệp về SHTT đã có chuyển biến. Nhằm giúp doanh nghiệp có cơ hội phát triển thị trường một cách bền vững, bên cạnh việc quan tâm tạo môi trường kinh doanh tốt, thời gian qua tỉnh đã có nhiều chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong công tác bảo vệ quyền SHTT. Đặc biệt, với chương trình hành động về tăng cường thực thi quyền SHTT trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2006-2010 đã tạo ra những chuyển biến đáng kể, góp phần nâng cao ý thức cho doanh nghiệp về quyền SHTT; phòng chống xâm phạm bản quyền; ngăn chặn nạn sản xuất, kinh doanh hàng giả trên địa bàn.
Để nâng cao ý thức cho doanh nghiệp về quyền SHTT, các cơ quan quản lý nhà nước về SHTT đã quan tâm hướng dẫn các cá nhân, tổ chức xây dựng hồ sơ đăng ký, cũng như giải quyết các vướng mắc trong quá trình xác lập quyền SHTT. Qua đó, doanh nghiệp đã mạnh dạn hơn trong việc tìm hiểu và xác lập các quyền về SHTT. Trong 3 năm (từ 2006-2009) các cơ quan quản lý nhà nước về SHTT đã hướng dẫn hồ sơ xác lập quyền cho khoảng 250 đối tượng trí tuệ của các cá nhân, doanh nghiệp trên địa bàn. Con số này chưa phải lớn nếu đem so sánh với trên 6.000 doanh nghiệp. Song nếu so với tỷ lệ xác lập quyền SHTT với thời điểm trước năm 2005 thì có thể thấy những thay đổi khá đáng kể. Bên cạnh đó, Sở KH&CN đã cùng các ban ngành chức năng triển khai các hoạt động hỗ trợ các cá nhân, doanh nghiệp nghiên cứu tạo dựng, xác lập, khai thác và phát triển tài sản trí tuệ vì mục tiêu phát triển sản xuất, kinh doanh, tăng khả năng cạnh tranh của hàng hoá. Đáng chú ý, Sở KH&CN đã tham mưu UBND tỉnh báo cáo 9 dự án của Quảng Ninh tham dự chương trình phát triển tài sản trí tuệ do Bộ KH&CN chủ trì (gồm 5 dự án thuộc danh mục trung ương uỷ quyền cho địa phương quản lý và 4 dự án thuộc danh mục trung ương trực tiếp quản lý). Trong đó, Bộ KH&CN đã phê duyệt 3 nhiệm vụ của tỉnh cho phép xây dựng thành dự án để triển khai thực hiện. Đó là, dự án xây dựng chỉ dẫn địa lý “Vân Đồn” cho sản phẩm sá sùng của huyện Vân Đồn; xây dựng, quản lý và phát triển nhãn hiệu tập thể “Đông Triều” cho sản phẩm gốm sứ của huyện Đông Triều; tuyên truyền, phổ biến kiến thức về SHTT trên các đài phát thanh và truyền hình địa phương. Mặc dù nguồn vốn được hỗ trợ chưa phải nhiều (trên dưới 1 tỷ đồng/dự án), song đã tạo động lực cho các ngành nghề địa phương có thêm cơ hội phát triển, vươn xa trên thị trường. Cùng với việc tranh thủ các nguồn vốn hỗ trợ của trung ương, hàng năm, UBND tỉnh đã phê duyệt các nguồn kinh phí địa phương cho hỗ trợ xây dựng tài sản trí tuệ trên địa bàn như: Hỗ trợ xác lập quyền sở hữu công nghiệp, xây dựng thương hiệu cho các sản phẩm đặc sản của địa phương; hỗ trợ và tổ chức cho các sản phẩm của tỉnh tham gia các hội chợ thương hiệu quốc tế, thương hiệu nổi tiếng do Bộ KH&CN tổ chức... Thông qua đó, nhiều thương hiệu sản phẩm, dịch vụ của tỉnh đã được quảng bá và phát triển. Đặc biệt, thông qua các kỳ hội chợ 2 năm trở lại đây, đã có 8 thương hiệu của Quảng Ninh được bình chọn là thương hiệu uy tín và thương hiệu nổi tiếng với người tiêu dùng trong cả nước.
Cùng với hỗ trợ xác lập quyền SHTT, hỗ trợ phát triển tài sản trí tuệ, để hoạt động SHTT thực sự trở thành ý thức của mỗi doanh nghiệp, công tác thanh kiểm tra đã được các ngành chức năng trên địa bàn đẩy mạnh. Trong đó, tập trung chủ yếu vào hàng hoá xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, sản xuất và kinh doanh hàng giả nhãn hiệu. Qua việc kiểm tra cho thấy các vụ xâm phạm, làm hàng giả về SHTT chủ yếu tập trung vào các hàng hoá tiêu dùng như: rượu, nước giải khát, mỹ phẩm, thuốc lá, bột ngọt, đĩa nhạc, đĩa hình, đồ dùng điện tử, đặc biệt là các loại hàng hoá nhái lại các nhãn hiệu uy tín như: Honda, Nike, Adidas, Casio, Rinai, Amoro, Omo, Vinataba... Những loại hàng hoá bị làm giả nhiều không nhất thiết là loại hàng hoá có giá trị cao mà là hàng hoá được tiêu thụ nhiều. Nguồn gốc xuất xứ của các loại hàng hoá giả này không chỉ sản xuất trong nước mà có một lượng không nhỏ được sản xuất từ nước ngoài (chủ yếu là Trung Quốc) với trình độ công nghệ cao nhập khẩu vào trong nước làm cho người tiêu dùng rất khó phân biệt giữa hàng giả và hàng thật. Trong 3 năm, các cơ quan quản lý nhà nước về SHTT đã tổ chức 434 đợt thanh kiểm tra chuyên đề về SHTT. Trong đó, phát hiện và xử lý 186 vụ xâm phạm quyền SHTT; tịch thu trên 340.000 sản phẩm hàng hoá giả; tiêu huỷ hàng hoá xâm phạm quyền SHTT với tổng trị giá trên 4 tỷ đồng. Với việc tăng cường công tác thanh kiểm tra, không những đã thiết lập được môi trường kinh doanh lành mạnh, bảo vệ người tiêu dùng mà thông qua đó, còn giúp doanh nghiệp có ý thức về quyền SHTT, tránh được những vi phạm về quyền, nhãn hiệu sản phẩm.
Bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc thực hiện chương trình hành động về tăng cường thực thi quyền SHTT thời gian qua còn có những tồn tại nhất định. Công tác tuyên truyền và phổ biến kiến thức chuyên môn, pháp luật về sở hữu trí tuệ đã quan tâm thực hiện nhưng chưa đồng đều. Đa số mới chỉ tập trung ở một số ngành (KH&CN, Công thương, Hải quan) và lĩnh vực quyền sở hữu công nghiệp. Lực lượng chuyên trách về thực thi quyền SHTT hiện nay tại các ngành còn mỏng. Một số ngành chức năng chưa thiết lập được tổ chức bộ máy và cán bộ thực hiện công tác quản lý nhà nước về SHTT theo thẩm quyền được giao. Mặt khác, hệ thống pháp luật, quy trình liên quan đến xử phạt hành chính về SHTT nói chung còn thiếu đồng bộ đã làm ảnh hưởng không nhỏ đến công tác thanh kiểm tra và xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ của các ngành chức năng.
Chính vì vậy, để thực thi quyền SHTT ngày càng phát huy tác dụng, trở thành tấm “lá chắn” vững chắc bảo vệ cho doanh nghiệp, rất cần sự quan tâm của các cấp, ngành trong việc đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về SHTT. Đẩy mạnh hoạt động thanh kiểm tra, khẩn trương kiện toàn về tổ chức và cán bộ thực hiện chức năng bảo hộ và thực thi quyền SHTT.
