Thông tư 21 của Bộ Công Thương ngày 20-5-2011 ra đời và có hiệu lực từ ngày 3-7-2011, quy định về quản lý hoạt động kinh doanh tạm nhập tái xuất (TNTX) được phép làm thủ tục thông quan, tái xuất thực phẩm đông lạnh qua các cửa khẩu quốc tế, cửa khẩu chính và các cửa khẩu, điểm thông quan.
Đi trước đón đầu, nhiều doanh nghiệp đã ồ ạt tập kết hàng hoá về các khu vực cửa khẩu khiến cho khu vực vốn có điều kiện hạ tầng bến bãi đang thấp kém này phải gồng mình gánh thêm hàng nghìn container đông lạnh “lưu cữu” nhiều chục ngày qua tại đây.
Xe chở container hàng đông lạnh bị ùn tắc trên tuyến đường từ trung tâm Móng Cái đi Trà Cổ.
CỞI NÚT THẮT VỀ CƠ CHẾ
Tháng 7-2010, Thủ tướng Chính phủ ban hành Văn bản số 1152/TTg-KTTH nhằm tăng cường quản lý sản phẩm đông lạnh nhập khẩu và tạm dừng hoạt động TNTX thực phẩm đông lạnh qua các cửa khẩu phụ, điểm thông quan. Tuy nhiên, sau một năm thực hiện, nguồn thu từ hoạt động dịch vụ TNTX qua các cửa khẩu trên địa bàn các tỉnh biên giới cũng giảm phần nhiều... Để tháo gỡ vấn đề này, Chính phủ đã ban hành Văn bản số 1217/VPCP-KTTH ngày 1-3-2011 cho phép các doanh nghiệp tiếp tục được kinh doanh TNTX hàng thực phẩm đông lạnh qua các cửa khẩu phụ, điểm thông quan tại các Khu kinh tế cửa khẩu trên biên giới trong đó có tỉnh Quảng Ninh. Theo tinh thần đó, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư 21, quy định về quản lý hoạt động kinh doanh TNTX thực phẩm đông lạnh. Thông tư 21 yêu cầu, các doanh nghiệp được phép kinh doanh TNTX hàng thực phẩm đông lạnh đáp ứng đầy đủ các quy định về kho, bãi phục vụ việc kinh doanh TNTX thực phẩm đông lạnh. Trong đó, quy định diện tích tối thiểu về kho, bãi là 1.500m2; có hàng rào cứng ngăn cách; có đủ nguồn điện và các thiết bị chuyên dùng... Ngoài ra, các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này phải thực hiện ký quỹ dự phòng 2 tỷ đồng để đảm bảo xử lý vệ sinh môi trường và hàng tồn đọng quá hạn không tái xuất.
Triển khai nội dung Thông tư 21 của Bộ Công Thương, UBND tỉnh đã chỉ đạo Sở Công Thương cùng phối hợp với Bộ chủ quản thống kê và rà soát toàn bộ bến bãi tại các khu vực cửa khẩu trên địa bàn tỉnh. Trên cơ sở đó có giải pháp quy hoạch phù hợp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có đủ điều kiện để thông quan hàng hoá. Tuy nhiên đến hết ngày 5-7 tức là sau 2 ngày Thông tư 21 Bộ Công Thương có hiệu lực, việc tổ chức kiểm tra, xác nhận về điều kiện về kho bãi theo quy định tại Điều 3 Thông tư này vẫn chưa được các cơ quan chức năng hoàn tất. Việc xây dựng quy hoạch kho, bãi bảo quản thực phẩm đông lạnh TNTX, đáp ứng các yêu cầu, không ảnh hưởng đến môi trường và góp phần chống gian lận thương mại cũng chưa được kiện toàn. Điều đó cũng đồng nghĩa Bộ Công Thương chưa thể xem xét cấp mã số cho doanh nghiệp và là nguyên do khiến hơn 1.000 container hàng đông lạnh ùn tắc tại cửa khẩu Móng Cái.
Xe container chở hàng đông lạnh “xếp hàng” ở bến xe tạm Lục Lầm, TP Móng Cái.
DOANH NGHIỆP MỎI MẮT CHỜ MÃ SỐ
Việc triển khai Thông tư 21 có thể coi là một “cứu cánh” cho các doanh nghiệp kinh doanh TNTX hàng đông lạnh qua các khu vực cửa khẩu trên địa bàn tỉnh. Nhưng những gì chúng tôi ghi nhận được trong những ngày đầu thực hiện Thông tư 21 tại TP Móng Cái lại là những câu chuyện không... vui. Qua khảo sát sơ bộ, có tới hơn 1.000 container hàng đông lạnh TNTX đang nằm ứ đọng tại các kho, cảng, bến bãi và thậm chí ven đường Quốc lộ từ hàng chục ngày nay vì chờ... được cấp mã số.
Nằm vắt vẻo trên chiếc võng giữa trưa hè oi ả tại bến xe tạm Lục Lầm thuộc Công ty Thương mại và Dịch vụ Tây Bắc, anh Phạm Văn Hồng, Phó Giám đốc Công ty TNHH Hoàng Hải (Hải Phòng) tâm sự: “Đây là lần thứ 2 các container hàng đông lạnh của Công ty phải nằm lại bến bãi để chờ thủ tục xuất hàng. Lần thứ nhất cách đây gần 1 năm khi mà Chính phủ thực hiện việc tăng cường công tác quản lý các hoạt động TNTX qua các điểm thông quan. Tuy nhiên lần này lâu hơn. Tốn kém gấp chục lần vì những chi phí như: Tiền lưu container 50 USD/ngày, tiền kho bãi; tiền cắm điện cho container...”. Một doanh nghiệp khác phân trần, khi có chủ trương của Chính phủ cho phép hàng hoá TNTX được tiếp tục thông quan qua các điểm thông quan tại khu vực cửa khẩu, chúng tôi đã tranh thủ thời gian vận chuyển hàng hoá từ nhiều nước về sớm để “đón đầu” khi thông tư hướng dẫn của Bộ Công Thương có hiệu lực. Thiết tưởng, ngay ngày đầu Thông tư có hiệu lực, mọi thủ tục thông quan sẽ được hoàn tất để các lô hàng có thể đi tới nước thứ 3, nhưng đã gần 1 tuần trôi qua hầu hết các doanh nghiệp vẫn chưa được cấp mã số do các cơ quan chức năng của tỉnh chưa thẩm định và quy hoạch xong bến bãi.
Trao đổi với chúng tôi, ông Nguyễn Huy Đông, Chi cục phó Chi cục Hải quan Móng Cái khẳng định, hoạt động chuyển khẩu, TNTX, kho ngoại quan nói chung và hoạt động TNTX thực phẩm đông lạnh nói riêng có vai trò qua trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của TP Móng Cái và của tỉnh nhà cũng như vùng kinh tế động lực Bắc Bộ. Trong nhiều năm nay, tỷ trọng XNK hàng hoá chuyển khẩu, TNTX khu vực cửa khẩu Móng Cái luôn chiếm 80% tổng kim ngạch xuất khẩu. Vì vậy ông Đông cho rằng, Thông tư 21 của Bộ Công Thương sẽ vừa là giải pháp gỡ khó khăn cho doanh nghiệp nhưng vừa là động lực thúc đẩy lĩnh vực thương mại này phát triển. Tuy nhiên mọi tình hình vẫn phải chờ kết quả rà soát lại năng lực các kho, bến bãi của Sở Công Thương và tham mưu cho UBND tỉnh ban hành quy hoạch bến bãi, kho đông lạnh trên địa bàn làm cơ sở cho Bộ Công Thương cấp mã số cho doanh nghiệp. Chỉ khi nào doanh nghiệp có mã số thì Hải quan mới có thể làm thủ tục cho hàng hoá của doanh nghiệp thông quan.
Bà Nguyễn Thị Liễu, Phó Giám đốc Sở Công Thương cho biết: Do Quảng Ninh chưa có quy hoạch hệ thống kho bãi và dịch vụ logictis toàn tỉnh, nên trong hơn 1 tháng để triển khai quy định của Bộ Công Thương đã gặp không ít khó khăn. Trong khi đó, sự phối hợp thực hiện của các cơ quan chức năng chưa thật chặt chẽ và chưa nhận được sự chia sẻ của cộng đồng doanh nghiệp. Hệ quả là làm nhiều container hàng hoá ách tắc tại khu vực cửa khẩu. Bà Liễu cho biết thêm, khi năng lực bến bãi còn hạn chế và số lượng hàng hoá có nguy cơ ùn tắc, theo quy định các cơ quan liên quan phải ngừng ngay việc tiếp nhận hàng hoá và doanh nghiệp phải tạm dừng hoạt động. Thế nhưng khi lô này chưa xuất hết các lô hàng khác đã đua nhau về vậy nên có chuyện ùn tắc cũng là điều dễ hiểu. Bà Liễu khẳng định, hiện nay Sở Công Thương đã phối với các ngành và TP Móng Cái rà soát xong toàn bộ hiện trạng các kho, bãi liên quan đến hoạt động TNTX, chuyển khẩu, kho ngoại quan và trình UBND tỉnh quy định các khu vực được lưu giữ, bảo quản hàng đông lạnh TNTX. Do vậy trong thời gian sớm nhất, hoạt động TNTX hàng thực phẩm đông lạnh qua các cửa khẩu phụ, điểm thông quan... tại các Khu kinh tế cửa khẩu của tỉnh sẽ nhanh chóng được triển khai thực hiện.
