Quan sát một đứa trẻ, tức là để ý đến biểu hiện nét mặt, ngôn ngữ cơ thể, âm điệu, cách trẻ chơi với bạn nó. Chỉ nhờ quan sát các bậc cha mẹ mới phát hiện được những thay đổi ở trẻ và hiểu được con mình phát triển như thế nào.
Tuy nhiên, một số bậc phụ huynh, do công việc quá bận rộn, lại thiếu sự quan sát cẩn thận và chi tiết đến trẻ ngay khi ở nhà. Trong khi điều này có vai trò quan trọng trong quá trình phát triển của các bé. Đây chính là sai lầm đầu tiên của chúng ta và nó sẽ để lại nhiều hậu quả không thể lường, nếu chúng ta không kịp điều chỉnh lại nhận thức của mình. Bởi vì thực tế có rất nhiều vấn đề mà ngay cả một đứa trẻ nói sõi rồi vẫn không diễn tả được.
- Quan sát trẻ mang lại cho chúng rất nhiều điều thích thú. Những thời điểm hấp dẫn (trẻ vẽ được hình gì đó), vui thích (trẻ hỏi một câu ngộ nghĩnh) và tự hào (thực hiện một hành động “phi thường”) bao giờ cũng gắn liền với sự quan sát.
- Chúng ta hiểu được con mình đang lớn lên và phát triển như thế nào.
- Khi chúng ta liên tục quan sát con mình, chúng ta sẽ biết chúng quan tâm, thích thú với điều gì, chúng khám phá xung quanh ra sao và chúng muốn học những điều mới mẻ gì.
- Nhờ quan sát, chúng ta có thể tạo ra cho con mình những cơ hội tiếp tục khám phá hoặc khuyến khích chúng bằng cách cung cấp cho chúng những dụng cụ thích hợp.
- Quan sát cho phép chúng ta cơ hội thấy rõ bản chất và thiên hướng trẻ để có thể khuyến khích trẻ phát triển từ sớm.
- Quan sát cho phép chúng ta hiểu mỗi đứa trẻ là một cá thể độc nhất vô nhị và tìm được cách ứng xử phù hợp. Chúng ta thường nghe các bà mẹ than phiền “Trời ơi, đứa nào tôi cũng dạy y như vậy mà sao nó không được như thằng anh/con chị nó…”. Thật đáng tiếc là nhiều người chúng ta còn chưa nhận ra rằng “nó không được như anh hay chị nó” chính là vì chúng ta “dạy như vậy” trong khi chúng rất khác nhau.
Khi chúng ta liên tục quan sát trẻ, chúng ta có thể có cái nhìn mới về những hành vi mà chúng ta cho là không tốt hay những thất bại mà chúng ta cho là vì trẻ không cố gắng. Nhờ vậy chúng ta sẽ nhẫn nại hơn với trẻ, sẽ bớt căng thẳng cho cả ta lẫn trẻ.
Trên tất cả những điều đã nêu, sự quan sát của cha mẹ cho con cái chúng ta biết rằng chúng rất được quan tâm, được yêu thương, có vị trí quan trọng đối với chúng ta. Và đây chính là điều quý giá nhất trong hành trang của một đứa trẻ.
Cha mẹ trẻ có thể lựa chọn và sử dụng các hình thức quan sát khác nhau. Dựa trên việc tập hợp thông tin và sự suy xét về thông tin mà các bậc cha mẹ nghe, nhìn, ghi chép (quan sát) được coi là cơ sở để đánh giá trẻ. Điều quan trọng cha mẹ cần quan sát kĩ lưỡng, dành thời gian để suy nghĩ về những thông tin thu thập được, bởi các quyết định này sẽ ảnh hưởng tới việc lập kế hoạch để đáp ứng nhu cầu và có ảnh hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Đánh giá trẻ có thể được tiến hành vào bất kì thời điểm nào trong ngày, tuần hoặc sau một năm.