Trong làng văn chương Quảng Ninh hiện nay có thực trạng sách của nhiều tác giả in ra gần như chỉ để tặng nhau. Một số tác giả lấy nhuận bút trả bằng sách. Tôi tự hỏi, không biết, số lượng sách tác giả có để đem cho, tặng này chiếm bao nhiêu phần trăm số lượng bản in, số còn lại thì trôi dạt đi những đâu?
Ước tính, mỗi năm Quảng Ninh cũng có tới mấy chục đầu sách của các hội viên Hội VHNT tỉnh được xuất bản, có năm nhiều lên tới trên dưới 40 cuốn, đó là chưa kể tới sách của hội viên các CLB văn học xuất bản thì còn nhiều nữa. Có tác giả in một năm vài cuốn tiểu thuyết, vừa ra cuốn này đã phấn khởi thông báo tiểu thuyết mới sắp ra. Chất lượng ra sao có lẽ khỏi phải bàn nữa. Nhận sách, có mấy người sẽ đọc sách? Một nhà thơ tâm sự: Có khi trong số đó chỉ có 1-2 cuốn đọc được, có những cuốn in đẹp, dày dặn nhưng chỉ đọc được mấy trang đầu rồi thôi, không thể đọc tiếp vì nhiều lỗi về kiến thức, hành văn v.v... Và vì nhạt! Các tác giả cứ lấy đầu sách làm trọng không biết có nhận thấy điều này? Chẳng lẽ chỉ vì để được kết nạp hội viên Hội VHNT tỉnh? Còn ở cấp cao hơn là Hội Nhà văn Việt Nam cũng quy định phải là có tối thiểu 2 đầu sách có chất lượng(?) thì mới được kết nạp. Tất nhiên thế nào là có chất lượng thì không ai nói rõ ra cả nhưng những điều này vô hình chung cũng thôi thúc tác giả in sách.
Muốn ra được sách, trước hết, tác giả phải có một khoản tiền. Hội viên cấp tỉnh thì làm giấy xin hỗ trợ kinh phí từ Hội VHNT tỉnh được một phần nhưng tác giả cũng phải bỏ ra hơn một nửa nữa. Còn hội viên cấp huyện hay các CLB thì phải bỏ ra toàn bộ kinh phí, khoảng trên dưới chục triệu đồng/cuốn. Ngày trước, sách có thể in ngay tại địa phương, xin giấy phép của Sở VHTT, nhưng gần đây, quy định mới là phải có giấy phép của các Nhà xuất bản. Ở Quảng Ninh không có Nhà xuất bản. Vậy mà các tác giả vẫn lấy được giấy phép, sách vẫn ra tơi tới(?). Sách văn học được in nhiều với ''chất lượng trên trời'' như thế khẳng định rằng khâu này đã được thả nổi. Chả bù cho giai đoạn trước, thời đất nước còn cơ chế bao cấp, việc in sách rất khó khăn. Một tác giả cho biết: Lúc đó Nhà xuất bản kiêm từ A đến Z, đặc biệt phải chịu trách nhiệm về đầu ra của sách. Đội ngũ biên tập của nhà xuất bản thường là những người có uy tín về văn học, thẩm định tác phẩm rất kỹ lưỡng. Theo đó, chỉ những sách đạt tiêu chuẩn chất lượng, nhà xuất bản mới cho in và phát hành. Tác giả được trả nhuận bút và không phải mất chi phí gì hết. Nay thì thi thoảng mới có cuốn được nhà xuất bản làm như vậy, đó là những cuốn dự kiến sẽ bán chạy. Còn lại, Nhà xuất bản lấy lệ phí giấy phép, duyệt qua rồi cấp giấy phép cho in. Thế là, cứ có tiền là in được sách. Thậm chí, một số nhà xuất bản chỉ cần đọc lướt qua sách, nếu thấy không động chạm chính trị hay những vấn đề quá nhạy cảm, dễ bị phản bác là cho in.
Vậy là khi thị trường sách được thả nổi, người muốn in sách cảm thấy dễ dàng hơn nhiều nhưng người đọc sách, yêu sách lại thấy hoa mắt, chóng mặt giữa bạt ngàn rừng sách chưa được thẩm định về chất lượng nghệ thuật. Một số đành lựa chọn theo hướng, đọc những cuốn được lăng xê trước hay những cuốn gây dư luận ồn ào. Tất nhiên, sách nào có giá trị thì theo thời gian cũng sẽ được trở về đúng chân giá trị đích thực của nó, nhưng đó là với những người yêu sách thực sự và kiên trì với sách, còn đa phần cảm thấy chán nản. Việc nhiều người quay lưng lại với sách hiện nay phải chăng cũng có một phần từ nguyên nhân này? Nằm trong dòng chảy chung của văn chương cả nước, nên chăng các tác giả văn học tỉnh nhà cần xem xét kỹ lưỡng hơn trước khi in sách. Thiết nghĩ điều này không chỉ thể hiện sự trân trọng với văn chương của tác giả mà cũng là thể hiện trách nhiệm với bạn đọc yêu mến văn học!
