Thành lập năm 1963, cũng như các ngành khác, những năm đầu thành lập, ngành Xây dựng Quảng Ninh gặp không ít khó khăn: Cán bộ khoa học kỹ thuật còn quá ít; cơ sở vật chất nghèo nàn, phương tiện kỹ thuật và công cụ sản xuất đơn sơ, lực lượng công nhân xây dựng hầu như chưa được đào tạo chuyên môn, tay nghề. Trong khi đó, nhu cầu về xây dựng cơ bản của địa phương lại không nhỏ.
Vượt lên mọi thử thách, đội ngũ người lao động trong toàn ngành luôn đoàn kết, cùng nhau khắc phục khó khăn để từng bước ổn định tổ chức và đi vào thực hiện nhiệm vụ cấp trên giao phó.
Tiền thân là Ty Xây dựng Quảng Ninh, được thành lập ngày 18-11-1963 trên cơ sở hợp nhất Ty Kiến trúc Hải Ninh vào Ty Kiến trúc Hồng Quảng. Năm 1987 Sở Nhà đất và Ban Xây dựng cơ bản tỉnh sáp nhập với Ty Kiến trúc thành Sở Xây dựng. So với nhiều địa phương trong cả nước, sự ra đời của ngành Xây dựng tỉnh ta tuy có muộn hơn, song mỗi giai đoạn phát triển và trưởng thành của ngành đều gắn liền với các giai đoạn của lịch sử, của đất nước nói chung cũng như của địa phương nói riêng. Đó là những chặng đường phấn đấu gian khổ, nhiều khó khăn thử thách, nhưng cũng rất đỗi tự hào của các thế hệ ngành Xây dựng Quảng Ninh. Giai đoạn mới thành lập mặc dù chỉ vẻn vẹn 6 cán bộ có trình độ trung cấp và một lượng công nhân lao động chưa nhiều (giai đoạn 1963-1975), nhưng đội ngũ người lao động toàn ngành đã nỗ lực hoàn thành nhiều công trình quan trọng, cấp bách của địa phương lúc đó, như: Đường điện cao thế qua sông Cửa Lục; nhà thư viện tỉnh; rạp chiếu bóng Hạ Long; trụ sở UBND tỉnh… Để đáp ứng nhu cầu chuyên môn, ngành đã tạo mọi điều kiện cho CB, CNVC-LĐ được học hỏi nâng cao tay nghề, kinh nghiệm. Qua đó, năng lực của cán bộ quản lý điều hành và lực lượng cán bộ khoa học kỹ thuật đã được tăng cường; tay nghề chuyên môn của đội ngũ công nhân cũng được củng cố, đủ sức để đảm nhận thi công nhiều công trình quan trọng, phục vụ đắc lực cho công cuộc phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội và quốc phòng của tỉnh. Trên cơ sở thực tiễn của địa phương, ngành Xây dựng Quảng Ninh tập trung thực hiện công tác quy hoạch đô thị và đã hoàn thành việc quy hoạch phát triển hệ thống đô thị Quảng Ninh; quy hoạch điều chỉnh đô thị TP Hạ Long; quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng; quy hoạch cấp nước đô thị; quy hoạch nhà ở đô thị. Đây có thể nói những “bản lề” cho nhiều quy hoạch về sau của địa phương. Từ năm 2003 đến nay, đáp ứng nhu cầu phát triển trong thời kỳ mới, ngành Xây dựng Quảng Ninh đã hoàn thành một cách xuất sắc liên tiếp nhiều nhiệm vụ quan trọng. Bám sát định hướng phát triển đô thị của tỉnh, trong những năm qua, Sở Xây dựng đã luôn tập trung phối hợp, đôn đốc, triển khai công tác lập quy hoạch trên phạm vi toàn tỉnh theo hướng đổi mới, nâng cao chất lượng các quy hoạch, khắc phục tình trạng thiếu thống nhất giữa quy hoạch của tỉnh với quy hoạch vùng; quy hoạch tổng thể phát triển với quy hoạch ngành và quy hoạch xây dựng của các huyện, thị xã, thành phố. Đối với những chính sách mới, ngành đã sớm đề xuất với UBND tỉnh cho ban hành một số văn bản pháp quy của tỉnh nhằm cụ thể hoá các Nghị định của Chính phủ, Thông tư, hướng dẫn của các Bộ về quản lý quy hoạch, đầu tư và xây dựng, quản lý chất lượng xây dựng cơ bản, quản lý vật liệu xây dựng cho phù hợp với kinh tế của tỉnh. Cùng với quá trình bổ sung, điều chỉnh Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, hiện nay đã và đang hoàn thiện công tác quy hoạch chung xây dựng của tỉnh như: Quy hoạch TP Hạ Long là đô thị loại 2; quy hoạch Móng Cái lên thành phố đô thị loại 3; TX Cẩm Phả, Uông Bí lên đô thị loại III; khu kinh tế tổng hợp Vân Đồn; quy hoạch chung xây dựng các địa phương. Cùng với đó, các quy hoạch mà ngành đã thực hiện như: Quy hoạch chất thải rắn; quy hoạch vật liệu xây dựng; quy hoạch cấp nước các đô thị và khu công nghiệp Quảng Ninh đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030... Tất cả các quy hoạch này đã được tỉnh duyệt và các ngành đang triển khai thực hiện. Ngoài ra, còn tham gia các ngành khác về quy hoạch chuyên ngành như: Quy hoạch về giao thông; quy hoạch phát triển công nghiệp, khu công nghiệp; quy hoạch xăng dầu, chợ, điện. Trong tương lai không xa, những đô thị phát triển và những đô thị mới kể trên sẽ thực sự là một điểm nhấn của các địa phương, hoà chung với nhịp phát triển kinh tế - xã hội đang ngày một diễn ra mạnh mẽ hơn trong toàn tỉnh. Công tác quản lý xây dựng theo quy hoạch được ngành thường xuyên quan tâm, từ địa điểm xây dựng, đến cấp chứng chỉ quy hoạch và cấp phép xây dựng đã được thực hiện theo trình tự quy định của Nhà nước. Công tác quản lý kinh tế, kỹ thuật và quản lý chất lượng xây dựng, thực hiện thẩm định và kiểm định ngày càng tốt hơn. Đồng thời, ngành đã thực hiện tốt công tác cải cách hành chính, cơ chế “một cửa” từ tháng 7-2003; áp dụng hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001-2000 tại Văn phòng Sở. Thực hiện chương trình đổi mới, sắp xếp lại doanh nghiệp nhà nước của Đảng và Chính phủ, đến nay, ngành Xây dựng Quảng Ninh đã chuyển đổi 100% doanh nghiệp nhà nước sang công ty cổ phần, công ty TNHH một thành viên. Đặc biệt, ngành duy trì mức tăng trưởng bình quân 18,68%/năm; thu nhập bình quân tăng từ 1,5 triệu đồng/người/tháng (năm 2007) lên 3,5 triệu đồng/người/tháng (năm 2009); sản lượng xi măng PC30 tăng tương ứng từ 142 nghìn tấn lên 800 nghìn tấn/năm. Hàng năm, đã tổ chức kiểm tra thực hiện quy chế đầu tư và xây dựng, kiểm tra chất lượng thi công tại nhiều công trình, nhằm bảo đảm chất lượng công trình và chống thất thoát lãng phí, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng vốn đầu tư xây dựng. Cùng với công tác quản lý Nhà nước, các doanh nghiệp hoạt động xây dựng đang ngày một phát triển, khẳng định niềm tin với khách hàng như: Công ty CP Xây dựng số 2 Quảng Ninh; Công ty CP Xây dựng Quảng Ninh; Công ty CP Xây dựng và Phát triển đô thị Miền Đông; Công ty CP Xi măng và Xây dựng Quảng Ninh; Công ty Kinh doanh nước sạch Quảng Ninh; Công ty CP Tư vấn quy hoạch và Thiết kế xây dựng; Viện Quy hoạch và Thiết kế xây dựng… Bên cạnh đó, Trường Trung học nghề xây dựng và công nghiệp Quảng Ninh đã dành nguồn lực đầu tư để phát triển nguồn nhân lực trẻ, hàng năm đã đào tạo hàng trăm học sinh, sinh viên có tay nghề và chuyên môn vững vàng đáp ứng được nhu cầu phát triển đất nước và yêu cầu của ngành Xây dựng. Với những thành tích của mình ngành Xây dựng Quảng Ninh đã được Đảng và Nhà nước tặng thưởng Huân chương Lao Động hạng Nhì (1985), hạng Nhất (2003); Huân chương Độc Lập hạng Ba (2008). Và từ năm 2000-2007, ngành Xây dựng Quảng Ninh liên tục được Bộ Xây dựng tặng cờ thi đua xuất sắc.
Bệnh viện Đa khoa khu vực Bãi Cháy là một trong những công trình được công nhận công trình xây dựng đạt chất lượng vàng năm 2010 do Công ty CP xây dựng số 2 thi công. Ảnh: Đỗ Giang
Công trình Trung tâm Tổ chức hội nghị tỉnh Quảng Ninh, do Công ty Cổ phần Xây dựng số 2 thi công được nhận Cúp vàng của Bộ Xây dựng.
Có thể khẳng định, trong chặng đường 47 năm xây dựng và trưởng thành, ngành Xây dựng Quảng Ninh luôn hoàn thành nhiệm vụ được giao và đã có bước tiến vững chắc trong thời kỳ đổi mới. Thời gian tới, ngành phấn đấu hoàn thành mục tiêu giá trị công nghiệp và xây dựng đạt 53% như Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Quảng Ninh lần thứ XIII đề ra, để Quảng Ninh trở thành tỉnh công nghiệp vào năm 2015.