... Nhà văn Tô Hoài dắt chúng tôi ra phòng ngoài và chỉ vào gầm bàn. Dưới gầm bàn có đến ba chục quả bưởi Diễn nằm xếp sườn cạnh nhau phơi màu vàng óng và toả hương thơm nao lòng. "Đấy! Tết về dưới gầm bàn, gầm nhà rồi đấy nhé". Nói rồi Tô Hoài cười tít mắt.
Nhà văn Tô Hoài: "Hàng Tết" năm nay có một bài
Nhà văn Tô Hoài bước sang Tết Mậu Tý này đã ở tuổi 88, so với bạn bè cùng thời, người đã mất, người còn xem ra ít ai đọ được với Tô Hoài cả về sức khoẻ lẫn sự minh mẫn, róm rỉnh của một trí tuệ sắc sảo và thạo đời.
Chúng tôi tiếp kiến ông vào một ngày Hà Nội lạnh như chưa bao giờ lạnh như thế. Nhà văn Tô Hoài dịp này tạm chia tay với cụ bà để "rời đô" lên ngôi nhà ở Nghĩa Tân, nơi có con gái làm nghề y để tiện bề chăm sóc sức khoẻ, và cũng là sự thay đổi xê dịch chỗ ở một chút để lấy nguồn cảm hứng trong cuộc sống. Ông bảo: "Sự dịch chuyển cũng thú vị, đến Tết mình lại về Đoàn Nhữ Hài đón xuân cùng với bà lão và con cháu ấy mà".
Cái sự đọc và sự viết dường như không phụ thuộc nhiều vào tuổi tác, chẳng bao giờ là nghỉ ngơi với nhà văn lực điền Tô Hoài. Khi chúng tôi đến, trên bàn làm việc của ông trang viết vẫn đang bỏ ngỏ giữa chừng. Trên tay ông là tờ báo An ninh thế giới tuần, và gối đầu giường là cuốn tiểu thuyết Đôn Kihôtê và tuyển tập thơ của Nguyễn Bính.
Phía trên chồng sách báo bao gồm tất cả những thứ đã đọc xong rồi thì cơ man các loại báo chí của địa phương như Văn nghệ Thái Nguyên, tạp chí Bắc Cạn, Điện Biên, Cửu Long v.v... Ông cười: "Chiều nay, tớ lên kế hoạch xuống Hội văn nghệ Hà Nội để trả hết tất cả số sách báo và các tạp chí địa phương tớ mượn hôm trước, nay đã đọc xong. Trả để rồi mượn một số thứ khác".
Chúng tôi tròn mắt nghi ngại. "À tớ đi taxi mà". Ông liền đứng dậy đi co ro những bước rất thấp hệt như sự dịch chuyển của rôbốt sang phòng bên cạnh để chỉ cho chúng tôi đống sách báo ông ngốn thường ngày. Xong ông lại đi về ngồi vào chiếc ghế xoay sành điệu của mình, cười rất tươi hàm ý cho chúng tôi thấy khả năng tuyệt vời của ông lão 88 tuổi: Có gì đâu, chuyện nhỏ như con thỏ.
Tôi hỏi nhà văn Tô Hoài Tết thì ông làm gì và ông đón Tết như thế nào ở cái tuổi 88 của mình. Nhà văn Tô Hoài vẫn trò chuyện với chúng tôi bằng đôi mắt hay cười. Ông nói: "Nghề của mình nói chung là làm báo, vì vậy Tết là mùa làm hàng Tết ý mà. Ngày trước, mình viết khoẻ lắm, mấy chục bài báo cho một cái Tết nhé, tiền bạc đủ mua sắm vung vinh cho cả một cái Tết.
Trong mấy năm lại đây tuổi cao rồi, sức khỏe cũng yếu, "hàng Tết" chỉ làm chơi cho vui, chủ yếu là viết cho những tờ báo mà họ cho mình báo. Mình chẳng làm gì cho họ, thế mà họ vẫn gửi báo cho mình, nên đến Tết mình đáp lễ họ chứ. Đó là các báo Sài Gòn giải phóng, Phụ nữ Thành phố Hồ Chí Minh, báo Sức khoẻ đời sống, báo Người cao tuổi, và mấy tờ báo Công an của các cô đó.
Nhưng Tết năm nay chỉ viết mỗi một bài thôi, đang viết dở thì các cô vào. Tôi viết câu chuyện về các bản thảo bị đánh mất. Chuyện này có thật đấy nhé. Hồi đó, tôi mới 20 tuổi, có viết một truyện ngắn tên là Đêm mưa, rồi có cô hàng xóm xinh đẹp mới 18 tuổi, không hiểu sao tôi mang cho cô ấy đọc.
Rồi cô ấy đi kháng chiến, rồi sang Pháp, đi Tây, cô ấy chết bên kia, còn cái bản thảo của tôi thì không biết cô đánh mất ở đâu nữa. Chuyện chỉ có thế, mà anh Bùi Đình Thi bảo tôi viết, thì tôi cứ viết đưa cho anh ấy. Đấy, khổ cho lão già này năm nay hàng Tết chỉ có thế".
Nói rồi, ông cười thành tiếng, thích chí và vui vẻ. Tôi trêu ông: "Ông ơi, vậy là chắc hồi trẻ ông yêu nhiều lắm". Tô Hoài rủ rỉ: "Mình chỉ có một vợ, cưới nhau từ năm 20 tuổi, đến nay đã thành đám cưới kim cương rồi". Tôi cố trêu ông: "Thôi, xuân này ông kể chuyện tình đi, gớm! Gần đất xa trời bà lão chẳng thèm ghen đâu mà ông ngại!". Tô Hoài cười tít mắt: "Mình không kể đâu, kể làm gì. Nói chung những câu chuyện tình cảm ngày ấy bây giờ nhớ lại chỉ thấy đẹp và buồn".
Trò chuyện rồi cuối cùng nhà văn Tô Hoài cũng hé lộ cho chúng tôi một thông tin vào đầu xuân mới này, ông sẽ bắt tay vào viết một cuốn tiểu thuyết mới. Ông nói: "Tớ đang định viết một chuyện gì đó của thời bao cấp, cái thời kỳ nhiều chuyện cười ra nước mắt. Tớ đọc Đôn Kihôtê để tìm một cái gợi ý gì đó, nhưng đọc xong lại thấy mất tinh thần vì người ta viết hay quá rồi. Nhưng tớ nói thật, mấy năm vừa qua, việc in sách của tớ vô duyên làm sao ấy...".
Nhà văn Tô hoài nói rồi lại cười. Có vẻ ông rất vui và hứng thú với cuộc gặp tất niên này với chúng tôi. Chúng tôi tranh nhau chụp ảnh với ông và ríu rít hỏi thăm ông đón Tết như thế nào. Nhà văn Tô Hoài dắt chúng tôi ra phòng ngoài và chỉ vào gầm bàn. Dưới gầm bàn có đến ba chục quả bưởi Diễn nằm xếp sườn cạnh nhau phơi màu vàng óng và toả hương thơm nao lòng.
"Đấy! Tết về dưới gầm bàn, gầm nhà rồi đấy nhé". Nói rồi Tô Hoài cười tít mắt. Cái dáng lững thững di chuyển như một chú rôbốt trong căn nhà khiến cho chúng tôi se lòng. Chao ôi, với một nhà văn danh tiếng như ông, cái sự đọc, suy ngẫm và viết dường như không có tuổi tác.
Theo Như Bình - Việt Hà
Nhà thơ Tế Hanh: Hồn lạc trong gió xuân
Hà Nội, những ngày giữa tháng 1-2008 lạnh lắm. Đã sắp vào Tết Nguyên đán, cái lạnh vẫn sâu hun hút trong những đợt gió buốt. Thường thì trước khi lập xuân, áp Tết là những ngày thời tiết hiếm khi nắng ấm. Cái lạnh trong những đợt rét cuối cùng dường như càng lạnh hơn, giá hơn.
Số 10 Nguyễn Thượng Hiền, gác hai, nhà thơ Tế Hanh vẫn hé mắt im lặng nhìn vào đâu đó trong không gian. Mùa xuân này nữa, nhà thơ Tế Hanh tròn 60 tuổi Đảng, gần 90 tuổi trời. Cũng gần trọn một thế kỷ sống cống hiến, làm việc, hạnh phúc và đau khổ, đủ hết cho một kiếp nhân sinh.
Tôi đến thăm nhà thơ trong những ngày người Hà Nội đang tất bật lo toan cho một cái Tết sắp đến gần. Phố người xuống đường vốn dĩ đã đông nay càng đông hơn. Nườm nượp những xe thồ hàng, hoa, quà Tết từ quê vào thành phố. Đâu đó đào đã nở sớm, hồng môi cười trên vai những người đi chợ sớm.
Căn nhà của nhà thơ Tế Hanh tĩnh lặng trong bóng hoàng hôn. Bà Trần Lâm Yến, vợ của nhà thơ Tế Hanh đang lẩn mẩn gọt dưa hấu cho vào bát để chuẩn bị cho chồng ăn tráng miệng sau bữa ăn tối. Mái tóc bạc trắng phủ loà xoà cái dáng vẻ nhẫn lại của bà. Bà đi lại đã khó khăn lắm rồi, cái gậy như một vật bất ly thân giúp bà di chuyển. Việc chăm sóc ông vẫn một tay bà tần tảo.
Bà vui vẻ nói với chúng tôi: Đã gần Tết rồi, trời lạnh thế mà sức khoẻ ông ấy vẫn khá lên đấy. Năm nay, ông phải đón sinh nhật lần thứ 60 tuổi Đảng. Ngày nào tôi cũng trò chuyện với ông, ông phải gắng lên, thật khoẻ mạnh và vui vẻ để đón Tết nhé. Ông không nói được, nhưng tôi có cảm giác như ông hiểu đấy.
Tội nghiệp ông, hàm răng vẫn còn khoẻ lắm, hoa quả, bánh trái gì cũng ăn tốt, cứ nhìn da dẻ hồng hào của ông thì biết sức khoẻ của ông vẫn khá lắm. Với lại năm nay ông phải khoẻ lên để đón con gái từ CH Séc trở về đón Tết cùng với bố mẹ. Cô con gái hiền lành lắm, được bố yêu quý nhất nhà. Ông quý lắm nên hướng cho con đi học bác sỹ để sau này chăm sóc sức khoẻ cho bố mẹ.
Vậy mà điều kiện cuộc sống khó khăn, chồng sang Séc rồi không về, cháu lúc này đang làm bác sỹ ở Bệnh viện Nhi, đành phải bỏ việc để sang cùng với chồng. Lúc cháu đi, ông Hanh giận lắm, vừa thương vừa giận con. Đó là năm 1991, lúc đó ông Hanh đã ngã bệnh rồi, con gái ở nhà chăm sóc bố được đúng một tháng là đi...
Kể từ đó đến nay đã gần hai chục năm rồi mới có dịp về thăm nhà. Cũng do hoàn cảnh kinh tế khó khăn, nhớ ba má mà không có điều kiện để cề được. Năm nay cháu đọc bài viết của cô trên tờ ANTG CT ở Séc, cháu gọi điện về khóc, thương ba má, bảo rằng khó khăn đến mấy Tết này cũng đưa các cháu về thăm ông bà.
Bà Yến vừa nói vừa âu yếm đút từng miếng dưa hấu nhỏ vào miệng chồng bà. Nhà thơ Tế Hanh lúc lắc đầu, ông còn lật nghiêng người và cử động những ngón tay ra chiều hiểu hết những điều bà nói. Bà Yến nhớ lại những cái Tết xưa khi ông còn khoẻ, không Giao thừa nào ông không sang chúc Tết và uống rượu với nhà văn Nguyễn Văn Bổng, người bạn thân của mình.
Khi hai mắt không còn nhìn thấy gì nữa thì Tết nào cứ sáng mồng một là ông lần sang nhà ông Bổng, sau đó về gọi điện thoại suốt lượt chúc Tết bạn bè. Ông kém mắt nhưng nhớ số điện thoại giỏi lắm.
Thương nhất là nhà thơ Xuân Tâm, Tết nào cũng lọ mọ từ Thụy Khuê đi xe ôm lên tận đây thăm bạn. Ngày ông Hanh năm viện, cứ mấy ngày ông Tâm lại vào viện thăm một lần, giết thịt con thỏ cũng mang phần đến cho bạn một cái đùi. Bây giờ ông Hanh nằm mê man, ông Xuân Tâm cũng già yếu, đến nhìn thấy bạn như thế này ông cũng buồn.
Ngày trước, Giao thừa xong, sáng mồng một, hai vợ chồng già cùng dắt tay nhau ra công viên thống Nhất ngắm đất, ngắm trời. Ông Hanh thích nhất là dạo chợ hoa ngày Tết, ông là người yêu thiên nhiên, yêu cỏ cây hoa lá, được ngắm nhìn vạn vật thiên nhiên là một hạnh phúc. Ngắm trời, ngắm cảnh chán thì hai ông bà dắt nhau đi về, ra chùa Quan Hoa đi lễ Phật.
Bây giờ, ông Hanh nằm một chỗ. Tết thành ra lại buồn. Thấy người ta đi chơi Tết, rồi lễ lạt sắm sửa đủ thứ, bày ra ăn uống đông vui, nhà mình lại không nỡ làm gì thái quá. Ông còn bệnh nằm đó, bày biện ra gì cũng mất vui, ăn cũng mất ngon.
Cứ chiều 30 Tết thì con cháu quây quần về đây với bà má, ăn một bữa cơm, lo cúng Giao thừa xong cho ba má rồi ai về nhà nấy. Tết chỉ có một ngày, ấy là chiều 30. Sáng mùng Một qua coi như hết Tết.
Bà Yến cười, nụ cười buồn lặng trong một chiều cuối năm se sắt gió. Tôi nhìn hai ông bà già, một người nằm miên man yên lặng trên giường, một người chống nạng lẩn mẩn vào ra trong căn nhà đầy bóng hoàng hôn, chợt nghĩ, với nhà thơ Tế Hanh bây giờ ngày nào cũng giống nhau, Tết nào cũng như nhau bởi hồn ông bây giờ đã lạc vào một cõi du xuân nào đó.
Trong cõi xuân xinh tươi và đầy ắp ánh sáng ấy, có thể người thơ tài hoa Tế Hanh đang vấn vít với những câu thơ của mình. Những câu thơ chúng ta chưa một lần chạm tới.
Theo Thục Anh
Vợ chồng nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh - Nguyễn Thị Cẩm Thạnh: 60 mùa cùng hạnh phúc
Căn nhà trong một con ngõ rất sâu, nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh chỉ đường qua điện thoại không được, vì ông giải thích rất dài, nên nhà văn Nguyễn Thị Cẩm Thạnh cầm máy chỉ đường. Cũng tìm một hồi rồi mới tới.
Hai ông bà ở với nhau, có thêm đứa cháu nhưng cháu cũng đi suốt ngày tới tối muộn. Tĩnh mịch. Ồn ã của phố, của đời đã ở bên ngoài họ. Hai nhà văn nhà thơ nhìn nhau, chăm sóc nhau như đôi vợ chồng son. Mùa xuân 2008 này họ kỷ niệm 60 năm ngày cưới.
Nhắc đến những năm yêu và cưới nhà thơ của "Xuân Thu Nhã Tập", bà Cẩm Thạch chợt bừng đỏ má, vẫn còn chút ngại ngùng khi động vào chuyện riêng tư, dù bà đã 82, còn ông đã 88 tuổi. "Hai chúng tôi cùng ở Quảng Bình, nhưng ngày đó anh Sanh đã rất nổi tiếng, còn tôi mới 17 tuổi, đang học Trường Đồng Khánh, Huế. Có lần tôi về nhà, thầy mẹ tôi nói nhà anh Sanh xin cưới tôi. Tôi phản đối vì tôi chưa gặp anh Sanh, chưa hiểu chuyện gì sẽ xảy ra.
Ngày đó tôi nghĩ, con trai đi học ở Hà Nội về, đôi khi lại nhiễm thói chơi bời. Bốn năm sau, tôi đi học lớp bồi dưỡng Huyện uỷ viên Khu 4, thì anh Sanh lại là người tổ chức học lớp ấy. Đúng như mẹ tôi nói, có duyên thì còn gặp lại, vậy là bén duyên nhau.
Đám cưới tôi và anh Sanh do anh Nguyễn Chí Thanh làm chủ hôn, khách dự chủ yếu là anh em văn nghệ sỹ. Đám cưới giản dị, đầm ấm. Và chúng tôi giữ nếp giản dị từ bấy đến giờ"- bà Cẩm Thạnh tâm sự.
Họ sống giản dị. Phòng khách nhỏ, treo những bức hình của nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh cùng với các nhà văn như Nam Cao, Xuân Diệu, Ngô Tất Tố, Nguyễn Đình Thi... trong kháng chiến chống Pháp tại Việt Bắc. Những người bạn văn của ông đã về đâu đó trong lòng đất ấm. Ông như một cái chồi xanh còn sót lại, sống đạm bạc và vẹn nguyên tình yêu với thơ ca như ngày xưa.
Trên tường có bức hình nhỏ, chụp Bác Hồ đang cho một em nhỏ uống nước. Nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh chỉ lên tường, giải thích. Đó là bức hình Bác Hồ cho cậu con trai cả nhà ông uống nước. Cậu cả vào chiến trường năm 1968, rồi lưu lại trong đó 5 năm và hy sinh. Đơn vị của con trai ông bà chỉ còn một người duy nhất trở về. Nói đến người con trai cả ấy, cả ông lẫn bà đều rưng rưng nước mắt...
Bà Cẩm Thạnh rót nước pha trà mời khách. Còn nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh nói tiếng nhẹ như gió, câu chữ vẫn đầy nhịp điệu như xếp vần. Ông nói nhiều đến những mùa xuân của mình. Ông làm nghệ sỹ đi theo kháng chiến và trưởng thành trong kháng chiến.
Ông nhìn cuộc sống trong mọt không gian tươi sáng. Ông nói nhiều về thời cuộc, nói đến những vấn đề chung của đất nước, của dân tộc. Với ông, không có niềm vui nào bằng niềm vui được hy vọng vào ngày mai...
Tôi hỏi ông bà thường đón Tết ra sao? Cả hai người gần như đồng thanh: Giản dị lắm! Ngày Tết, con cháu đến chúc Tết ông bà, ông bà lì xì mừng tuổi, rồi con cháu đi chơi, ông bà ngồi đọc báo Tết, xem ti vi. Năm nào ông cũng có thơ đăng trên báo Tết, những vần thơ ấm áp. Ấy là niềm vui lớn của ông sau một năm lao động chữ không quản mệt.
Còn bà cũng thi thoảng viết báo, bà thường viết về những kỷ niệm, bạn văn, nghề văn. Giao thừa xong, ông bà thường khai bút đầu năm. Ông gọi đó là sự hò hẹn của cảm xúc với thời khắc thiêng liêng ấy. Có thể, ông hy vọng vào một điều gì đấy, như một sự tươi mới đến cùng những con chữ tinh nguyên đầu ngày của một năm hy vọng đang chờ.
Nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh làm việc cần mẫn. Trong phòng làm việc của ông có tới ba chiếc tủ đựng bản thảo. Ông nói, trước khi xuống tiếp tôi ở phòng khách, ông cũng vừa viết xong một ý thơ. Ông viết rồi nhiều để đó, rồi chọn thời điểm thích hợp để công bố. Ông không thích ồn ào. Ông càng ngại xuất hiện quá nhiều mà không có điều gì mới nmẻ.
Tôi ngồi nói chuyện với nhà thơ Nguyễn Xuân Sanh chừng nửa buổi chiều. Tôi có cảm giác ông là người hướng ngoại và có phần lơ ngơ trong đời sống gia đình. Còn bà Cẩm Thạnh là người phụ nữ tháo vát và sắc sảo. Bà kể những kỷ niệm cũ của hai người, những kỷ niệm nho nhỏ và cười, ngày xưa ông ấy nhát lắm. Tôi hỏi, giờ bác ấy còn nhát không? Bà lại cười, giờ hết nhát rồi, nhưng ông ấy lành, và hay tự ái vặt.
Hai vợ chồng đã sống với nhau sáu chục năm, thuộc nhau từng nết ăn nết ở, tôi cũng mừng vì ông ấy vẫn còn khoẻ mạnh. Mấy năm nay có yếu hơn, nên cũng tiêm thuốc bổ để giữ cho mình chứ ông ấy cũng chẳng bệnh tật gì, trong khi đó tôi lại đang có vấn đề về tim mạch. Có lẽ vì ăn uống thanh đạm nên ông ấy lại ít bị ốm đau...
Bà nói rồi lại nhìn ông. Ông cầm ly trà nhấp một ngụm, ra chiều hài lòng. Tiễn tôi về, bà Cẩm Thạnh bảo, viết gì cũng được, nhưng phải nhớ vợ chồng mình sau chục năm đón Tết rồi, Tết nào cũng giản dị nhưng mà vui. Nhà văn nhà thơ mà sống giản dị cũng là chuyện thường phải không? Thì đúng là chuyện thường! Nên thành ra ấm áp!
