Trong khi ở đô thị càng gần ngày Tết đâu đâu cũng bắt gặp không khí bận rộn, tấp nập sắm Tết, thì với Bằng Cả (Hoành Bồ) bà con người Dao lại thảnh thơi ăn Tết khá sớm. Tập tục Tết của người Dao nơi đây bắt đầu từ 25 tháng Chạp, kết thúc vào Rằm tháng Giêng.
Bà Trương Thị Út (vợ bác Quang) chỉnh sửa quần áo cho cô cháu nội đi chơi Tết.
Dọc hai bên đường về nhà bác Quang, cảnh đồng quê ngày xuân hiện ra như một bức tranh với những sắc vàng rực rỡ của hoa cải lẫn màu xanh, nâu của ngô và mía tím.
Không khí Tết tại gia đình bác Quang thật đầm ấm: Mâm cỗ thịnh soạn đủ món, nào bánh chưng, giò lụa, gà luộc, dưa hành... bày cúng các cụ gia tiên; bên cạnh là cành đào phai chúm chím nở, và khá nhiều hoa văn, chữ phúc, lộc, thọ bằng giấy đủ màu được trang trí khắp nhà. Theo tập tục của người Dao Thanh Y, trong những ngày Tết, khi khách đến nhà phải thắp 1 nén nhang lên bàn thờ của gia chủ, chúc cho gia đình họ sang năm mới được mạnh khoẻ, mùa màng, chăn nuôi thuận lợi. Sau đó, khách sẽ được gia chủ cảm ơn bằng 1 chén rượu đầy bày tỏ lòng hiếu khách.
Dạo quanh ngôi nhà bác Quang, tôi thấy gia đình bác sống khá văn minh: Khu vệ sinh, bếp, nhà, chuồng trại nuôi lợn, gà, ngan, ngỗng... đều được tách bạch. Bác Quang bảo gia súc, gia cầm nuôi chủ yếu phục vụ gia đình vào những ngày trọng đại trong năm, như: mồng 3-3, mồng 5-5, rằm tháng 7. Tập tục của người Dao, những ngày này đều là Tết, nên thường làm cỗ cúng, mời gia tiên về hưởng. Trong đó, người Dao coi trọng nhất là ngày 5-5 - ngày trung gian giữa 2 vụ (vụ đông - vụ mùa), do đó, các gia đình thường làm cỗ khá to cúng, cầu mưa thuận, gió hoà...
Mâm cơm Tết nhà bác Quang quây quần đông đủ con, cháu, anh em họ hàng. Bác Quang bảo tập tục người Dao ăn Tết bắt đầu từ nhà trưởng họ, sau rồi lần lượt xuống các chi. ăn cỗ, điều tôi nhận thấy mọi thức ăn đều rất ngon. Cháu nội bác Quang gắp thức ăn mời tôi bằng giọng Kinh rất sõi (tôi ngạc nhiên vì từ lúc đến nhà toàn nghe các cháu nói giọng dân tộc mình). Bác Quang cho biết: Duy nhất hiện nay người Dao Thanh Y ở Bằng Cả, từ trẻ đến già, ngoài tiếng mẹ đẻ, tất cả đều nói sõi tiếng Kinh.
Xong bữa cơm là lúc cả nhà sửa soạn quần áo đi chúc Tết. Sau rồi mọi người lại ra đồng, hay lên rừng làm việc bình thường. Ai cũng hiểu, việc đồng áng thiết thực đến đời sống hàng ngày, nên họ không thể sao nhãng...
Chia tay gia đình bác Quang, lòng tôi thấy vui vì đã hiểu được phần nào phong tục, tập quán Tết của người Dao. Anh Ba, Trưởng Ban Văn hoá xã Bằng Cả (con trai bác Quang) tiễn tôi, nói: Mời cô mồng 2, mồng 3, hoặc mồng 4 Tết về Bằng Cả chứng kiến giải thi đấu kéo co, đẩy gậy, bóng đá, bóng chuyền... cùng bà con tại sân vận động của xã. Vui lắm đấy!
