9 vấn đề lớn của Bộ luật Hình sự (BLHS) sẽ được xem xét sửa đổi, bổ sung, trong đó có những vấn đề như: bỏ hình phạt tử hình đối với 12 tội phạm; bỏ một số tội như tội đầu cơ; sử dụng ma túy; hình sự hóa một số hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán…
Ngày 4/4, Ban soạn thảo Dự án BLHS sửa đổi đã họp cho ý kiến về phạm vi sửa đổi, bổ sung BLHS năm 1999.
Theo ông Hà Hùng Cường, Bộ trưởng Bộ Tư pháp đồng thời là Trưởng Ban soạn thảo, thì việc sửa đổi BLHS -một trong những đạo luật quan trọng bậc nhất của đất nước, lần này không phải là sửa đổi, bổ sung tất cả những gì còn bất cập mà chỉ tập trung sửa đổi những quy định gây bức xúc nhất trong thực tiễn đấu tranh phòng chống tội phạm hiện nay.
Trong vụ án Epco-Minh Phụng, vì lừa đảo chiếm đoạt tài sản, bị cáo Tăng Minh Phụng đã lãnh án tử hình
Hạn chế án tử hình để phù hợp với tình hình hội nhập
Việc dự kiến bỏ khung hình phạt tử hình đối với 12 tội danh được xem là một trong những thay đổi lớn của lần sửa đổi này.
Trước đây, BLHS năm 1985 quy định hình phạt tử hình đối với 29 tội phạm. Qua ba lần sửa đổi, bổ sung vào các năm 1989, 1991 và 1992 thì số tội phạm có quy định hình phạt tử hình lên tới 44 tội. Đến lần sửa đổi toàn diện năm 1999, BLHS trở lại mốc 29 tội.
Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hà Hùng Cường, cho rằng theo xu thế phát triển chung của thế giới và phục vụ hội nhập, đồng thời thực hiện chủ trương “từng bước hạn chế phạm vi áp dụng hình phạt tử hình” được thể hiện trong Nghị quyết 49 của Bộ Chính trị về chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020 thì việc xem xét bỏ hình phạt tử hình đối với một số tội phạm là cần thiết.
- Tội buôn lậu (Điều 153) - Tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh (Điều 157) - Tội làm, tàng trữ, vận chuyển, lưu hành tiền giả, ngân phiếu giả, công tải giả (Điều 180) - Tội tổ chức sử dụng trái phép chất ma túy (Điều 197) - Tội phá hủy công trình, phương tiện quan trọng về an ninh quốc gia (Điều 231) - Tội tham ô tài sản (Điều 287) - Tội nhận hối lộ (Điều 279) - Tội đưa hối lộ (Điều 289) - Tội chống mệnh lệnh (Điều 316) - Tội đầu hàng địch (Điều 322) - Tội phá hoại vũ khí quân dụng, phương tiện kỹ thuật quân sự (Điều 334).
12 tội phạm có thể sẽ được bỏ án tử hình gồm:
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 139)
Theo trình bày của ông Nguyễn Công Hồng, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp luật Hình sự-Hành chính, Bộ Tư pháp, dựa trên ba tiêu chí: tính chất nghiêm trọng của tội phạm; khả năng trấn áp tội phạm ngoài tử hình và xu hướng của thế giới thu hẹp và dần tiến tới bãi bỏ hoàn toàn hình phạt tử hình, Ban soạn thảo dự kiến sẽ bỏ việc áp dụng hình phạt tử hình đối với 12 tội phạm, trong đó có các tội như: Lừa đảo chiếm đoạt tài sản; buôn lậu; tham ô tài sản; đưa hối lộ; nhận hối lộ…
Bên cạnh đó, một số tội như tội đầu cơ; sử dụng ma túy… sẽ được xem xét xóa bỏ, bởi theo ông Hà Hùng Cường, tội đầu cơ là tội của thời bao cấp nên không còn phù hợp với tình hình phát triển kinh tế thị trường hiện nay, còn trong tội sử dụng ma túy thì thực tế người sử dụng thường là nạn nhân, vì vậy nên coi đó là tệ nạn xã hội chứ không phải tội phạm.
Ngoài việc xem xét bỏ hai tội danh trên, Ban soạn thảo cũng đưa ra dự kiến bổ sung thêm tội mua bán hóa đơn chứng từ, sửa đổi, bổ sung các tội liên quan đến sở hữu công nghiệp, quản lý đất đai, thuế.
Đáng chú ý là một loạt hành vi vi phạm mới xuất hiện trong lĩnh vực chứng khoán như làm giá giả tạo hoặc cung cấp thông tin nội gián trong lĩnh vực chứng khoán, độc quyền hoặc cạnh tranh không lành mạnh trong hoạt động kinh doanh mà BLHS hiện nay chưa quy định chế tài thì sẽ được xem xét bổ sung vào.
Chiếm đoạt từ 1 triệu mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự?
Trong BLHS hiện nay, có tới 9/13 tội danh xâm phạm sở hữu có quy định mức tiền hoặc giá trị tài sản, giá trị thiệt hại làm cơ sở truy cứu trách nhiệm hình sự. Mức tối thiểu về giá trị tài sản bị chiếm đoạt là là 500.000 đồng và 1.000.000 đồng (đối với tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đọat tài sản). Mức tối thiểu về giá trị tài sản bị chiếm giữ trái phép là 5.000.000 đồng và mức tối thiểu về giá trị tài sản bị sử dụng trái phép hoặc giá trị thiệt hại do tội phạm gây ra là 50.000.000 đồng.
Theo một thành viên ban soạn thảo, mức tối thiểu này được quy định từ những năm cuối thập kỷ 90. Qua 8 năm, kinh tế đã phát triển mạnh mẽ, giá tiêu dùng hàng năm liên tục tăng, đặc biệc chỉ số giá cả năm 2007 tăng kỷ lục lên tới 12,63%, mức lương tối thiểu từ 180.000 (năm 1999) đến nay cũng đã tăng lên 540.000 đồng, vì vậy, quy định chiếm đoạt từ 500.000 đồng đối với các tội trên mới bị truy cứu đã không còn phù hợp với tình hình, đồng thời không phản ánh được yêy cầu thực tiễn đấu tranh với các tội xâm phạm sở hữu hiện nay.
Về hướng sửa đổi, bổ sung, có ý kiến cho rằng căn cứ vào chỉ số giá tăng 12,63% năm 2007 và mức lương tối thiểu được tăng ba lần so với năm 1999, có thể tăng mức tối thiểu giá trị tài sản bị chiếm đoạt đối với các tội trên từ 500.000 đồng lên 1.000.000 đồng.
Tuy nhiên, cũng có ý kiến, đề nghị cần nghiên cứu đề xuất cách quy định mức tối thiểu dựa vào giá vàng, ngoại tệ chuyển đổi sang đồng Việt Nam. Theo ông Phạm Văn Lợi- Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Pháp lý, Bộ Tư pháp, nên căn cứ vào mức lương tối thiểu của Chính phủ quy định trong từng thời kỳ để xác định mức tối thiểu thì sẽ không bị lỗi thời. Còn nếu quy định “cứng” là chiếm đoạt từ 1.000.000 đồng trở lên mới bị truy cứu thì rất có thể vài năm sau lại phải sửa lại do sự biến động của thị trường giá cả.
Mua bán rác thải y tế có thể sẽ bị xử lý hình sự
BLHS năm 1999 có một chương quy định các tội phạm về môi trường. Tuy nhiên, theo thống kê của Bộ Tư pháp, qua 7 năm thi hành BLHS, việc xử lý về hình sự gặp nhiều khó khăn, bất cập. Một trong những nguyên nhân là do cả mười tội thuộc chương này đều quy định những hành vi phải bị xử lý hành chính mà còn vi phạm hoặc hành vi đó phải gây hậu quả nghiêm trọng thì mới bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Quy định như thế đã hạn chế việc xứ lý hình sự sự đối với các tội phạm này, bởi xác định hậu quả về môi trường là rất khó khăn. Hơn nữa, có nhiều trường hợp hậu quả lại không xảy ra ngay mà sau một thời gian dài và có thể vài chục năm sau chúng ra mới thấy được hậu quả. Khi đó, thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự đã hết thì chúng ra không thể xử phạt được.
Bên cạnh đó, một số hành vi vi phạm các quy định về bảo vệ môi trường có khả năng gây hậu quả rất lớn cho sức khỏe, tính mạng con người hiện vẫn chưa được hình sự hóa, chẳng hạn như hành vi mua bán rác thải y tế hoặc rác thải công nghiệp chưa qua xử lý để sản xuất vật dụng tiêu dùng.
Từ những bất cập trên, BLHS sửa đổi lần này sẽ sửa đổi theo hướng chỉ cần quy định hành vi vi phạm và các yếu tố khác là có thể truy cứu trách nhiệm hình sự mà không cần phải có yếu tố hậu quả. Hành vi mua bán rác thải y tế, rác thải công nghiệp chưa qua xử lý để sản xuất các mặt hàng tiêu dùng cũng sẽ bị xử lý về mặt hình sự. Bên cạnh đó sẽ nâng cao mức hình phạt tiền (với tư cách là hình phạt chính) đối với các tội phạm về môi trường.
9 vấn đề lớn của BLHS sẽ được xem xét sửa đổi, bổ sung gồm: 1. Quy định về trách nhiệm hình sự của tổ chức phạm tội (băng đảng xã hội “đen”, nhóm tội phạm khủng bố quốc tế, buôn lậu ma túy, buôn bán người) 2. Hạn chế phạm vi áp dụng của hình phạt tử hình
3. Sửa đổi những quy định đối với người chưa thành niên phạm tội (theo nguyên tắc biện pháp giam giữ chỉ được áp dụng cuối cùng hoặc quy định lại mức tuổi chịu trách nhiệm hình sự sao cho có lợi nhất cho nhóm đối tượng này)
4. Nâng mức tiền, tài sản làm căn cứ truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các tội chiếm đoạt tài sản
5. Sửa đổi, bổ sung tội khủng bố và các tội phạm có liên quan
6. Sửa đổi, bổ sung tội mua bán phụ nữ và tội mua bán trẻ em theo hướng kết hợp hai tội này thành tội buôn bán người.
7. Sửa đổi, bổ sung một số tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế theo hướng bỏ một số tội không còn phù hợp (như tội đầu cơ) và hình sự hóa một số hành vi vi phạm trong lĩnh vực chứng khoán, thuế.
8. Sửa đổi, bổ sung các tội phạm môi trường theo hướng quy định chỉ cần có hành vi vi phạm là cấu thành tội mà không cần tới yếu tố hậu quả.
9. Sửa đổi quy định về tội phạm sử dụng thủ đoạn công nghệ cao theo hướng cần bổ sung thêm các loại hành vi vi phạm trong lĩnh vực công nghệ thông tin và coi việc sử dụng công nghệ cao để phạm tội là một tình tiết tăng nặng trách nhiệm hình sự.
