Hơn một năm sau cuộc chiến chống than lậu, cơ quan chức năng của tỉnh khẳng định: Ngoài số than trôi nổi do dân khai thác, thu gom không đáng kể, than lậu ở Quảng Ninh chủ yếu từ nguồn than tiêu thụ nội địa đã được các đối tượng hợp pháp hóa, tìm cách xuất lậu đi Trung Quốc và nguồn than từ các đơn vị doanh nghiệp thuộc Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) bán trái phép ra bên ngoài.
Và những tồn tại xung quanh vấn nạn than “đen” ngay trong khai trường vẫn đang là thách thức trong công tác bảo vệ nội bộ, bảo vệ sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp ngành than ở Quảng Ninh.
Lộ diện nhiều đường dây trộm cắp than mỏ quy mô lớn
Theo chân tổ công tác thuộc Phòng Bảo vệ An ninh kinh tế, Công an tỉnh tiếp cận 2 xe ô tô được các đối tượng hoán cải để trộm cắp than mỏ do đơn vị này vừa bắt giữ, mới thấy các thủ đoạn đánh cắp “vàng đen” diễn ra ngày càng tinh vi, phức tạp. Cả thùng và cabin hai phương tiện tải trọng lớn mang BKS 20K-6467 và 97H-0289 đều được thiết kế ngăn chứa nước để gian lận khối tượng than bằng thủ đoạn khi cân tịnh bì, các đối tượng bơm đầy nước vào các thùng trên xe, cân xong khi đến bãi rửa xe cạnh kho than thì xả hết nước rồi vào nhận than. Và dĩ nhiên, với thủ đoạn trên, số than các đối tượng trộm cắp trong mỗi lần giao nhận than sẽ tương đương với khối lượng nước chúng đã bơm vào các thùng trên xe.
Các trinh sát Phòng Bảo vệ An ninh Kinh tế cho biết, từ đầu năm 2009, phát hiện tại Công ty Than Vàng Danh có một số xe tải thường xuyên vào kho than để mua bán than cục chở đi tiêu thụ. Việc mua bán được thực hiện theo hợp đồng giữa Công ty Chế biến, kinh doanh than Hải Phòng với Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV). Công ty Kho vận Đá Bạc là đại diện của TKV để bán than, Công ty Than Vàng Danh là đơn vị giao than cho khách hàng và theo quy định thì than phải được chở về cảng Mỹ Đồng, TP Hải Phòng. Tuy nhiên, sau khi nhận than, một số xe đã không vận chuyển đến cảng theo quy định và dù than đã được giao nhận tay ba, qua cân điện tử nhưng vẫn có dấu hiệu gian lận cả về khối lượng lẫn chất lượng.
ảnh: MC
Sau một thời gian lập chuyên án đấu tranh, chiều ngày 31-7, Phòng Bảo vệ An ninh Kinh tế đã bắt quả tang xe ô tô 20K-6467 do Tạ Văn Triệu điều khiển đang tổ chức chuyển than vừa nhận từ Công ty Than Vàng Danh sang hai xe ô tô mang BKS 16L-7746 và 14N-0737, đồng thời phát hiện xe ô tô BKS 97H-0289, do Nguyễn Văn Lơi điều khiển vận chuyển than không có giấy tờ hợp lệ. Chủ hàng và cũng là chủ phương tiện này là Nguyễn Văn Lới.
Tại cơ quan công an, hai lái xe là Tạ Văn Triệu và Nguyễn Văn Lơi đã thừa nhận thủ đoạn gian lận khối lượng than bằng cách thiết kế các thùng chứa nước trên các xe vận chuyển than thời gian qua. Trong đó, trước thời điểm bị bắt quả tang vận chuyển than trái quy định, ô tô BKS 20K-6467 có hóa đơn vận chuyển nội bộ ghi nhận 19.650kg than cục loại 2b, lúc qua cân điện tử để nhận than đã được bơm 3m3 nước trong ngăn trên xe. Còn xe BKS 97-0289, hóa đơn ghi nhận 17.570kg than cùng chủng loại và cũng đã bơm nước vào trong ngăn xe trước khi nhận than.
Nguyễn Văn Lới khai nhận nguyên là công nhân Công ty Than Vàng Danh, tham gia góp vốn vào Công ty cổ phần Đầu tư Kỷ Tâm. Cũng theo đối tượng Lới thì Công ty Kỷ Tâm được thành lập trên cơ sở huy động vốn của một số cán bộ, nhân viên Công ty Than Vàng Danh. Kỷ Tâm cũng là doanh nghiệp hợp đồng vận chuyển thuê than cục cho Công ty Chế biến, kinh doanh than Hải Phòng từ kho của Công ty Than Vàng Danh đi tiêu thụ cuối nguồn tại cảng Mỹ Đồng thông qua Công ty Kho vận Đá Bạc.
Thượng tá Đặng Văn Chấn, Trưởng Công an thị xã Uông Bí cho biết: “Trong 10 doanh nghiệp ngành Than trên địa bàn thì có tới 8 doanh nghiệp vi phạm tham nhũng, tiêu cực đã bị phát hiện, xử lý. Tham nhũng tiêu cực trong các doanh nghiệp thuộc ngành này diễn ra trong nhiều khâu từ khai thác, vận chuyển đến tiêu thụ. Số lượng đối tượng bị bắt giữ, xử lý lên tới hơn 90 người”. Cũng theo Thượng tá Đặng Văn Chấn thì vi phạm trong các đơn vị sản xuất, kinh doanh than trên địa bàn thị xã thời gian qua diễn ra phức tạp và nghiêm trọng. Các đường dây trộm cắp than trong các doanh nghiệp hoạt động tinh vi, rất khó phát hiện, đấu tranh. Gần đây, liên quan đến vụ trộm cắp than tại Công ty TNHH một thành viên Than Nam Mẫu do Công an thị xã khám phá, các đối tượng tham gia gồm nhân viên Công ty này và một số đối tượng bên ngoài tổ chức chặt chẽ và liên kết với nhau khép kín. Khi xuất than tại nhà sàng, thủ kho và nhân viên vận hành trạm cân điện tử thực hiện đầy đủ thủ tục qua việc vào sổ và viết phiếu xuất kiêm vận chuyển than nội bộ. Lái xe chở than ra cảng và giấy tờ được chuyển nhanh cho các bộ phận liên quan tại cảng Điền Công nhận, vào sổ. Vì vậy, tuy than được bán ra ngoài song mọi thủ tục vẫn đảm bảo đúng quy định của doanh nghiệp. Phải mất thời gian khá dài, trinh sát Công an thị xã mới có thể bắt quả tang hành vi trộm cắp 50 tấn than cục của hai lái xe Công ty Than Nam Mẫu và một số đối tượng khác. Mở rộng điều tra, Công an thị xã Uông Bí đã khởi tố, bắt giam tổng cộng 19 đối tượng liên quan, trong đó hầu hết là nhân viên Công ty Than Nam Mẫu.
Vào thời điểm cuối năm 2007 và đầu năm 2008, khi phát hiện đã có hàng triệu tấn than ở Quảng Ninh được xuất lậu ra nước ngoài, dư luận đã đặt câu hỏi lượng lớn than này có nguồn gốc từ đâu? Nhiều người đã cho rằng đó là nguồn than do khai thác trái phép mà ra. Nhưng cũng có người nghi ngờ than khai thác trái phép không thể có khối lượng lớn như vậy.
Từ kết quả phát hiện, xử lý vi phạm trong các hoạt động khai thác, vận chuyển, chế biến, tiêu thụ than thời gian vừa qua, cơ quan chức năng của tỉnh khẳng định: Ngoài số than trôi nổi do người dân khai thác, thu gom không đáng kể, than lậu ở Quảng Ninh chủ yếu từ nguồn than tiêu thụ nội địa đã được các đối tượng hợp pháp hóa, tìm cách xuất lậu đi Trung Quốc và nguồn than từ các đơn vị, doanh nghiệp thuộc TKV bán trái phép ra bên ngoài.
Tuy chưa có số liệu thống kê chính xác về số lượng than “đen” đã được tuồn ra từ các khai trường, từ các doanh nghiệp ngành Than nhưng qua những vụ án liên quan đến nội bộ ngành Than do Công an các đơn vị, địa phương trong tỉnh phát hiện, xử lý thời gian qua cho thấy, tình trạng thông đồng, móc ngoặc giữa các bộ phận chức năng trong một số doanh nghiệp ngành than để đưa than từ trong khai trường bán ra ngoài cho tư nhân khá phổ biến. Chỉ tính từ giữa năm 2008 đến nay, lực lượng Công an phát hiện các vụ vi phạm về than xảy ra tại rất nhiều đơn vị, doanh nghiệp ngành than, từ các Công ty Than Dương Huy, Nam Mẫu, đến Công ty Than Núi Béo, Việt -Mindo, Công ty Kho vận Cẩm Phả v.v..
Hệ lụy từ cơ chế độc quyền?
Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, của tỉnh Quảng Ninh, trong hơn một năm qua, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam và các đơn vị, doanh nghiệp thành viên trên địa bàn tỉnh đã có nhiều nỗ lực chung sức cùng các cấp, các ngành của tỉnh lập lại trật tự trong sản xuất, kinh doanh than ở Vùng mỏ thông qua tổ chức triển khai đồng loạt nhiều giải pháp phối hợp chấn chỉnh, phòng ngừa và xử lý vi phạm. Trong đó, từ kiến nghị của lực lượng Công an, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam đã xử lý kỷ luật nhiều cán bộ, nhân viên vi phạm tham nhũng, tiêu cực như xử lý kỷ luật 30 cán bộ thuộc Công ty cổ phần Thương mại và dịch vụ TKV, 7 cán bộ Công ty Than Mạo Khê và một số cán bộ, nhân viên Công ty Cảng, Công ty Than Đồng Vông, Xí nghiệp 790 - Tổng Công ty Đông Bắc...
Công tác phối hợp bảo vệ sản xuất, kinh doanh cũng đã được triển khai đồng bộ, cụ thể, ráo riết hơn. Ông Lê Minh Chuẩn, Phó Tổng giám đốc TKV cho biết, Tập đoàn đã triển khai ranh giới các mỏ theo giấy phép khai thác, cam kết giữa các doanh nghiệp của Tập đoàn đối với chính quyền địa phương trong bảo vệ ranh giới mỏ; phối kết hợp với lực lượng Công an các phường, xã trong thực hiện công tác bảo vệ đồng thời tăng thêm các trạm kiểm soát cũng như lực lượng bảo vệ tại các doanh nghiệp.
Tuy nhiên, với liên tiếp các vụ thông đồng móc ngoặc giữa cán bộ, nhân viên ngành Than với các đối tượng bên ngoài để trộm cắp than từ các doanh nghiệp thuộc TKV do lực lượng Công an phát hiện, xử lý trong thời gian gần đây cho thấy, quy trình quản lý, giám sát của nhiều doanh nghiệp, đơn vị thuộc Tập đoàn hiện vẫn còn lỏng lẻo, tồn tại nhiều kẽ hở.
Để giữ vững kỷ cương, bảo vệ tài nguyên, từ kết quả sau hơn một năm tăng cường lãnh đạo, chỉ đạo công tác quản lý các hoạt động khai thác, chế biến, vận chuyển và tiêu thụ than trên địa bàn, trung tuần tháng 7 vừa qua, Tỉnh ủy chỉ đạo chính quyền, các ngành trên địa bàn tỉnh duy trì triển khai đồng bộ các biện pháp, nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước trong sản xuất, kinh doanh than. Đồng thời, kiến nghị với Trung ương 5 vấn đề liên quan đến ngành Than, trong đó đề nghị Chính phủ và các ngành trung ương xem xét lại một số cơ chế quản lý của ngành này bởi độc quyền sản xuất, kinh doanh đang là nguyên nhân phát sinh phức tạp trong các đơn vị, doanh nghiệp than hiện nay.
Công an tỉnh cũng đã tiến hành rà soát lại các kế hoạch, quy chế phối hợp với lực lượng chức năng của một số đơn vị thành viên TKV để sửa đổi, bổ sung. Đồng thời kiến nghị doanh nghiệp duy trì thực hiện một số giải pháp hạn chế tiêu cực như không thuê máy móc, thiết bị, phương tiện của các doanh nghiệp ngoài để vận chuyển than đến nơi chế biến, tiêu thụ. Hướng dẫn các doanh nghiệp xây dựng phương án tiếp nhận, bàn giao khai trường; kiến nghị xử lý vi phạm trong công tác quản lý tài sản, tài nguyên, trong hoạt động của lực lượng bảo vệ. Đồng thời đi sâu nắm tình hình, phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm tham nhũng, tiêu cực trong sản xuất, kinh doanh than.
Cùng với nỗ lực của cấp ủy Đảng, chính quyền và các ngành chức năng của địa phương, các đơn vị ngành than trên địa bàn tỉnh cần tập trung quản lý tốt nguồn than từ khai trường, than trên đường vận chuyển vào kho bãi, bến cảng. Tăng cường quản lý nội bộ, chấn chỉnh lực lượng bảo vệ; xiết chặt hơn nữa việc thực hiện các quy trình sản xuất kinh doanh trong tất cả các khâu, các bộ phận.
Bên cạnh đó, các cấp, ngành liên quan của tỉnh cần tập trung phối hợp giải quyết một số tồn tại trong tiêu thụ than trên địa bàn hiện nay, nhất là trong việc tiêu thụ số than tồn đọng tại các cảng, bến, việc thực hiện quy định về thu mua than trôi, than nhặt và xuất khẩu than chất lượng thấp qua khu chuyển tải Vạn Gia. Bởi đây đang là những kẽ hở để các đối tượng đưa than không rõ nguồn gốc, trong đó có than “đen” từ các mỏ, vào tiêu thụ.
