Thành phố cửa khẩu vùng Đông Bắc

TX Móng Cái là mảnh đất địa đầu Đông Bắc Tổ quốc, giàu truyền thống cách mạng. Móng Cái có vị trí chiến lược quan trọng về an ninh, quốc phòng, ngoại giao và phát triển KT-XH. Nghị quyết 54 của Bộ Chính trị, Nghị quyết 19 của Tỉnh uỷ đều xác định phải xây dựng Móng Cái thành thành phố cửa khẩu hiện đại.

Những năm qua, cùng với sự quan tâm đầu tư của Trung ương, tỉnh, nhân dân và cán bộ nơi đây đã nỗ lực phấn đấu tạo cho Móng Cái sự phát triển vượt bậc.

Trung tâm TX Móng Cái.

TX Móng Cái vừa tổchức lễ kỷ niệm 53 năm ngày tiếp quản và công bố Móng Cái là đô thị loại 3. Là người từng công tác ở đây và gắn bó với Móng Cái, nguyên Bộ trưởng Bộ Nội vụ Đỗ Quang Trung nhớ lại: Cách đây 27 năm (năm 1980), Móng Cái thực hiện việc chuyển dân, chuyển thị xã lui vào phía trong. 10 năm sau (1989), thực hiện quyết định của trên, chúng ta “vẽ” lại TX Móng Cái ở vị trí cũ. Và lại 10 năm sau đó nữa,vào ngày 20-7-1998, Móng Cái được Thủ tướng Chính phủ quyết định công nhận là thị xã. Đây là một quá trình chiến đấu, lao động, sản xuất gian khổ và từ trong gian khổ ấy, Móng Cái đã tự khẳng định được mình.

Những ai đã từng đến Móng Cái từ vài năm trước đây, nay trở lại sẽ thấy đổi thay thực sự. Từ một huyện thuần nông, kinh tế chậm phát triển, Móng Cái đã trở thành một đô thị phát triển nhanh, mạnh. Tốc độ tăng trưởng kinh tế bình quân hằng năm đạt trên 16%. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ. Nếu trước đây nông nghiệp chiếm trên 80% tổng sản phẩm xã hội của thị xã, nay tỷ trọng thương mại, du lịch, dịch vụ: chiếm 70%; công nghiệp, xây dựng: 18%; nông nghiệp chỉ chiếm 12%.

Thương mại, du lịch, dịch vụ hiện là những ngành mũi nhọn của thị xã. Tổng kim ngạch XNK qua địa bàn thị xã giai đoạn 1990-1996 đạt bình quân 200 triệu USD/năm, đến năm 2006 là 2,1 tỷ USD, 7 tháng đầu năm 2007 đạt gần 1,2 tỷ USD. Các dịch vụ chuyển tải, chuyển khẩu, kho ngoại quan, cửa hàng miễn thuế, ngân hàng, bưu chính, cảng biển, vận tải, đáp ứng tốt nhu cầu phát triển. Hiện Móng Cái chỉ đứng thứ 3 sau Hà Nội và TP Hồ Chí Minh về thanh toán biên mậu và dịch vụ chuyển tiền. Các hoạt động du lịch, công nghiệp, xây dựng của Móng Cái những năm qua cũng có bước phát triển vượt bậc với hàng loạt các sản phẩm du lịch mới ra đời, như khu vui chơi giải trídành cho người nước ngoài, sân golf quốc tế... cùng nhiều khu công nghiệp, khu đô thị mới được đầu tư xây dựng. Ngành công nghiệp của Móng Cái những năm qua được chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng đưa các giống cây con, có năng suất cao vào nuôi trồng, những khu trồng lúa kém hiệu quả được chuyển sang nuôi trồng thuỷ sản.

Hiện nay, Móng Cái là đô thị có hạ tầng được xây dựng khá đồng bộ. Đời sống nhân dân không ngừng được nâng cao; thu nhập bình quân đầu người mỗi năm của Móng Cái hiện đạt trên 1000 USD. TX Móng Cái hiện là một trong các địa phương có tỷ lệ hộ nghèo thấp nhất tỉnh (3,3%).

Thành phố cửa khẩu hiện đại

Cách đây hơn 2 tháng, UBND tỉnh tổ chức buổi họp nghe và cho ý kiến về đề án tổng thể phát triển KT - XH thị xã Móng Cái thành thành phố cửa khẩu quốc tế. Đề án này do Viện Nghiên cứu chiến lược phát triển (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) xây dựng. Theo đề án, mục tiêu tổng quát là ''Xây dựng Móng Cái trở thành thành phố biên giới, thành phố cửa khẩu quốc tế hữu nghị, hợp tác cùng phát triển, thành thị trường hấp dẫn, có sức cạnh tranh cao...''. Đơn vị xây dựng đề án cũng đề ra các mục tiêu cụ thể, phương án tăng trưởng và định hướng phát triển các ngành kinh tế, các lĩnh vực xã hội, hạ tầng cơ sở, không gian kinh tế khi Móng Cái trở thành thành phố...Tại buổi làm việc này, nhiều ý kiến của lãnh đạo các sở, ngành đã tham gia, đóng góp ý tưởng để đô thị Móng Cái trong tương lai sẽ là thành phố hiện đại, phát triển bền vững. Thế nhưng, khi kết luận buổi làm việc hôm đó, đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh vẫn chưa hài lòng về đề án.Bởi Nghị quyết 54 của Bộ Chính trị yêu cầu phải “xây dựng Móng Cái trở thành thành phố cửa khẩu quan trọng”, có nghĩa là về chức năng đô thị phải khác với các thành phố khác. Và vì thế khi đề xuất, kiến nghị sự đầu tư cho Móng Cái phát triển thì cũng cần phải có các cơ chế khác, mang tính đặc thù. Trước đó, có đại biểu đặt vấn đề tại sao chúng ta không thuyết phục Chính phủ xây dựng Móng Cái và TX Đông Hưng (Trung Quốc) như Hồng Kông với mô hình một thành phố hai chính phủ (vấn đề này đã được nhắc đến khi nước ta và Trung Quốc xây dựng chiến lược hợp tác hai hành lang, một vành đai kinh tế - PV). Có ý kiến lại đề xuất cần phải xây dựng thành phố Móng Cái thành khu vực mậu dịch tự do hay khu kinh tế mở theo tinh thần Hiệp định khung hợp tác kinh tế toàn diện Trung Quốc - Asean. Theo đó, tại khu vực này các nước Asean, các tập đoàn kinh tế trong khu vực sẽ mở các văn phòng đại diện. Chủ tịch UBND tỉnh rất tâm đắc với các ý kiến đề xuất trên và yêu cầu khi chỉnh sửa đề án cần phải đề xuất những ý tưởng độc đáo, chứ không chỉ theo các mô hình, cơ chế có sẵn. Đại diện đơn vị tư vấn xây dựng đề án rất ngạc nhiên và phấn khởi về các ý kiến phát biểu và kết luận của chính quyền tỉnh. Ngạc nhiên vì khi trình các đề án dạng này ở nơi khác, họ thường bị lãnh đạo các địa phương đó cho là mạnh tay quá. Còn lần này họ thấy phấn khởi vì lần đầu tiên bị ''chê'' là chưa dám đề xuất những ý tưởng táo bạo.

Đồng chí Phạm Văn Tiêu, Chủ tịch UBND TX Móng Cái cho biết: thời gian qua, gần như cùng một lúc, TX phải chuẩn bị rất nhiều công việc, trong đó tập trung vào xây dựng 4 đề án chính. Đề án thứ nhất đã thực hiện xong là việc nâng cấp Móng Cái lên đô thị loại 3. Đề án thứ hai là nâng cấp Móng Cái lên thành phố. Đề án thứ ba là: điều chỉnh quy hoạch không gian đô thị của Móng Cái. Và đề án thứ tư có nhiệm vụ đề ra mục tiêu phát triển KT-XH cho thành phố Móng Cái. Đối với đề án thứ hai, TX Móng Cái đã cơ bản vạch ra được lộ trình, các bước để đề nghị đưa Móng Cái trở thành thành phố. Theo lộ trình đó, Móng Cái đặt mục tiêu đến cuối quí II-2008, Chính phủ sẽ ban hành Nghị định thành lập thành phố Móng Cái.

Những thành tựu Móng Cái đạt được trong thời gian qua có ý nghĩa rất quan trọng. Tiềm năng, thế mạnh của Móng Cái là rất to lớn. Với sự quan tâm, hỗ trợ của trung ương và tỉnh, chắc chắn tới đây, Móng Cái sẽ sớm trở thành thành phố theo tinh thần các nghị quyết của trung ương và tỉnh. Khi đó, tỉnh ta sẽ là địa phương thứ hai (sau Hà Tây) trong cả nước có 2 thành phố trực thuộc.