Anh Đinh Văn Dũng và chị Lê Thị Miệt (khu 2, phường Bãi Cháy, TP Hạ Long) kết hôn năm 1991. Cuối năm đó, hai vợ chồng mua ki ốt số 6 (diện tích là 7,5m2) theo tiêu chuẩn gia đình liệt sỹ (của mẹ vợ là bà Bùi Thị Xuân) và từ đó hai vợ chồng cùng quản lý, sử dụng để kinh doanh. Đến năm 1992, hai vợ chồng đã cơi nới, mở rộng ki ốt này và xây dựng thành nhà hàng Hải Ninh rộng 76m2. Đầu năm 2002, do quan hệ vợ chồng trục trặc, chị Miệt đã làm đơn và được Toà án giải quyết cho ly hôn với anh Dũng.
Về phần tài sản, hai vợ chồng đã thống nhất lập thành biên bản kiểm kê tài sản (có sự chứng kiến của bà Xuân, đại diện bên gia đình nhà vợ và ông Đỗ Mạnh Nguyên, đại diện bên gia đình nhà chồng); theo đó, nhà hàng Hải Ninh “được phân đôi, mỗi bên hưởng một nửa, nhưng vẫn giữ nguyên trạng để kinh doanh” và “nếu một trong hai người có nhu cầu thì hai bên thoả thuận, bàn bạc, nhượng lại hoặc cho thuê theo giá thoả thuận…”. Hai năm đầu (2003 và 2004), anh Dũng đã chấp thuận cho chị Miệt thuê phần tài sản là 1/2 nhà hàng Hải Ninh mà mình được chia và chị Miệt đã thanh toán đủ số tiền 40 triệu đồng cho anh Dũng đúng như thoả thuận. Thế nhưng khi hết hạn thuê nhà, anh Dũng yêu cầu chị Miệt ký tiếp hợp đồng, nếu không phải trả lại tài sản mà mình cho thuê, thì chị Miệt không đồng ý… Thế là tranh chấp xảy ra, ngày 9-2-2007, anh Dũng khởi kiện “đòi nhà” và TAND TP Hạ Long cho rằng: “Sự thoả thuận phân chia tài sản này là trong hôn nhân nhưng trong đơn khởi kiện không có chữ ký của chị Lê Thị Miệt…” nên đã đình chỉ vụ án! Đây là một quyết định thật khó hiểu! Và vì thế, TAND tỉnh đã quyết định huỷ quyết định đình chỉ vụ án này, chuyển hồ sơ cho TAND TP Hạ Long tiếp tục giải quyết theo trình tự sơ thẩm…
Lần này, TAND TP Hạ Long vẫn bác đơn đề nghị của anh Dũng, nhưng với lý do: “Khi ly hôn, chị Miệt và anh Dũng chưa được pháp luật giải quyết chia tài sản” và “mặc dù hai người đã lập biên bản kiểm kê, phân chia tài sản nhưng lại phát sinh tranh chấp chưa được pháp luật điều chỉnh, giải quyết…”.
Lại một quyết định khó hiểu nữa của TAND TP Hạ Long, bởi về mặt nguyên tắc, khi ly hôn, nếu đương sự không yêu cầu thì Toà án không cần phải xem xét, giải quyết việc phân chia tài sản mà tôn trọng sự thoả thuận giữa đôi bên. Vậy thì sao lại coi biên bản phân chia tài sản do họ lập ra một cách tự nguyện, không có sự ép buộc nào, là không hợp pháp? Vì lẽ đó, anh Dũng lại tiếp tục kháng cáo và TAND tỉnh lại phải mở phiên toà phúc thẩm để giải quyết…
* “Ông nói gà, bà nói vịt”… vẫn đồng quan điểm!
Tại phiên toà phúc thẩm lần này, Toà không huỷ án sơ thẩm như trước nữa mà quyết định y án, với lý do việc không chấp nhận yêu cầu khởi kiện “đòi nhà” của anh Dũng của TAND TP Hạ Long “là có căn cứ!”. Tuy nhiên, đọc kỹ bản án của cấp phúc thẩm, quả thực thấy rất mâu thuẫn! Một mặt, toà xét thấy: “Anh Dũng, chị Miệt đều xác định ngôi nhà gắn liền với 76m2 đất là tài sản chung của hai người…” và “việc anh Dũng, chị Miệt thoả thuận phân chia như biên bản là phù hợp quy định của pháp luật”. Tuy nhiên, theo nhận định của Toà, vấn đề là ở chỗ: Ngôi nhà đã xây dựng trên đất lấn chiếm trái phép (đã bị chính quyền buộc phải tháo dỡ vào năm 2005) nên “việc định đoạt khối tài sản này như trong biên bản kiểm kê, phân chia tài sản giữa hai người là không phù hợp với khoản 2, điều 213 Bộ Luật dân sự”; từ đó: “không làm phát sinh nghĩa vụ trả lại tài sản giữa chị Miệt với anh Dũng…”.
Nhận định này của Toà phúc thẩm đã “thấu tình đạt lý” hay chưa, chúng tôi sẽ đề cập ở phần sau; nhưng rõ ràng dù chỉ là người “ngoại đạo” thì khi đọc bản án vẫn thấy không ổn; bởi căn cứ pháp luật để Toà phúc thẩm bác đơn khởi kiện của anh Dũng khác hẳn với căn cứ mà Toà sơ thẩm đã dựa vào cũng để bác đơn khởi kiện này. Vậy thì sao có thể nói những quyết định của Toà sơ thẩm là “có căn cứ”? Và việc Toà phúc thẩm tuyên “giữ nguyên bản án sơ thẩm” cũng đồng nghĩa với việc giữ nguyên những nhận định sai lầm của nó (cho dù cuối cùng đều là nhằm bác đơn kiện của nguyên đơn) hay sao? Nói cách khác, không lẽ cứ “ông nói gà, bà nói vịt” nhưng miễn là giống nhau mục đích cuối cùng là được?
Đó là “sự không ổn” đầu tiên; còn một “sự không ổn nữa” trong bản án là việc xác định tài sản tranh chấp. Chị Miệt và anh Dũng phân chia tài sản là ngôi nhà hàng Hải Ninh vào thời điểm hai người được Toà cho ly hôn, tháng 3-2002; nhưng đến năm 2005 thì chính quyền TP Hạ Long mới ra quyết định cưỡng chế tháo dỡ ngôi nhà này. Vả lại cũng chỉ quyết định buộc phải tháo dỡ chứ không phải là tịch thu tài sản… Vậy thì thật khó để nói rằng phần tài sản trên mảnh đất lấn chiếm này không phải của hai người, họ không có quyền định đoạt?
Về lý thì như vậy, còn về tình, e rằng quyết định của Toà phúc thẩm không những không giải quyết được tranh chấp mà còn có thể đẩy nó đến những hậu quả đáng tiếc hơn. Điều này không phải không có cơ sở, bởi nếu nhà hàng Hải Ninh là “tài sản không hợp pháp” thì chị Miệt cũng chẳng khác gì anh Dũng về quyền và nghĩa vụ đối với khối tài sản này. Và ai biết được, liệu anh Dũng cứ theo “luật rừng”, đến “ở lỳ” trong ngôi nhà thì mọi chuyện sẽ ra sao?
