Tôi biết ông từ rất lâu, ông là thầy giáo đồng thời là nhạc sĩ của tuổi thơ với những ca khúc nổi tiếng được các em thiếu nhi yêu thích như “Ngày mai em làm cô giáo”, “Mùa thu vào nhà”...
Gặp thầy giáo, nhạc sĩ Nguyễn Xuân Tích ít ai nghĩ năm nay ông đã tròn lục tuần. Có lẽ với quãng thời gian hơn 30 năm được giảng dạy, đào tạo tiếp xúc với các lớp học trò đã tạo cho ông thường trực tính cởi mở, trẻ trung hơn so với tuổi. Nhưng ông bảo, cái đó chỉ là “một phần của vấn đề”! Ngoài những lúc làm thầy giáo, ông được đắm mình với thế giới tuổi thơ trong sáng hồn nhiên bằng nhiệt tình và sự đam mê khó lòng đo đếm. Hồn nhiên, trẻ trung, ông bầu bạn với các em thiếu nhi, chính các em là nguồn cảm hứng bất tận cho sáng tác của ông.
Trong căn phòng nhỏ trên gác hai của ngôi nhà cạnh Trường Cao đẳng sư phạm Quảng Ninh, chúng tôi thấy có nhiều tập nhạc, đĩa CD riêng của Xuân Tích cũng như những nhạc cụ phục vụ cho việc dạy, sáng tác của ông... Ông tâm sự: Mình đã sáng tác được hơn một trăm ca khúc. Bên cạnh những ca khúc truyền thống, đa phần là các ca khúc viết cho thiếu nhi. Sáng tác cho các em thật dễ nhưng lại thật khó. Bởi lẽ, ngoài sự tươi vui, hồn nhiên, ca từ trong sáng dễ hiểu, còn phải thổi vào trong lời bài hát được tình yêu quê hương đất nước, yêu con người... để các em nhập vào một cách tự nhiên, làm các em nhớ lâu nhưng không gượng ép, cứng nhắc. Trong lúc nói chuyện, thi thoảng ông lại hát lên một vài câu hát như để chứng minh cho câu nói của mình. Được biết, vào những dịp hè, căn phòng này ngày nào cũng có tiếng nhạc du dương và tiếng hát của các em thiếu nhi, được cha mẹ gửi gắm cho thầy giáo Xuân Tích bồi dưỡng năng khiếu âm nhạc. Công việc dạy và sáng tác ca khúc cho thiếu nhi là hai việc được thầy giáo, nhạc sĩ Xuân Tích yêu thích, say mê.
Sinh ra trên vùng đất Đệ tứ chiến khu Đông Triều, sẵn có năng khiếu nên từ nhỏ nhạc sĩ Xuân Tích đã biết chơi những nhạc cụ như sáo trúc, đàn bầu... Năm 1959, ông đã tham gia hội diễn nghệ thuật quần chúng của tỉnh và đạt huy chương Vàng. Phần thưởng đó như một cú hích để thầy giáo của môn hát nhạc Trường Cao đẳng sư phạm Quảng Ninh càng thêm gắn kết với âm nhạc hơn. Tình yêu nghề, mến trẻ đã tạo nguồn cảm xúc sáng tác cho ông. Những tác phẩm: “Hòn than”, “Nhớ ơn Bác Hồ”, “Mùa thu vào nhà”, “Bàn tay cháu”... của ông lần lượt ra đời, được các em học sinh Quảng Ninh và cả nước yêu thích. Có những ca khúc của ông được nhiều trường sử dụng làm nhạc hiệu của trường; có ca khúc được tuyển chọn trong tập nhạc của Trường Cao đẳng Nhạc hoạ Trung ương như “Ngày mai em làm cô giáo”; có ca khúc đã được chọn in trong tập “Chùm ca khúc chọn lọc phục vụ dạy và học THCS trong cả nước” do NXB Giáo dục ấn hành như “Mùa thu vào nhà”. Các tác phẩm “Tên than”, “Quả bóng đá”, “Xe cần cẩu”... đã được nhạc sĩ phổ thơ các tác giả Nguyễn Châu, Vũ Khiêm, Phùng Ngọc Hùng... tạo nên món ăn tinh thần không thể thiếu của các em học sinh. Có ý kiến cho rằng nhạc sĩ Xuân Tích đã bắt nhập được hồn thơ một cách tinh tế, khéo léo chắp cánh cho thơ và nhạc cùng bay lên. Các ca khúc của ông ngắn gọn, vui hoạt, hồn nhiên, tươi sáng phù hợp với tuổi thơ nên luôn được sử dụng trong mỗi kỳ hội diễn của các trường học, trên các phương tiện thông tin đại chúng. Ông bảo, đó là phần thưởng quý giá nhất đối với người sáng tác.
Giờ đây, thầy giáo - nhạc sĩ Nguyễn Xuân Tích đã nghỉ hưu nhưng trong sự nghiệp sáng tác âm nhạc cho thiếu nhi, ông chưa bao giờ ngừng nghỉ... Có thể nói ông đã dành trọn cuộc đời sáng tác cho thiếu nhi.
