14 loại hàng hóa, dịch vụ sẽ được đưa vào diện Nhà nước quản lý về giá; 18 mặt hàng khác sẽ được Nhà nước trực tiếp định giá. Đó là nội dung của dự thảo Thông tư về Quản lý giá cả đang được Bộ Tài chính soạn thảo. Đây là vấn đề thu hút sự quan tâm lớn với người tiêu dùng, nhất là trong bối cảnh mục tiêu kiềm chế lạm phát được đặt lên hàng đầu như hiện nay.
14 mặt hàng cần bình ổn giá
Theo một lãnh đạo Cục Quản lý Giá - Bộ Tài chính, 14 mặt hàng do Nhà nước thực hiện bình ổn giá bao gồm: Xăng dầu, xi măng, thép xây dựng, phân bón hóa học, thóc gạo, thuốc phòng chữa bệnh cho người...
Như vậy, so với quy định cũ, danh mục này đã thêm mới và cụ thể hơn như thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú y, thức ăn chăn nuôi, cước vận chuyển..., mặt khác loại ra khỏi danh mục cà phê, bông hạt và bông xơ, mía cây nguyên liệu.
18 tài sản, hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước định giá như đất đai, mặt nước; rừng; nhà thuộc sở hữu Nhà nước cho thuê hoặc bán cùng với nhà ở xã hội và nhà ở công vụ; điện; dịch vụ vận chuyển hàng không nội địa, nước sạch sinh hoạt...
Công tác bình ổn giá được thực hiện bằng nhiều biện pháp: Điều chỉnh cung-cầu; mua vào, bán ra hàng dự trữ quốc gia; kiểm soát hàng tồn kho; các biện pháp tài chính, tiền tệ; đăng ký giá, kê khai giá; công khai thông tin về giá... Và những biện pháp này sẽ thực hiện khi có những biến động bất thường, ảnh hưởng sâu rộng đến đời sống xã hội, kéo dài trong thời gian tối thiểu 30 ngày.
Tiến sỹ Võ Trí Long - nguyên Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Thị trường-Giả cả bình luận: “Nếu việc bình ổn giá được thực hiện chủ yếu bằng biện pháp hành chính thì không phù hợp với quy luật vận động của thị trường và cũng khó khả thi.
Còn nếu để dùng biện pháp kinh tế thì ngân sách Nhà nước phải đủ mạnh. Nhưng thực tế thì ngân sách của chúng ta luôn bội chi. Chỉ riêng việc bình ổn giá với mặt hàng xăng, dầu thời gian qua cũng là một gánh nặng lớn cho cả Nhà nước lẫn doanh nghiệp rồi. Nhóm mặt hàng cần bình ổn lên tới con số 14, liệu chúng ta có đủ sức?”.
Liên quan đến con số 18 mặt hàng Nhà nước định giá, theo ông Long cũng cần phải tính toán kỹ và có thể xem xét thu hẹp lại danh sách này. Quản lý giá có thể được thực hiện bằng công cụ gián tiếp như công cụ tài chính, tiền tệ, chính sách thuế... thay cho quản lý trực tiếp bằng cách định giá.
“Do vậy, tôi cho rằng chỉ nên đưa vào danh mục bình ổn giá hoặc định giá với những mặt hàng đặc biệt quan trọng, có tính chất độc quyền hoặc có khả năng ảnh hưởng đến quốc kế dân sinh. Thay vào đó, chúng ta phải xây dựng và thực hiện những chính sách khuyến khích cạnh tranh và đó chính là cơ sở cho giá hợp lý” - ông Võ Trí Long nói.
“Ép giá”: Lo ngại nguồn cung
Liên quan đến nhóm hàng vừa được bổ sung vào danh mục bình ổn giá là thuốc bảo vệ thực vật, ông Đặng Văn Thông - Giám đốc Công ty Bảo vệ thực vật I cho rằng, thị trường này đã tương đối cạnh tranh. Về những biện pháp nhằm thực hiện, theo ông Thông, hiệu quả nhất là Nhà nước có đủ nguồn dự trữ cần thiết để “tung” ra khi nhu cầu tăng đột biến (dịch lan rộng chẳng hạn).
“Còn những biện pháp như quy định giá tối đa, tối thiểu, khung giá; kiểm soát yếu tố hình thành giá... chỉ có thể áp dụng được với các DNNN, còn rất khó kiểm soát với các doanh nghiệp tư nhân, do vậy cũng khó hiệu quả với cả thị trường” - ông Thông nhận định.
Bà Phạm Thị Loan - Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Việt á cũng có chung quan điểm khi cho rằng, biện pháp bình ổn giá hiệu quả nhất là Nhà nước phải đóng vai trò như một nhà buôn lớn. Bà Loan giải thích: “Chẳng hạn như với mặt hàng gạo, khi thị trường lên “cơn sốt” như đợt tháng 4 vừa qua, Nhà nước có thể bán ra, nhất định sẽ “hạ nhiệt”.
Và ngược lại, khi lúa gạo “được mùa” mà cầu không lớn, Nhà nước có thể mua vào, vừa tạo nguồn dự trữ, vừa hỗ trợ người nông dân gặp khó về thị trường tiêu thụ. Cùng với đó, phải có chính sách về chống đầu cơ bởi đó là nguyên nhân chính của những cơn sốt giá vừa qua”.
Điều mà ông Lê Văn Năm - Phó Chủ tịch HĐQT, Giám đốc CTCP Thuốc thú y Trung ương 1 lo ngại, đó là làm thế nào để điều hòa cung - cầu cho thị trường.
Ông Năm cho biết, đơn vị này cũng vừa nhận được “chỉ thị” từ cơ quan quản lý là không được tăng giá một số loại thuốc kháng sinh nằm trong danh mục bình ổn giá. Tuy nhiên, đối với ngành sản xuất thuốc thú y, 99% nguồn vật liệu là phải nhập ngoại, do vậy giá đầu vào phụ thuộc lớn vào thị trường nguyên liệu “ngoại”.
Đây cũng là tình cảnh chung của nhiều doanh nghiệp nhập khẩu, trong đó không ít trường hợp nằm trong danh mục phải bình ổn giá, như sản xuất thuốc phòng, chữa bệnh cho người; xăng dầu, thép xây dựng, khí hóa lỏng, phân bón... “Do vậy, trong trường hợp giá thế giới tăng mạnh, Nhà nước không có sự hỗ trợ mạnh mẽ mà vẫn yêu cầu thực hiện nghiêm ngặt về giá, thì doanh nghiệp chỉ còn cách tạm ngừng sản xuất hoặc sản xuất nhỏ giọt” - ông Năm lo lắng bày tỏ.
