Manh nha từ những ngày đầu tháng 1 và đỉnh điểm là cuối tháng 2-2008, lãi suất ngân hàng (NH) đồng loạt tăng nhanh và mạnh chưa từng có trong lịch sử thị trường tiền tệ dẫn tới sự vào cuộc của hơn 30 NH đang hoạt động trên địa bàn tỉnh.
Cơn bão lãi suất
Mức tăng đỉnh điểm thuộc về các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) vào thời điểm cuối tháng 2, như: Ngân hàng Đông Á (12,36%/năm), Ngân hàng Sài Gòn - Hà Nội (12.5%)... Một số NH khác cũng có mức lãi suất không dưới 12%/năm ở tất cả các kỳ hạn. Đáng chú ý hơn là từ trước đến nay, loại hình gửi tiết kiệm ngắn hạn ít được các NH khuyến khích thì nay lại được tập trung để có thể “vay nóng” từ nguồn vốn của khách hàng. Điển hình là NHTMCP Sài Gòn (SCB) tăng cường huy động cho kỳ hạn ngắn ngày (1 tuần, 2 tuần, 3 tuần...) cũng với mức lãi suất “siêu hấp dẫn” bằng với lãi suất của các loại hình huy động dài hạn là 12% năm. Thị trường tiền tệ trở nên nóng với sự biến động lãi suất diễn ra từng ngày, thậm chí từng giờ. Bên cạnh những mức lãi suất ngất ngưởng, các NH đã tung ra hàng loạt các chương trình khuyến mại hấp dẫn như: Quay số trúng thưởng xe hơi (NHTMCP ngoài quốc doanh, NHTMCP á Châu), tặng thêm lãi suất (NH Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long) hay quà tặng hoặc vàng (NHTMCP Techcombank Quảng Ninh)... Để thu hút vốn, lôi kéo khách hàng, các NH đều sẵn sàng tăng lãi suất bất chấp lãi suất hiện tại đang áp dụng là bao nhiêu khiến cơn bão lãi suất không ngừng tăng cấp độ.
Nào cùng... khuyến mại!
Cho đến nay đã có rất nhiều công văn chỉ đạo từ phía Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam gửi đến các NH để yêu cầu thực hiện mức lãi suất đồng thuận 11% đã thống nhất lần đầu tiên ngày 25-3-2008. Tuy nhiên, hơn 1 tuần sau, ngày 7-4-2008 để kiềm chế lạm phát Thủ tướng Chính phủ đã có ý kiến: “Không quản lý hành chính về trần lãi suất”. Những tranh luận xung quanh việc duy trì, hay không duy trì trần lãi suất lại một lần nữa làm cho lãi suất NH biến đổi thất thường. Trên địa bàn TP Hạ Long, các NH nhấp nhổm nhìn đối thủ trong tư thế sẵn sàng tăng lãi suất cho bằng chị, bằng em”. Sau vài ngày hạ lãi suất, NHTMCP Đại Dương quyết định tăng vượt trần áp dụng mức lãi suất 12%/năm nhưng cũng chỉ trong vài ngày thì lập tức nhận được công văn của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam yêu cầu lãi suất nên lại trở về mức trần đã đồng thuận.
Trước tình hình này, phần lớn lãnh đạo các NH đều cho rằng: Việc duy trì lãi suất trần là giải pháp tình thế, không thể áp dụng thành quy định. Chủ trương của Chính phủ đã trả lại cho lĩnh vực tài chính - tiền tệ trở về với bản chất của thị trường, tăng - giảm theo cung cầu của thị trường. Thực tế, việc tuân thủ lãi suất đồng thuận chỉ là đối phó, bằng chứng là các NH đã có rất nhiều hình thức để ''lách luật'' đưa mức lãi suất vượt trần. NH Công thương Quảng Ninh áp dụng mức lãi suất huy động là 10,44%/năm đến 10,68%/năm kèm theo đó là ''Chương trình dự thưởng trúng xe Mercedes, xe Camry và nhiều giải thưởng có giá trị khác'' (áp dụng từ ngày 8-4 đến 20- 5- 2008). NH Sài Gòn - Hà Nội thì áp dụng mức lãi suất 10,5-11% nhưng khách hàng được nhận lãi trước trong chương trình ''Gửi tiết kiệm, nhận ngay tiền lãi''. Tương tự, NH Nhà Hà Nội thì có chương trình ''Rút gốc linh hoạt''. Trong khi đó, NHTMCP Sài Gòn thì dành cho khách hàng loại gửi tiết kiệm có kỳ hạn cực ngắn (3-6 ngày, 1-3 tuần...) với mức lãi suất tuần bằng với lãi suất tháng. Đặc biệt, đến giao dịch tại NH Techcombank Quảng Ninh, khách hàng sẽ nhận được thoả thuận riêng từ phía giao dịch viên về các mức lãi suất mà mình sẽ được hưởng, bên cạnh đó còn được tham gia chương trình ''Gửi 10 triệu, trúng 1 tỷ''... Nói tóm lại, có muôn vàn cách để các NH vừa tuân thủ mức lãi suất đồng thuận vừa áp dụng mức lãi suất vượt trần.
Để ngăn chặn tình trạng này, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công thương) và NH Nhà nước Việt Nam đã thống nhất tạm dừng cấp phép cho các chương trình khuyến mãi và dự thưởng của các NH. Điều này một lần nữa lại gây phản ứng mạnh mẽ từ các NH bởi ''Quy định trần lãi suất đã là không phù hợp với Luật cạnh tranh nay lại không được phép khuyến mãi là vi phạm Luật tự do của thị trường'' (Lãnh đạo một chi nhánh NH TMCP cho biết).
Dân thiệt, ngân hàng hết lợi thế cạnh tranh
Trong cơn bão lãi suất, đã có nhiều người dân rút tiền từ NH mà mình đã gắn bó nhiều năm để sang một ngân hàng khác với mức lãi suất cao hơn dù chỉ là 0,1%/năm. Họ có nhiều lý do để làm thế. Chị Nguyễn Thị Linh, ở phường Trần Hưng Đạo, TP Hạ Long là khách hàng của NHTMCP Sài Gòn chi nhánh Quảng Ninh cho biết: ''Tôi gửi tiền là để lấy lãi, bên NH này lãi cao hơn 1 chút, lại được nhận phiếu trúng thưởng, biết đâu may mắn...''. Một khách hàng của NH Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long chi nhánh Quảng Ninh thì nói: ''Năm nay tôi 62 tuổi, đến đây gửi tiền sẽ được tham gia chương trình: Tặng thêm lãi suất cho khách hàng từ 50 tuổi trở lên, mà lãi suất ở đây cũng cao hơn mấy NH khác mà tôi đã đi tham khảo''.
Phần lớn người dân khi được hỏi lý do để quyết định lựa chọn NH gửi tiết kiệm đều cho rằng lãi suất là tiêu chí đầu tiên, khi lãi suất bằng nhau chúng tôi quan tâm đến các chương trình khuyến mại. Còn về thái độ phục vụ, bây giờ có tiền gửi tiết kiệm đi đâu chúng tôi cũng được hướng dẫn rất nhiệt tình, chu đáo....
Một câu hỏi đặt ra là tại sao phải thắt chặt thị trường tiền tệ mà cụ thể là quy định trần lãi suất trong khi cơ chế thị trường là tự do cạnh tranh, doanh nghiệp chấp nhận được vẫn hoạt động có lãi mà quyền lợi người dân được nâng cao hơn? Quy định mới nhất về trần lãi suất ngày 29-4-2008 của Hiệp hội ngân hàng Việt Nam đã một lần nữa được nâng lên mức 12%/năm, kéo theo sự đồng loạt tăng lãi suất của các NH từ ngày 2-5-2008. Tất cả các NH trên địa bàn tỉnh hầu hết thực hiện theo quy định chung, riêng NH Phát triển nhà đồng bằng sông Cửu Long áp dụng mức trần ở tất cả các kỳ hạn từ 1 tháng; NHTMCP Nhà Hà Nội có hình thức gửi tiết kiệm rút gốc linh hoạt, hay NHTMCP Sài Gòn áp dụng hình thức huy động vốn kỳ hạn cực ngắn là 1 tuần, 2 tuần... có vẻ đã vượt trần chút ít và có lợi hơn cho người dân chút ít. Trong cơ chế thị trường hiện nay, liệu có NH nào chịu tuân thủ tuyệt đối sự đồng thuận của Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam để mà không quan tViEtDeVtRiCkâm đến kết quả kinh doanh của mình? Sau một loạt các công văn của Hiệp hội, đến nay cơn bão lãi suất vẫn chưa có dấu hiệu tan mà luôn ngầm nhen nhóm bùng phát từ bản chất của thị trường tiền tệ.
