Sau 2 năm triển khai dự án “Xây dựng mô hình cộng đồng ứng dụng giải pháp kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu” tại 2 xã đảo Minh Châu và Ngọc Vừng (Vân Đồn), đến nay mô hình này đã góp phần tăng cường khả năng thích ứng với hạn hán, gió bão cho người dân địa phương. Đồng thời, thông qua dự án nhiều nông dân còn được hướng dẫn áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật về giống cây trồng, biện pháp canh tác tổng hợp và khai thác sử dụng đất bền vững.
Hỗ trợ nông dân đưa giống mới vào sản xuất
Những năm gần đây, do ảnh hưởng của biến đổi khí hậu như nắng nóng kéo dài và mưa bão liên tiếp xảy ra khiến cho nhiều diện tích lúa của 2 xã Minh Châu và Ngọc Vừng không thể sản xuất được (hoặc chỉ sản xuất được 1 vụ). Ngoài ra, do đất canh tác bị bạc màu làm nhiều diện tích trồng cây trong vườn cho thu hoạch với năng suất rất thấp. Bên cạnh đó, tình trạng đất bị xói mòn chảy xuống các vùng bãi triều gây ảnh hưởng đến môi trường sống của một số loài hải sản. Trước bối cảnh đó, dự án “Xây dựng mô hình cộng đồng ứng dụng giải pháp kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu” do Đại sứ quán Phần Lan ở Việt Nam hỗ trợ trong khuôn khổ Chương trình Mục tiêu quốc gia ứng phó với biến đổi khí hậu tại 2 xã đảo Minh Châu, Ngọc Vừng với mức hỗ trợ kinh phí 1,6 tỷ đồng, nhằm giúp nông dân tìm được các giống mới thích hợp vào phát triển sản xuất; nâng cao nhận thức cho người dân về chống biến đổi khí hậu.
Cánh đồng thôn Tiền Hải, xã Minh Châu có tới vài chục hécta bị bỏ hoang do đất đai kém bạc màu không canh tác được. Nhiều năm nay, nông dân ở đây luôn chật vật với việc ruộng chỉ cấy được 1 vụ, năng suất lúa rất bấp bênh vì thời tiết diễn biến phức tạp. Từ khi có dự án “Xây dựng mô hình cộng đồng ứng dụng giải pháp kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu” nhiều hộ dân trong thôn đã được cán bộ trong dự án “cầm tay chỉ việc” hướng dẫn cải tạo vườn tạp, đất đai, chuyển đổi cây trồng thích hợp với thổ nhưỡng. Đến nay, từ những cánh đồng có nhiều diện tích bị hoang hoá, bà con đã cải tạo trồng thành công được nhiều giống xen canh thích hợp như: Lạc, khoai sọ, mía... cho năng suất cao.
Năm 2014, khi dự án bắt đầu triển khai, gia đình bà Vũ Thị Năm (thôn Tiền Hải) đã mạnh dạn đăng ký trồng gần 8 sào lạc và khoai. Số diện tích này trước đây gia đình thường bỏ hoang rất lãng phí. Nhận hỗ trợ phân bón, giống và được cán bộ hướng dẫn từng khâu: Cải tạo đất, bón phân... ngay vụ đầu tiên, cây trồng thích nghi phát triển tốt cho thu hoạch được hơn 1 tạ lạc; gần 2 tấn khoai sọ.
“Trước đây, gia đình tôi cũng trồng lạc trên diện tích này nhưng năng suất không cao mấy. Nhờ có cán bộ dự án hướng dẫn, vườn lạc và khoai cho năng suất trung bình gấp 3-4 lần so với trước. Vụ tới, tôi và nhiều hộ dân ở đây bàn sẽ tiếp tục nhân rộng mô hình trồng khoai sọ và lạc” - bà Năm chia sẻ.
Không chỉ gia đình bà Năm, hơn 40 hộ dân khác tại 2 xã Minh Châu và Ngọc Vừng cũng được cán bộ dự án hướng dẫn cải tạo lại ruộng đất chuyển đổi cây trồng thích hợp. Sau 2 năm mô hình đã giúp hơn 40 hộ, chuyển đổi 7ha các loại cây trồng như: Lạc 3,38ha, na 2,53ha, mía 0,45ha, khoai sọ 0,64ha. Ngoài ra, dự án đã hỗ trợ cho nông dân 2 xã hơn 1.500 cây na, 3.600kg giống mía, gần 1.000 tấn phân bón các loại. Ông Vũ Văn Cần, Điều phối viên dự án cho biết, các hộ tham gia mô hình lạc, khoai sọ, mía bước đầu cho hiệu quả kinh tế cao như lạc cho năng suất cao từ 37-43%, mía hơn 60%, khoai sọ hơn 80% (so với mô hình sản xuất thông thường tại địa phương). Đối với cây na tuy chưa thu hoạch nhưng đang thích nghi sinh trưởng và phát triển rất tốt. Những mô hình sản xuất này hứa hẹn sẽ tạo kế sinh nhai giúp bà con 2 xã đảo ổn định cuộc sống, phát triển kinh tế bền vững và ngày càng chủ động, thích ứng với biến đổi khí hậu.
Nâng cao nhận thức cho người dân về biến đổi khí hậu
Ngoài thử nghiệm thành công các mô hình phát triển sản xuất nông nghiệp, ngăn ngừa suy thoái đất vườn hộ gia đình và đất rừng, dự án “Xây dựng mô hình cộng đồng ứng dụng giải pháp kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu” còn có nhiều hoạt động tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức và năng lực thích ứng của cộng đồng dân cư về biến đổi khí hậu và tác hại của nó tới mọi hoạt động kinh tế - xã hội, môi trường sống tại địa phương.
Từ năm 2014 đến đầu năm 2016, dự án đã phát 1.000 tờ rơi cho người dân địa phương, thiết kế, xây dựng 4 pano tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng về tác động của biến đổi khí hậu. Ngoài ra, dự án còn tổ chức 5 lớp tập huấn về tác động của biến đổi khí hậu và các biện pháp thích ứng (1 lớp ở thị trấn Cái Rồng, 2 lớp ở xã Minh Châu và 2 lớp ở xã Ngọc Vừng, trung bình mỗi lớp có 30 học viên tham gia), tổ chức 1 lớp đào tạo tiểu giáo viên về tác động của biến đổi khí hậu và các biện pháp thích ứng cho cán bộ Hội Nông dân huyện Vân Đồn và cán bộ Hội Nông dân của các xã, thị trấn trong huyện làm nòng cốt cho việc tuyên truyền về biến đổi khí hậu trên địa bàn huyện; tổ chức 1 cuộc thi tìm hiểu về ảnh hưởng của biến đổi khí hậu, các giải pháp thích ứng cho các xã, thị trấn trong huyện tham gia.
Ông Nguyễn Văn Minh, Chủ tịch Hội Nông dân xã Ngọc Vừng cho biết, dự án diễn ra nhiều hoạt động phong phú với sự tham gia tích cực của người dân vào quá trình giảm thiểu rủi ro thiên tai và thích ứng với biến đổi khí hậu. Qua những hoạt động này, nhận thức về biến đổi khí hậu của người dân và nhiều du khách đến xã đảo Ngọc Vừng nâng lên rõ rệt. Sắp tới, chúng tôi sẽ chủ động cùng nông dân duy trì và đẩy mạnh các mô hình tuyên truyền, sản xuất... nhằm chống biến đổi khí hậu hiệu quả.
Được biết, sau 2 năm triển khai dự án “Xây dựng mô hình cộng đồng ứng dụng giải pháp kỹ thuật để giảm thiểu rủi ro và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu” đến nay, dự án đã thu nhiều kết quả tích cực. Để phát huy hiệu quả của dự án này, thời gian tới, các địa phương cần tiếp tục duy trì và nhân rộng các mô hình phát triển sản xuất, đẩy mạnh việc tuyên truyền về biến đổi khí hậu và các biện pháp thích ứng cho nông dân.
Phạm Tăng
