Thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, việc đưa cơ giới hoá vào sản xuất nông nghiệp là một trong những nội dung mang tính quyết định để thực hiện thành công các tiêu chí, giảm chi phí và tăng thu nhập cho nông dân. Song việc đưa loại máy nào, số lượng ra sao, đang là bài toán cần có lời giải ở Tiên Yên.
Trong những năm gần đây, nhân dân trên địa bàn huyện Tiên Yên đã bắt đầu đẩy mạnh việc ứng dụng cơ giới hoá vào sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là khâu làm đất, thu hoạch và chế biến nông sản. Số địa phương có rừng thì xuất hiện các loại máy công cụ hỗ trợ việc khai thác, sơ chế và chế biến gỗ... Tuy vậy việc áp dụng cơ giới hoá chủ yếu do tự phát, làm theo kiểu đơn lẻ, thiếu sự liên kết dẫn tới lãng phí đầu tư nên hiệu quả chưa cao.
Chuyện ở xã Yên Than
Theo ông Nguyễn Xuân Tặng, Bí thư Đảng uỷ - Chủ tịch UBND xã Yên Than cho biết: Toàn xã có khoảng 730 hộ dân với trên 320ha đất nông nghiệp, bà con đã tự mua sắm 186 máy cày tay, trên 130 máy tuốt lúa, ngô, xay xát, rồi trên 60 máy cưa, máy xẻ. Thoạt nghe, thấy phấn khởi với kết quả cơ giới hoá nông nghiệp, nhưng khi nghe chính ông phân tích mới thấy sự lãng phí trong đầu tư. Với số lượng máy nông cụ như trên, chỉ tính riêng máy cày tay cứ bình quân gần 4 hộ có 1 máy và 1 máy này cày xới cho gần 1,7ha đất nông nghiệp. Đấy là tính bình quân, chứ theo ông Tặng nói sẽ có máy chỉ làm trong vài ngày, còn lại phải “đắp chiếu” quanh năm vì có gần số diện tích đất nông nghiệp của xã chỉ canh tác được 1 vụ. Cũng theo ông Tặng nhận xét: Việc mua sắm máy nông cụ là do tâm lý “con gà tức nhau tiếng gáy” nên người dân tự mua sắm tràn lan để cho bằng người bằng bạn. Lại thêm việc mua sắm các loại phương tiện đắt tiền như ô tô, máy công nông ở xã Yên Than cũng trong tình trạng trăm hoa đua nở, toàn xã hiện có 30 đầu xe, số vốn bỏ ra không hề nhỏ, nhiều gia đình phải đi vay và nợ nần đang chồng chất vì hiệu quả đầu tư thấp.
Để rõ hơn về cơ giới hoá trong nông nghiệp tại địa bàn Yên Than, tôi đến thôn Khe Muối 2 được ông Đặng Quốc Việt phản ánh: Toàn thôn có 40 hộ dân tộc Dao, với khoảng 8ha đất ruộng bậc thang là chủ yếu, mà dân đã mua 16 máy cày tay về dùng. Tâm lý người dân không thích nhờ vả và làm thuê vì ngày công thấp hơn so với việc khác, nên mọi nhà tự sắm máy, còn ai không có điều kiện mới buộc phải dùng trâu. Ông mủm mỉm cười nói thêm: “Có máy cày nên bọn trẻ đi học đều hơn do không bị bố mẹ bắt đi chăn trâu nữa đấy!” (đây là hiệu quả rõ nhất từ việc cơ giới hoá trong nông nghiệp ở miền núi?). Thăm nhà anh Đặng Văn Hồng, mới 27 tuổi đã 2 con, xếp diện hộ nghèo của xã, nhưng việc cơ giới hoá nông nghiệp được anh tiên phong bằng cách 3 anh em chung nhau vay ngân hàng 18 triệu đồng để mua máy tuốt lúa. Anh tâm sự đang lo đợt tới không biết lấy gì để trả lãi và thanh toán nợ ngân hàng. Anh chỉ vào chiếc máy cày tay mới sắm, trị giá đúng bằng 2 con trâu vừa bán được gần 22 triệu đồng. Anh bảo: “Phải mua máy cày thôi, vì để trâu không có ai chăn, mà nhà tao vừa bị trộm bắt mất một con rồi đấy”. Hỏi thêm, anh Hồng nói rằng: Mua để dùng một mình, nhà chỉ có chưa đầy 1.000m2 đất (khoảng 0,1ha), mỗi vụ dùng máy cày chưa đầy 1 tuần là xong, còn lại nếu có việc gì thì lắp thùng vào chạy, không có việc thì để đấy... Có trâu thì không có người chăn, bán trâu đổi máy tốt hơn vì không sợ bị mất nữa, nhưng cũng sợ nó bị hỏng lắm.
Chuyện của toàn huyện
Khi hỏi thăm về cơ giới hoá trong nông nghiệp ở các xã Đông Ngũ, Đông Hải, được coi là trọng điểm nông nghiệp của huyện Tiên Yên cũng được nghe nói rất “hoành tráng”. Ở Đông Hải có khoảng 800ha đất sản xuất nông nghiệp, được dân mua sắm tới gần 250 máy cày tay, trên 130 máy chế biến nông sản các loại. Xã Đông Ngũ với gần 1.000ha đất nông nghiệp, người dân cũng tự mua sắm khoảng 300 máy cày tay, trên 130 máy chế biến nông sản các loại. Một số địa phương vùng cao, thuộc loại vùng khó khăn của huyện Tiên Yên, như xã Phong Dụ, Điền Xá việc mua sắm máy nông cụ để “bằng chị bằng em” cũng trong tình trạng tương tự. Ở xã Phong Dụ người dân mua sắm trên 250 máy cày tay để canh tác gần 550ha đất nông nghiệp, đặc biệt toàn xã có khoảng 130 máy xay xát và 100 máy chế biến nông sản. Xã Điền Xá tuy có khó khăn hơn nhưng dân cũng mua sắm trên 100 máy cày tay để canh tác gần 230ha đất nông nghiệp và trên 100 máy chế biến nông sản các loại (cần phải nhắc lại là: số đất nông nghiệp theo thống kê ở trên có khoảng là đất 1 vụ lúa).
Còn ở các xã miền núi Đại Dực, Đại Thành, đất nông nghiệp là những mảnh ruộng bậc thang, có mảnh chỉ bằng vài ba chiếc chiếu đôi ghép lại, có lợi thế dùng trâu bò để làm sức kéo trong canh tác, nhưng người dân cũng hăng hái đi mua máy cày tay. Chính từ phong trào nhà nhà thi đua cơ giới hoá trong nông nghiệp như trên đã dẫn đến tổng lượng đàn trâu bò trong xã cũng như toàn huyện Tiên Yên có chiều hướng giảm nhanh theo từng năm. Người dân thích “làm ăn lớn” sẵn sàng vay mượn hoặc bán trâu, bò để tậu máy cày tay, mà hậu quả “bán bò tậu ễnh ương” đã rơi vào không ít hộ gia đình nông dân huyện Tiên Yên.
Khi tiếp cận con số thống kê của cơ quan chuyên ngành, mới thấy thêm độ “hoành tráng” của công cuộc cơ giới hoá ở Tiên Yên. Toàn huyện hiện có khoảng 9.500 hộ dân trong vùng nông nghiệp với gần 5.500ha đất sản xuất thì người dân đã đầu tư trên 1.200 máy cày tay và 1.400 máy tuốt lúa, máy xay xát và chế biến nông sản các loại. Theo lý thuyết, việc sử dụng máy móc trong nông nghiệp sẽ góp phần giải phóng sức lao động cho người nông dân và nâng cao hiệu quả sản xuất, nhưng thực tế, việc đưa cơ giới hoá vào sản xuất ở Tiên Yên chủ yếu mới thực hiện được ở khâu làm đất, còn các khâu khác vẫn tuân theo lối truyền thống, bằng phương pháp thủ công, theo quy mô hộ gia đình, nên xuất đầu tư trong dân vào cơ giới hoá nông nghiệp đã gây lãng phí là điều không thể tránh khỏi.
Để cơ giới hoá sản xuất nông nghiệp đạt hiệu quả, không chỉ giải bài toán về lao động, nguồn vốn và các chi phí đi kèm. Thiết nghĩ huyện Tiên Yên cần hỗ trợ người dân trong việc xây dựng hệ thống hạ tầng như mở rộng đường nội đồng, tạo thuận lợi đưa máy móc vào đồng ruộng, xây dựng mạng lưới thuỷ lợi để canh tác 2 vụ. Đồng thời định hướng cho người dân tính toán việc dồn điền đổi thửa, tạo mối liên kết và hợp tác, chú ý việc đồng bộ các loại máy nông nghiệp cho phù hợp để tránh mua sắm tràn lan gây lãng phí trong đầu tư...
Thanh Sơn
(Đài TTTH Tiên Yên)