Phim truyền hình Việt quả thật có khá nhiều chuyện phải bàn, phải nói cho ra lẽ. Mà một trong những chuyện phải nói nhiều nhất chính là thoại. Nói một cách nôm na, thoại trong phim truyền hình ở ta là: "Nói dai, Nói dài, nói dại!..."
Từ trước đến nay, không ít người nghĩ rằng đặc điểm của phim truyền hình là thoại nhiều. Thực tế, hoàn toàn không phải vậy. Bởi vì có những phim như Trực thăng cứu nạn của Anh hay Cảnh sát điều tra hiện trường của Mỹ cũng là phim truyền hình nhưng lại đầy ắp hành động.
Tuy nhiên, cũng đành phải công nhận rằng thoại là một ưu thế của phim truyền hình. Có nhiều nguyên nhân để giải thích điều đó, nhưng nguyên nhân quan trọng nhất vẫn là thoại...tốn ít tiền. Dĩ nhiên dàn dựng 10 phút diễn viên ngồi nói sẽ tốn kém ít hơn hẳn so với việc dàn dựng 10 phút cảnh diễn viên rượt đuổi nhau, đánh nhau hoặc nhảy múa với nhau trên sân khấu...
Các nhà làm phim lại chống chế rằng loại phim ấy không chỉ để xem mà còn để nghe. Họ cho là nếu một bà nội trợ (không khi nào họ nói một ông giáo sư) xem phim lúc 6 giờ chiều, bà ấy sẽ phải vừa rửa rau, vừa vo gạo cũng có khi vừa nhổ lông gà. Vì thế, mắt phải để ý vào con gà chứ không phải để vào ti vi, chỉ thỉnh thoảng ngước lên màn hình còn nghe là chính.
Lập luận như vậy, kể ra cũng chẳng sai. Thế nhưng, nghe cũng có nhiều kiểu, có thứ dễ nghe, có thứ không dễ nghe nếu không muốn nói là...chối tai.
Chưa kể đến kiểu nghe cũng được mà không nghe cũng được. Mà thoại trong phim truyền hình Việt Nam lại là sự pha trộn giữa các kiểu kể trên. Cuối cùng, kết quả là cho ra đời một thứ thoại tẻ nhạt, lòng thòng, sáo rỗng, giả tạo không hề hoặc rất ít thoại có tính văn học.
Đã là ngôn ngữ trong điện ảnh, bất kể phim truyền hình hay phim nhựa, đều phải có chắt lọc, có kịch tính, có biểu tượng... tóm lại là phải có tính văn học. Trong khi đó, phim truyền hình ở ta và cả phim nhựa nữa, thoại phần lớn là thoại sinh hoạt, nhân vật thường hỏi nhau những điều vớ vẩn kiểu như: "Đi đâu đó?" hoặc "Ăn cơm chưa?"...Nếu chỉ thế vẫn còn may, vì còn "chân thật".
Kinh hãi nhất là khi nhân vật nói lời thoại khiến ai nghe cũng phải nổi gai khắp mình vì: sao mà "sến" thế, sao mà "rỗng" thế. Sáo rỗng là bệnh nặng nhất của thoại trong truyền hình ở ta, nhân vật nói những câu mà ở ngoài đời thiên hạ không dám nói vì "ngượng", nếu không sáo rỗng thì lại đáng yêu một cách... vô duyên.
Đã có người đưa ra thống kê rằng, trong một số phim truyền hình phía Bắc, người mẹ mắng yêu con gái là: "Cha bố cô!" đến cả tỷ lần. Các cụ xưa có nói: "Rượu nhạt uống lắm cũng say, người khôn nói lắm nếu hay cũng nhàm". Đằng này, đã nói lắm lại còn không hay, thế có chết người ta không!
Ai cũng bảo dịch không bằng nguyên tác, tôi hoàn toàn tin thế. Nhưng hễ cứ xem phim truyền hình ngoại quốc thì dù lời thoại đã qua dịch rồi mà vẫn cứ hay hơn ta không dịch, điều đó chứng tỏ rằng lời thoại của họ được chăm chút cẩn thận đến mức nào. Lời thoại dở không chỉ làm khổ người xem mà còn làm khổ cả diễn viên nữa.
Nhiều diễn viên rất có khả năng, diễn xuất cũng tốt nhưng đóng phim thì chán ơi là chán vì phải nói những lời thoại dài dằng dặc, chẳng những tối nghĩa mà chính họ cũng không biết làm sao để truyền cảm xúc cho khán giả.
Đấy là mới chỉ nói đến tính văn học chứ chưa nói đến chuyên môn. Khi nhân vật trên phim của ta là nhà khoa học hay nhà doanh nghiệp, do không hiểu thấu đáo về chuyên môn, tác giả kịch bản thường viết ra những lời thoại khiến các chuyên gia không nhăn mặt thì cũng ôm bụng cười.
Ở các nước khác thường thì có những chuyên gia chuyên viết thoại phim. Đó là một nghề rõ ràng, trả lương rất cao dành cho những ai có khiếu hài hước hoặc có tài văn học sâu sắc. Ta thì chưa có được thứ "xa xỉ" ấy. Vì thế người xem vẫn phải khổ dài...
