Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học, “thói quen là lối sống, cách sống hay hoạt động do được lặp đi lặp lại nhiều lần, lâu ngày thành quen, khó thay đổi...”. Có thói quen tốt và cũng có thói quen xấu, có thói quen đơn lẻ, chỉ liên quan đến một loại hành vi trong sinh hoạt hằng ngày (như thói quen cầm đũa tay trái, thói quen hấp háy mắt v.v.. chẳng hạn); nhưng cũng có thói quen liên quan đến nhiều hoạt động, nó tạo ra những nét cá tính lối sống riêng, không giống những người khác (như thói quen nghề nghiệp, thói quen tuỳ tiện v.v.. chẳng hạn).
Một lần tôi cùng bạn bè hành hương về Yên Tử. Đi trước tôi trên con đường lên chùa Đồng là một nhóm ba, bốn cô cậu choai choai vừa đi vừa ăn khoai lang nướng. Mấy cậu con trai mỗi khi bóc vỏ khoai xong lại vứt ngay xuống vệ đường. Chợt nghe một cô bé gắt khẽ: “Mấy cậu này lạ thật! Có thùng rác dọc đường sao cứ vứt lung tung vậy?”. Một anh chàng trong nhóm cười cười: “Mấy vỏ khoai ý mà! Làm gì mà hắc xì dầu thế?”. “Thôi đi các ông tướng! Đã quen thói tuỳ tiện lại còn cãi cùn?’’ - Một cô bé khác lên tiếng…
Nghe mấy cô cậu cãi nhau, chợt nhớ có lần trên bờ kè bao biển dọc Khu du lịch Thanh niên ở Bãi Cháy, tình cờ tôi gặp một phụ nữ người nước ngoài đi cùng với một đứa trẻ (chắc là con chị ta). Cậu bé lũn cũn đi sau, vừa đi vừa bóc vỏ một quả chuối để ăn. Ăn xong, cậu ta chạy theo mẹ để đưa chiếc vỏ chuối và người phụ nữ cầm nó đi thêm một đoạn nữa, đến thùng rác thì bỏ vào... Tôi nhìn xuống bãi cát dọc bờ biển, bao nhiêu là rác thải, vỏ đồ hộp, lon bia v.v.. trôi nổi. Giả dụ cậu bé có vứt cái vỏ chuối xuống đó, chắc cũng chẳng ai bảo sao...
Rõ ràng, việc cậu bé không vứt cái vỏ chuối xuống biển là một thói quen. Thói quen đó chắc chắn là do cậu được sống trong một môi trường mà ở đó, thói quen vứt rác bừa bãi luôn bị coi là xấu, là “không đẹp”!
Đấy chỉ là hai mẩu chuyện nhỏ về một thói quen mà đôi khi ta cứ tưởng như vô hại, “bình thường thôi”; nhưng thực ra nó là biểu hiện của lối sống văn hoá. Bởi như ai đó từng nói, nếu theo luật nhân quả thì “gieo ý nghĩ, gặt hành động; gieo hành động gặt thói quen; gieo thói quen gặt cá tính; gieo cá tính gặt số phận...”.
