“Hơn cả những lý do khách quan, những nguyên cớ của chiến tranh nằm chính bên trong con người. Nó nằm trong những uẩn khúc phía bóng tối: lòng tham, sự kỳ thị,tính ích kỷ, bạo lực, tàn nhẫn...
Đó là những dòng viết trong tác phẩm cuối đời Những bức thư phản chiến của nhà báo nhà văn danh tiếng Tiziano Terzani (sinh năm 1938 tại
Làm phóng viên thường trú tại châu á gần 40 năm, có mặt tại hầu hết các nước châu Á, Terzani để lại hàng nghìn bài báo, hơn 10 cuốn sách và gần chục cuốn phim phóng sự. Người ta gọi ông là cây phóng sự “đời cũ”, nghĩa là luôn sẵn sàng khảo sát thực tế chứ không bao giờ chịu đứng bên lề chứng kiến các sự kiện lịch sử. Ông nổi bật là một phóng viên tường thuật nổi tiếng không chỉ ở Italia mà cả trên diễn đàn thế giới của những sự kiện quan trọng nhấttrong vòng 40 năm gần đây: Cuộc chiến tranh Việt Nam từ năm 1964 đến năm 1975, âm mưu chống lại Gorbachov năm 1992, vụ tấn công tháp đôi năm 2001 là một vài trong vô số các sự kiện ông đã có mặt để viết phóng sự.
Terzani tự nhận xét về bản thân: “Tôi không tự cho mình là chân lý: bản thân tôi cũng có chính kiến riêng, nhận xét riêng, cảm xúc và thiện cảm riêng và tất cả những cái đó ảnh hưởng đến việc nhận ra và chọn quay cái gì”. Thiện cảm dành cho nhân dân Việt Nam được ông thể hiện trong cuốn sách đầu tay viết năm 1973 với tựa đề Da báo (Pelle di Leopardo), trong đó có đoạn: “Mỗi thế hệ đều đề cao những anh hùng để tự phân biệt mình, những anh hùng để lý tưởng. Và những người lính Cộng sản Việt
Bà Angela Terzani Staude, vợ của nhà báo Tiziano trong buổi nói chuyện với các nhà báo tại Hà Nội nhân tuần văn hóa Italia tại Việt Nam diễn ra mới đây, đã kể lại: “Năm 1972, cả thế giới đều hướng về Việt Nam: Một đất nước nhỏ bé đã dám đứng lên đấu tranh chống lại một cường quốc mạnh nhất thế giới. Ông nhà tôi đã có mặt ở Sài Gòn. Có lần tôi hốt hoảng vì ông biệt tăm khỏi Sài Gòn 3-4 ngày. Sau đó tôi mới được biết là ông trốn đi Mỹ Tho để gặp những người lính Việt Cộng. Chính nhờ mối quan hệ đó mà sau ngày Giải Phóng ông được ở lại Sài Gòn 3 tháng. Cuốn sách Giải phóng được ra đời ngay trong năm 1975 đó. Trong thời gian ở Sài Gòn cũng có lần ông bị chính quyền Thiệu trục xuất vì những bài báo chỉ trích chính phủ bù nhìn. Sau ngày giải phóng ông lên đường ra Hà Nội để phỏng vấn Đại tướng Võ Nguyên Giáp, Thủ tướng Phạm Văn Đồng. Vậy là hai cuốn sách đầu tay của nhà tôi đều viết về Việt Nam”.
Bộ phim Anam-người không tên (Anam là từ ấn Độ chỉ người không có tên) là cuộc phỏng vấn cuối cùng với Tiziano Terzani mà đạo diễn Mario Zanot thực hiện năm 2004 trước khi Tiziano qua đời. Từ đầu đến cuối bộ phim máy quay chỉ tập trung vào Tiziano Terzani như nuốt lấy từng lời nói, từng cử chỉ của ông. Xem phim, nhiều người đã khóc - khóc khi nghe những lời Tiziano nói, khóc vì những điều cao xa được ông phân tích và đưa về những triết lý giản dị và gần gũi để lấy lại được sự cân bằng trong tâm hồn ngay cả khi bạn phải đối diện với cái chết. Đó là những triết lý ông đúc rút được từ nền triết học phương Đông mà ông dành nhiều năm nghiên cứu và chiêm nghiệm: “Vòng tròn âm dương của phương Đông là trạng thái cân bằng hoàn hảo. Trong trắng có một chấm đen, trong đen có một chấm trắng. Đó là sự cân bằng giữa ngày và đêm, giữa ánh sáng và bóng tối, giữa nam và nữ. Ta không thể nhận biết cái thiện mà không biết đến cái ác, không thể nhận biết cái đẹp mà không biết đến cái xấu, không thể biết đến thành công mà không hề thất bại. Cả một quá trình đi tìm cách chữa bệnh ung thư thì tôi rút ra rằng tôi không thể tìm cách triệt tiêu nó khi tôi đang sống chung với nó. Chính nó đã giúp tôi nhận ra những tháng ngày hạnh phúc và đầy ý nghĩa mà tôi đã may mắn có được. Bây giời tôi có thể nói mà không sợ người ta cười rằng để ngăn chặn bạo lực không thể dùng bạo lực mà để ngăn chặn bạo lực người ta nên dùng tình yêu !”.
