Trong khi việc thu thuế nội địa đang gặp nhiều khó khăn và có khả năng không hoàn thành dự toán Trung ương giao do nhiều nguyên nhân khách quan, thì số thu thuế xuất nhập khẩu (XNK) qua địa bàn tỉnh năm 2008 chắc chắn sẽ lập được kỷ lục cao nhất từ trước đến nay, với con số khoảng 9.000 tỷ đồng, vượt gần 50% so kế hoạch pháp lệnh. Nguyên nhân nào để đạt được nguồn thu đột biến như vậy và dự báo tình hình năm 2009 ra sao?
Sự biến động về kinh tế làm... tăng nguồn thu
Nguồn thu hoạt động XNK nói chung đều hoàn toàn phụ thuộc vào cơ chế chính sách của Nhà nước. Điều này quả thực đúng với Quảng Ninh trong năm 2008. Đây cũng là thời gian mà việc thu thuế XNK chịu ảnh hưởng của nhiều nguyên nhân khách quan, trong đó khó khăn và thuận lợi đan xen nhau. Đánh giá này hoàn toàn chính xác với mặt hàng đầu tiên, đóng vai trò quan trọng nhất trong cơ cấu nguồn thu thuế XNK của tỉnh, đó là thu từ XNK xăng dầu qua Cảng B12 (chiếm từ 40-50% tổng số thu). Theo đánh giá của nhiều chuyên gia kinh tế, do nền kinh tế thế giới có dấu hiệu suy thoái nên giá dầu thế giới liên tục có biến động tăng. (Và để giảm tối thiểu việc tăng giá dầu, Chính phủ đã điều chỉnh thuế suất thuế nhập khẩu xăng dầu các loại còn 0%). Và bởi giá dầu tăng cao nên số thu từ mặt hàng này vẫn tăng. 8 tháng đầu năm nay, trị giá mặt hàng xăng dầu XNK qua Quảng Ninh đạt 1.376 triệu USD, cho số thu thuế khoảng 2.600 tỷ đồng. Ngược với việc tụt giảm bằng 0% với thuế suất của xăng dầu thì mặt hàng than lại mang lại một nguồn thu lớn. Có thể nói, từ khi Chính phủ có quyết định nâng thuế suất mặt hàng than từ 10% lên 15% (từ 22-4-2008), rồi 20% (từ 16-6-2008) đã mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách nhà nước. Theo đánh giá của Sở Tài chính, từ cuối năm 2007 đến nay do nhu cầu thị trường than tăng cao nên lượng than xuất khẩu lớn, 8 tháng đầu năm 2008 đã có trên 15 triệu tấn than được xuất khẩu đạt trị giá trên 943 triệu USD, tương ứng với số tiền thu thuế qua hải quan là khoảng 1.400 tỷ đồng. Khoảng thời gian đầu năm, việc nhập khẩu mặt hàng ô tô nguyên chiếc các loại qua các cửa khẩu của Quảng Ninh cũng được đánh giá là mang lại nguồn lợi cho ngân sách nhà nước. Cụ thể là do Chính phủ giảm thuế nhập khẩu ô tô du lịch nguyên chiếc từ 90% xuống còn 60% nên đã kích thích tiêu dùng trong nước. Mặt khác, theo đánh giá của Sở Tài chính thì 6 tháng đầu năm 2008, do thông tin về chính sách thuế của Nhà nước sẽ tăng từ 10% lên 20%, do vậy để thực hiện các hợp đồng đã ký và tránh phải chịu thuế suất cao hơn nên nhiều doanh nghiệp đã nhập khẩu ồ ạt ô tô trong những tháng đầu năm. Cụ thể, đã có 219 ô tô du lịch nguyên chiếc nhập qua Cục Hải quan Quảng Ninh với kim ngạch 4,59 triệu USD, cho thu số thuế là 123 tỷ đồng.
Bên cạnh những mặt hàng truyền thống, từ đầu năm đến hết tháng 6 đã xuất hiện một số mặt hàng có số lượng, trị giá lớn XNK qua các cửa khẩu Quảng Ninh. Đứng đầu là mặt hàng sắt thép xây dựng, phôi thép (số lượng XNK trên 425 ngàn tấn, trị giá 301 triệu USD, đã thu thuế 314 tỷ đồng); kế đó là phân bón (số lượng 445.452 tấn, trị giá 227,6 triệu USD, đã thu 173,64 tỷ đống thuế); tiếp sau là bột mì (số lượng trên 24 ngàn tấn, trị giá trên 7 triệu USD)... Đây đều là những mặt hàng làm nguyên liệu cho các ngành sản xuất khác mà trong nước không đủ đáp ứng... Như vậy là chính sự biến động của nền kinh tế lại là ''cơ hội'' để làm tăng số thu thuế của Cục Hải quan Quảng Ninh. Nhưng vấn đề là cùng với đó thì phải có sự tích cực của cơ quan chuyên ngành...
Và sự tích cực của cơ quan Hải quan
Một điều đáng ghi nhận là để có được số thu kỷ lục như vậy việc tích cực và hiệu quả của cơ quan Hải quan Quảng Ninh là rất rõ. Cụ thể là, bên cạnh việc tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát nói chung thì việc kiểm soát chặt chẽ công tác xác định mã số thuế, thuế suất hàng hoá XNK, đặc biệt là tăng cường công tác kiểm tra xuất xứ hàng hoá đối với những lô hàng nhập khẩu hưởng ưu đãi đặc biệt về thuế được chú trọng. Việc nâng cao công tác kiểm tra, phân loại hàng hoá, tập trung hướng dẫn doanh nghiệp xác định chính xác tên hàng hoá để phục vụ tốt cho công tác xác định trị giá và thu thuế cũng được thực hiện hiệu quả. Cùng đó là sự tích cực để đạt hiệu quả cao hơn trong tổ chức kiểm tra, đôn đốc, chấn chỉnh công tác xác định trị giá tính thuế để phát hiện sai sót trong công tác xác định trị giá, công tác cập nhật dữ liệu giá vào hệ thống, cập nhật kết quả phúc tập giá và khai thác các nguồn thông tin dữ liệu phục vụ, chú trọng vào những mặt hàng nhạy cảm thuế suất cao, giá trị lớn... Việc thực hiện nghiêm túc Luật Quản lý thuế (có hiệu lực từ 1-7-2007) của cơ quan Hải quan đã mang lại hiệu quả lớn trong công tác thu hồi nợ thuế, thanh tra và kiểm tra thuế. Từ ngày 1-7-2007 đến 1-7-2008, trong khoảng 1.000 doanh nghiệp tham gia hoạt động XNK qua các cửa khẩu của Quảng Ninh chỉ có 3 doanh nghiệp nợ chây ỳ (quá 90 ngày), với số tiền 936 triệu đồng; có 15 doanh nghiệp nợ quá hạn (chưa quá 90 ngày) với số tiền 2,6 tỷ đồng.
Cục trưởng Cục Hải quan Quảng Ninh, ông Nguyễn Quang Hưng cho biết: Năm 2009 Bộ Tài chính, Tổng cục Hải quan sẽ giao chỉ tiêu thu thuế qua địa bàn Quảng Ninh cho Cục Hải quan Quảng Ninh là 10.000 tỷ đồng! Theo ông, đây là cái ngưỡng không dễ ''xuôi chèo mát mái'' cho cơ quan Hải quan trong việc thu thuế. Đó là vì bên cạnh việc toàn ngành Hải quan Quảng Ninh phải nỗ lực phấn đấu để thực hiện thật hiệu quả mọi qui trình thu thuế, thì yếu tố ảnh hưởng lớn mà vượt khỏi tầm cố gắng của Hải quan chính là sự biến động về cơ chế, chính sách trong nước, thế giới, sự ảnh hưởng sâu rộng của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế. Cụ thể như có thể có thay đổi tăng hoặc giảm về mức thuế suất với nhiều nhóm mặt hàng, có thể do nhu cầu đột biến về nhập khẩu một hoặc nhiều hàng hoá nào đó v.v... Đặc biệt năm 2009 sẽ là thời gian mà theo cam kết hội nhập, nhiều dòng thuế nhập khẩu sẽ giảm bằng 0. Như vậy sẽ ảnh hưởng rất lớn đến nguồn thu qua địa bàn tỉnh. Bởi vậy theo Cục trưởng Cục Hải quan, việc có hoàn thành kế hoạch 10.000 tỷ đồng vào năm 2009 hay không vẫn cứ phải trông chờ vào 2 mặt hàng quyết định là xăng dầu và than...
