Nghị định 158/2005/NĐ-CP ngày 27-12-2005 (NĐ 158) có hiệu lực từ ngày 1-4-2006 thay thế cho Nghị định 83/1998/NĐ-CP (NĐ 83) đã phân cấp, uỷ quyền mạnh mẽ cho chính quyền cơ sở trong việc đăng ký và quản lý hộ tịch.
Người dân đến đăng ký hộ tịch ở UBND phường Bạch Đằng.
Để công dân được hưởng sự thuận tiện ngay từ những ngày đầu Nghị định này có hiệu lực, TP Hạ Long đã chỉ đạo Phòng Tư pháp thành phố chuẩn bị chu đáo mọi điều kiện cần thiết để nhanh chóng đưa NĐ 158 vào cuộc sống. Chính quyền thành phố và các phường, xã trực thuộc đã chủ động xây dựng kế hoạch, tổ chức hội nghị tập huấn để triển khai thực hiện NĐ 158 đúng thời gian quy định. Công tác tuyên truyền về NĐ 158 được triển khai rộng rãi trong nhân dân, trong đó tập trung chủ yếu vào những điểm mới trong quy định về đăng ký và quản lý hộ tịch để mọi công dân biết, thực hiện. Các quy định về trình tự, thủ tục, mức lệ phí và những loại giấy tờ cần thiết để đăng ký hộ tịch theo NĐ 158 được chính quyền thành phố và các phường, xã niêm yết công khai tại bộ phận tiếp nhận và trả kết quả. NĐ 158 đã giúp bỏ bớt nhiều loại giấy tờ không cần thiết khi đăng ký hộ tịch, nên người dân TP Hạ Long rất phấn khởi vì không phải đi lại nhiều nơi, nhiều lần. Những trường hợp muốn thay đổi, cải chính hộ tịch, xác định lại dân tộc, giới tính, bổ sung hoặc điều chỉnh hộ tịch trước đây theo NĐ 83 phải lên tỉnh, nay theo NĐ 158, người dân chỉ cần đến chính quyền thành phố hoặc cấp xã (tuỳ theo từng loại việc và đối tượng) là thực hiện được. Vì thế, trước một tháng NĐ 158 có hiệu lực, Phòng Tư pháp thành phố đã kiến nghị với Sở Tư pháp không nhận các hồ sơ đăng ký hộ tịch thuộc thẩm quyền cấp tỉnh để chờ đến khi triển khai quy định mới về đăng ký hộ tịch, người dân về thành phố và các phường, xã đăng ký cho thuận tiện.
Nhìn chung, từ khi triển khai thực hiện NĐ 158, mọi công việc về đăng ký và quản lý hộ tịch trên địa bàn thành phố đều diễn ra công khai, nhanh chóng và thuận tiện. Đến nay, thành phố chưa gặp vướng mắc gì lớn trong việc triển khai NĐ 158, chưa có công dân nào khiếu nại, tố cáo về việc giải quyết các công việc liên quan đến đăng ký và quản lý hộ tịch. Sau hơn một năm triển khai thực hiện NĐ 158, chính quyền các phường, xã thuộc thành phố đã đăng ký khai sinh cho 5.149 trường hợp, đăng ký khai sinh lại 617 người, đăng ký khai sinh quá hạn 333 người, đăng ký kết hôn 617 người, đăng ký khai tử 1.319 người, cải chính hộ tịch 115 lượt người.
Đến nay, có thể khẳng định NĐ 158 đã tạo thuận tiện rất nhiều cho người dân trong việc đăng ký hộ tịch. Thế nhưng, để đáp ứng được yêu cầu công việc và tiến độ thời gian của việc đăng ký và quản lý hộ tịch theo quy định NĐ 158, thành phố cũng gặp nhiều khó khăn. Theo quy định hiện nay thì mỗi phường, xã được bố trí một biên chế làm công tác tư pháp. Thông tư liên tịch số 04/2005/TTLT-TP-NV giữa Bộ Tư pháp và Bộ Nội vụ quy định cán bộ tư pháp cấp xã phải đảm nhiệm 12 nhiệm vụ gồm: Thi hành án dân sự, hoà giải ở cơ sở, tuyên truyền phổ biến pháp luật, quản lý và đăng ký hộ tịch… Những năm gần đây, cán bộ tư pháp thường được bố trí trực tại phòng “Một cửa” và vừa mới đây theo Nghị định 79/2007/NĐ-CP ngày 18-5-2007 của Chính phủ thì họ còn phải làm công tác chứng thực bản sao văn bản bằng tiếng Việt. Nhiều công việc như tuyên truyền pháp luật, hoà giải cơ sở và thi hành án dân sự… đòi hỏi cán bộ tư pháp phải đi cơ sở. Trong khi đó, các công việc quản lý và đăng ký hộ tịch, chứng thực và thường trực tại phòng “một cửa” lại yêu cầu họ phải ở văn phòng. Điều này đã làm cho cán bộ tư pháp ở các phường, xã gặp trở ngại về thời gian, ảnh hưởng đến tiến độ công việc. Vì thế, nhiều phường, xã đã đề nghị cấp trên tăng cường cán bộ tư pháp để có thể đáp ứng yêu cầu công việc hiện nay cho các phường, xã là điều dễ hiểu.
