“Thức ăn đường phố” là một thuật ngữ để chỉ các loại thức ăn chế biến và được bán trên đường phố. Nhắc đến nó, ai cũng cảm nhận được sự thiếu vệ sinh và nguy cơ mắc các bệnh đường tiêu hóa. Nhưng vì tiện lợi, nên người ta vẫn tặc lưỡi để ăn.
Trong thời điểm bệnh tiêu chảy cấp đang hoành hành, “thức ăn đường phố” đang tiềm ẩn những hiểm họa.
Khuất mắt trông coi
11 giờ trưa, đang ở cơ quan, tôi nhận được điện thoại của một “chiến hữu”: “Này, ra ngay quán lòng lợn tiết canh ở Lò Sũ nhé. Bàn công chuyện luôn”. Thú thực, nói đến món này, tôi chẳng khoái lắm, nhưng nể bạn, tôi ra điểm hẹn.
Khách của quán này lúc nào cũng đông, ngồi tràn cả ra vỉa hè. Tiếng chặt, thái, tiếng lào xào của đậu rán rộn cả lên. Tôi được hướng dẫn chui vào một hẻm tối đầy mùi ẩm mốc, rồi leo theo cầu thang bám bụi lên tầng hai. Tại đây, khách ngồi la liệt ra sàn, kèm theo nào là đậu rán, mắm tôm, lòng lợn, rau sống…
Mâm của nhóm bạn tôi đã có khoảng chục người, toàn là nhân viên các cơ quan nhà nước, công ty nước ngoài. Chủ nhà mang ra thêm một cái bát và đôi đũa. Bát thì vẫn còn nhờn nhờn váng mỡ, đũa hơi mốc. Nhưng ghê nhất là trong đĩa rau sống còn nguyên một chú sâu xanh lét, béo tròn bò men theo cọng rau. Sợ mọi người mất hứng, tôi lẳng lặng gạt sâu khỏi đĩa rau.
Câu chuyện càng lúc càng hứng khởi, rượu uống ngày càng vào. Không ăn gì thì ruột gan cồn cào, không chịu được nên tôi đành gắp mấy miếng lòng chấm với mắm tôm, ăn thêm một chút dưa chuột cho mát. Lạ nhất là mấy chị em ngồi cùng mâm lại rất khoái món lòng, tràng và bún đậu mắm tôm nên “đánh” thật lực. Họ vừa ăn vừa khen tràng giòn.
Tan cuộc, tôi xuống dưới nhà, đi qua khu bếp để vào chỗ vệ sinh. Một cảnh tượng ngổn ngang hiện ra trước mặt. Bếp tối tăm, từng đám cặn bẩn bám đầy trên tường. Rau để tràn ra dưới mặt đất, sau đó được vơ lại, “nhúng nhúng” qua một hai nước rồi bày lên đĩa. Bát xếp từng chồng dưới mặt đất. Một con chuột cống to tướng lấp ló quanh đống bát bẩn. Hãi hùng hơn là các bát tiết canh được phơi trần chờ đông kết, làm mồi cho đám ruồi nhặng. Hôm ấy, y như rằng đến chiều tôi bị “tra tấn” một trận nhừ tử.
Nhưng mà vẫn còn may, vì một người quen của tôi kể, có lần bà cũng ăn lòng lợn ngoài chợ. Đến chiều, bà bỗng thấy bụng đau quặn. Vào bệnh viện cấp cứu, bác sĩ cho uống thuốc. Lúc sau, bà “xổ” ra cả một đống sán lúc nhúc, cỡ đầu ngón tay. Chắc là do lòng luộc không kỹ nên không giết được lũ sán có sẵn bên trong!
Một lần khác, ăn ở quán phở gà khá nổi tiếng trên phố Quán Thánh, tôi thấy người phụ nữ bán hàng lau bàn, rồi tiện tay lấy đúng cái khăn đen bẩn ấy để lau… chồng bát trước mặt rồi cho bánh phở, cho nước dùng vào mang ra cho tôi. Tôi góp ý và đề nghị được đổi bát phở khác. Cô gái tỏ vẻ khó chịu ra mặt bởi loại khách “khó tính, khó ưa” như tôi. Có lẽ, cô đã quá quen với chuyện mất vệ sinh, thấy giữ vệ sinh là không chịu nổi!?
Đúng là khuất mắt trông coi. Vẫn biết là bẩn đấy, nhưng bàn dân thiên hạ vẫn ăn, thì mình cũng ăn. Không đau bụng, coi như không sao.
Ăn lòng nướng trên đường Đại Cồ Việt (Hà Nội)
Lòng lợn, thịt chó chấm... nước mắm
Cách đây mấy ngày, khi bệnh tiêu chảy cấp đã làm hàng trăm bệnh nhân nhập viện, lệnh cấm mắm tôm, mắm tép của thành phố Hà Nội đã ban ra nhưng tại phố Nguyễn Hữu Huân vẫn xuất hiện gánh hàng rong bán bún đậu mắm tôm. Và lạ hơn là vẫn có người ăn. Một người đàn ông thản nhiên ăn và giải thích với chúng tôi: Có mắc bệnh hay không còn là do sức đề kháng của từng người. Nếu mà cái gì cũng sợ thì chẳng biết ăn cái gì. Bây giờ, thức ăn nào mà chẳng “có vấn đề”.
Nhưng cũng “may” mà có dịch bệnh nên Hà Nội đã nghiêm khắc với thức ăn đường phố hơn và ý thức giữ gìn vệ sinh ăn uống của người dân cũng đã tốt hơn trước. 11 giờ 30 phút trưa thứ sáu (9-11) vừa rồi, tôi quay lại quán cháo lòng- tiết canh ở Lò Sũ nọ. Khác với cảnh tấp nập mọi khi là một sự vắng vẻ lạ thường. Cả quán chỉ có 7 người khách, toàn đàn ông. Ngồi xuống bàn, chúng tôi gọi một đĩa lòng, tràng, dồi trộn lẫn và bún đậu.
Cô bé phục vụ cho biết, mấy hôm nay nhà không còn bán đậu, chỉ có bún. Một lát sau, cô mang lại một đĩa lòng, tràng, bún, rau sống… Nhưng tuyệt nhiên không thấy mắm tôm đâu. Thay vào đó là một bát gia vị vắt chanh, ớt và một bát nước mắm. Tôi thắc mắc: “Ăn lòng mà không có mắm tôm thì ra gì, em”. Cô bé trả lời: “Dạo này, nhà em không bán mắm tôm nữa”. Một lúc sau, có một hai người đàn ông vào gọi tiết canh. Chủ quán cũng từ chối, nói không có để bán.
Chiều tối hôm đó, chúng tôi đến phố Hàng Thùng, tại đây có một dãy cửa hàng chuyên bán lòng và nội tạng lợn, bến đỗ của những bợm nhậu. Mặc dù, vào giờ cao điểm của dân nhậu nhưng các quán đều vắng ngắt. Thấy chúng tôi dừng xe, cả đám cò mồi của mấy quán cạnh nhau đều vây lại mời chào. Chọn một cửa hàng có vẻ “ngon lành”, chúng tôi bước vào. Một đĩa lòng trắng nhởn, cùng rau sống và… lại là nước mắm và gia vị được bày ra trước mặt chúng tôi.
Chị chủ cho biết, mấy hôm nay, phường “làm dữ” nên không dám bán mắm tôm. Tôi hỏi chủ quán: “Kinh doanh ế ẩm thế này, chị có định tạm đóng cửa hàng hoặc chuyển sang bán thứ khác, chờ dịch qua đi không?”. Chị chủ quán nói: “Nhà tôi làm nghề này đã hơn 20 năm rồi, chẳng biết bán cái gì khác. Bình thường mỗi ngày phải bán được 30kg lòng, dồi. Giờ đây, vẫn còn những khách quen mua, nhưng giảm hơn trước nhiều. Hy vọng là dịch chóng hết”. Rồi chị khuyến khích tôi ăn lòng chấm thứ nước mắm đặc biệt do chị pha chế. Nhưng thực sự là có cho “tiền tấn”, tôi cũng chẳng dám ăn thứ thức ăn thiếu tin cậy kia vào thời điểm dịch bệnh “nước sôi lửa bỏng” này.
Không chỉ lòng lợn mà khi đi qua các quán thịt chó như Thanh Đỏ ở dốc Hàng Than hay thịt chó ở Nhật Tân, tôi cũng thấy nước mắm được dùng thay thế mắm tôm.
Qua dịch bệnh sẽ có thay đổi?...
Có lần một người khách nước ngoài thắc mắc với tôi: “Tại sao các bạn lại ăn những thứ mất vệ sinh như nội tạng động vật. Hơn nữa, cách chế biến lại không an toàn”. Tôi chẳng biết giải thích ra sao. Cách ăn uống ấy đã trở thành thói quen lâu đời của người Việt. Không những thế, hiện nay, người ta còn nghĩ ra nhiều kiểu chế biến kỳ quái, ví dụ như lòng nướng. Bộ lòng của con lợn đã bẩn, nay lại không được luộc mà chỉ nướng qua quýt… nghe thế thôi cũng đủ thấy món này “kinh khủng” thế nào. Vậy mà các quán lòng nướng ở phố Hàng Giấy luôn đông chật khách, toàn nam thanh, nữ tú.
Nay mắm tôm, mắm tép đã có trong danh mục cấm. Nhưng Bộ Y tế đã ghi nhận những ca người dân ăn các món khác mà vẫn bị tiêu chảy cấp. Với kiểu chế biến mất vệ sinh của thức ăn đường phố thì món nào cũng là nguy cơ.
Khi được hỏi, chủ cửa hàng bán đồ ăn nào cũng đưa tôi xem đủ loại giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn của cơ quan y tế. Theo một cán bộ Sở Y tế Hà Nội, đoàn kiểm tra liên ngành về vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) của thành phố vẫn đi kiểm tra hằng tuần. Chưa kể, sự giám sát ở phường, quận, rồi kiểm tra đột xuất… Nhưng nếu biết rằng, trên cả nước hiện chỉ có khoảng 300 thanh tra y tế, kiêm nhiệm luôn VSATTP, rồi dụng cụ thì thiếu thốn nên việc kiểm tra chủ yếu thực hiện bằng… mắt, thì ta sẽ đặt câu hỏi: “Những loại giấy chứng nhận đủ tiêu chuẩn kia có bảo đảm khi ăn đồ ăn ở cửa hàng ấy, người dân sẽ bình an vô sự?”.
“Dịch bệnh lại hóa hay”. Đó là câu cửa miệng của mấy chị phụ nữ có chồng hay nhậu nhẹt. Họ mừng thầm vì nhân đợt dịch bệnh này, ông xã sẽ biết thân, bớt đi nhậu hơn nếu không “muốn chết”. Cả nhà sẽ hạn chế ăn ngoài đường, tụ tập quanh mâm cơm gia đình.
Để an toàn, trước tiên, mỗi người phải tự lo lấy thân mình, xem lại cách ăn uống của mình. Nhưng cũng nhân đợt này, các cấp quản lý cần nâng cao năng lực kiểm tra, giám sát để các loại lương thực, thực phẩm trong đời sống trở nên “lành” hơn.
