Thực hiện pháp luật lao động trong các doanh nghiệp: Vẫn còn nhiều hạn chế

Pháp luật lao động là hành lang pháp lý quan trọng giúp bảo vệ quyền và lợi ích cho cả người lao động và người sử dụng lao động. Pháp luật lao động được áp dụng và thực hiện đầy đủ là một yếu tố quan trọng góp phần vào sự phát triển của mỗi doanh nghiệp.

Mặc dù vậy, không phải doanh nghiệp nào cũng nhận thức được điều đó nên việc thực hiện pháp luật lao động còn nhiều thiếu sót, dẫn tới sự bất lợi cho người lao động.

Theo thống kê, hiện nay trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh có hơn 5.500 doanh nghiệp, trong đó có 5.360 doanh nghiệp ngoài quốc doanh. Qua thanh, kiểm tra của các cơ quan chức năng có thể thấy phần lớn các doanh nghiệp trên địa bàn đã tuân thủ các quy định về ký kết hợp đồng lao động, về mức lương tối thiểu, ký kết thỏa ước lao động tập thể, thực hiện BHXH... nhưng vẫn còn nhiều bất lợi cho người lao động. Trong đó phải kể đến việc thực hiện cơ chế giao ước hợp đồng lao động. Ở các DN Nhà nước, DN Nhà nước đã cổ phần hoá và DN FDI thì 100% lao động được ký kết hợp đồng lao động. Tuy nhiên, ở các doanh nghiệp dân doanh thì mới chỉ có 70% người lao động được ký kết hợp đồng lao động. Đã thế, việc ký kết hợp đồng lao động trong nhiều doanh nghiệp ngoài quốc doanh vẫn còn tình trạng giao kết hợp đồng chuỗi (liên tục ký hợp đồng 12 tháng), kéo dài thời gian học nghề, tập nghề mà thực chất là hợp đồng lao động nhưng người lao động lại chưa được thực hiện đầy đủ quyền lợi. Thậm chí, ngay cả ở các DN thực hiện tốt về cơ chế hợp đồng lao động cũng có rất nhiều doanh nghiệp thực hiện cơ chế 3 loại hợp đồng đối với lao động mới tuyển dụng: Ký 12 tháng, sau đó ký 36 tháng và cuối cùng ký hợp đồng không xác định thời hạn) gây thiệt thòi cho người lao động.

Không chỉ thế, việc ký kết thoả ước lao động tập thể vẫn chưa được đông đảo DN thực hiện. Theo quy định của Bộ luật Lao động, thoả ước lao động tập thể sẽ là một trong những ''vũ khí'' của người lao động, bởi đây là văn bản thoả thuận về các điều kiện lao động, quyền và nghĩa vụ giữa đôi bên và Nhà nước cũng khuyến khích việc ký kết thoả ước lao động tập thể với những quy định có lợi hơn cho người lao động. Thế nhưng trên thực tế hiện nay toàn tỉnh mới chỉ có 208 DN đã ký kết thoả ước lao động tập thể. Trong khi đó, toàn tỉnh có 1.541 DN có tổ chức công đoàn cơ sở. Dù ít nhưng các thoả ước lao động tập thể chỉ đề cập chung chung đến các vấn đề về tiền lương, thời gian làm việc, nghỉ ngơi... theo quy định của pháp luật hiện hành. Còn các cam kết khác về tiền thưởng các dịp lễ, tiền hỗ trợ trong các trường hợp tang ma, cưới hỏi, ốm đau, tiền thâm niên, các loại phụ cấp, chi phí tàu xe khi nghỉ phép, thời gian tổ chức tham quan du lịch v.v... thì rất ít DN đề cập tới. Ngoài ra, việc thực hiện chính sách BHXH, BHYT cho người lao động cũng vẫn còn nhiều hạn chế. Đặc biệt, hầu hết các doanh nghiệp đều không thực hiện BHYT, BHXH cho người lao động ký hợp đồng từ đủ 3 tháng đến 12 tháng. Đến nay vẫn còn một số DN nợ tiền bảo hiểm xã hội, tình trạng chiếm dụng quỹ, chậm nộp BHXH vẫn còn xảy ra, ý thức tự giác của người sử dụng lao động, người lao động trong việc tham gia BHXH ở khối ngoài quốc doanh còn thấp. Mức đóng BHXH, BHYT của đa số lao động trong các DN ngoài quốc doanh và DN FDI chỉ bằng hoặc cao hơn không đáng kể so với mức lương tối thiểu của Nhà nước.

Bên cạnh những vấn đề trên, nhiều DN không thực hiện đầy đủ các quy định của pháp luật về việc thành lập Hội đồng hoà giải cơ sở; xây dựng kế hoạch bảo hộ lao động; đo kiểm môi trường lao động; khám sức khoẻ định kỳ cho người lao động... Thực tế này đang đòi hỏi các cơ quan chức năng phải tăng cường công tác chỉ đạo, tuyên truyền và hướng dẫn chính  sách pháp luật cho DN và người lao động. Đồng thời, phải tiến hành thanh tra, kiểm tra thường xuyên và kiên quyết xử lý các sai phạm trong thực hiện pháp luật lao động. Có như vậy, pháp luật lao động mới được thực hiện một cách triệt để, nghiêm túc bảo đảm được quyền lợi cho cả DN và người lao động, góp phần thúc đẩy quan hệ lao động phát triển theo hướng hài hoà, ổn định và tiến bộ.