Trước đây, nhận thức của người tiêu dùng về vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) còn hạn chế bởi thói quen mua bán từ bao đời... thì nay đã có sự chuyển biến mạnh mẽ.
Song người dân vẫn phải đối mặt hàng ngày, hàng giờ với những thực phẩm không an toàn, không nguồn gốc, như: Rau quả dư chất bảo quản thực vật, thực phẩm ướp hoá chất v.v..
Rất nhiều loại quả bày bán ở chợ khó kiểm tra nguồn gốc thực phẩm (quầy bán quả tại chợ Trung tâm Cái Rồng, huyện Vân Đồn).
Tìm thực phẩm sạch ở đâu?
Đó là câu hỏi mà chị Nguyễn Thị Phương, khu 6, phường Hồng Hà, TP Hạ Long hỏi khi chúng tôi trao đổi về thực phẩm an toàn. Quả thật, mặc dù TP Hạ Long là thủ phủ của tỉnh, song tuyệt nhiên không có một nơi nào bán các loại thực phẩm an toàn phục vụ nhu cầu thiết yếu hàng ngày như: Rau, quả có chứng nhận đảm bảo VSATTP chứ chưa nói đến các huyện, thị, thành phố khác. Lựa chọn duy nhất của các gia đình là ra chợ mua thực phẩm. Điều này có nghĩa là mỗi khi đi mua hàng, nếu muốn có sản phẩm an toàn, người dân phải trở thành “người tiêu dùng thông thái”. Nhưng có thông thái thế nào thì quan sát bằng mắt thường cũng khó có thể phát hiện thịt, bún, phở có sử dụng phooc-môn để bảo quản, chế biến; rau có quá nhiều dư lượng thuốc trừ sâu... Chị Nguyễn Thị Hường ở phố Lý Thường Kiệt, TT Quảng Hà (Hải Hà), cho biết: “Xem trên báo, đài thấy nói nhiều về VSATTP, nhưng ra chợ muốn mua rau, củ không có chất bảo vệ thực vật thì cũng không biết thế nào để lựa chọn”. Chị còn kể cho tôi nghe một lần mua miếng thịt trông rất tươi, ngon, vậy mà về luộc, nước luộc thâm đen, bốc mùi khó chịu.
Em họ của tôi có đi bán hàng giúp một người chuyên kinh doanh thịt gia cầm ở chợ Đầm Hà thuộc huyện Đầm Hà cách đây một năm mà đến bây giờ cũng chưa dám ăn thịt gà chế biến sẵn. Kể về thời gian đó, em tôi vẫn rùng mình. Em cho biết, chủ hàng nhập những thùng gà đông lạnh được nhập lậu từ Trung Quốc về, giá chỉ 10.000 đồng/con. Con nào cũng thâm đen lại. Loại gà này, chị chủ hàng cắt bỏ vứt hết cổ, đầu và cẳng chân rồi chặt khúc chế biến. Chị cho rất nhiều thứ vào tẩm ướp. Không biết tẩm ướp thế nào mà khi xào xong, miếng thịt gà trở nên trắng tinh, da vàng ươm, thơm phức. Mang ra chợ bán chỉ có 20.000-30.000 đồng một bát, người dân rất ưa chuộng vì giá rẻ. Còn gia đình chị chủ hàng và những người phụ giúp bán hàng thì tuyệt nhiên không dám động đến một miếng.
Không chỉ lo lắng về thực phẩm an toàn khi mua bán ở các điểm chợ nhiều người còn băn khoăn cả quy trình chăn nuôi, trồng trọt liệu có sử dụng hoá chất, thức ăn độc hại quá nhiều v.v..
Gia cầm được giết mổ ngay tại chợ Hồng Hà, TP Hạ Long.
Quản lý khó khăn
Thực tế hiện nay có khoảng 60% lượng thực phẩm tiêu thụ trên địa bàn tỉnh nhập từ nơi khác về, trong đó có cả những thực phẩm thẩm lậu qua biên giới. Đây là lý do khiến các đơn vị chức năng gặp khó khăn trong việc kiểm tra nguồn gốc thực phẩm, quá trình bảo quản, vận chuyển thực phẩm. Bởi vậy mà đến nhiều điểm chợ vẫn thấy bà con bày bán các loại bánh, kẹo, thạch, các chất phụ gia không rõ nguồn gốc xuất xứ, chỉ có nhãn mác chữ Trung Quốc. Theo số liệu thống kê của Ban chỉ đạo VSATTP tỉnh, riêng trong tháng hành động vì chất lượng VSATTP từ ngày 15-4 đến ngày 15-5-2010, qua kiểm tra 11.156 cơ sở sản xuất, kinh doanh, chế biến thực phẩm trên địa bàn tỉnh thì còn tới 376 cơ sở vi phạm về VSATTP. Đặc biệt, các đoàn đã thu tới 15kg bánh không nhãn mác, 900kg thịt gà, hơn 5.700kg chân gà, 24.390 quả trứng, 3.300kg bì, nội tạng lợn, 230kg cá, sò… không có nguồn gốc xuất xứ.
Thực phẩm nhập từ nơi khác về quản lý đã khó, thực phẩm sản xuất trên địa bàn cũng vậy. Tình trạng bà con không tuân thủ nguyên tắc phun thuốc bảo quản, thuốc trừ sâu khi thu hoạch rau mang đi bán vẫn còn nhiều; tình trạng sử dụng hoá chất độc hại trong chăn nuôi lợn vẫn có. Trong khi đó trên địa bàn tỉnh, nơi sản xuất thực phẩm an toàn còn hiếm hoi. Tiêu biểu như trồng rau an toàn tỉnh mới chỉ manh mún ở một vài nơi của huyện Hoành Bồ như: Thống Nhất, Lê Lợi, thị trấn Trới và thêm vùng rau ở xã Tiền An (Yên Hưng), nhưng diện tích cũng khiêm tốn. Để đầu tư vùng rau an toàn khá tốn kém, song sản phẩm bán ra thị trường bị lẫn lộn khiến cả người nông dân và người tiêu dùng đều thua thiệt. Với các loại thuỷ, hải sản, trên địa bàn tỉnh cũng mới chỉ có chương trình kiểm soát thu hoạch nhuyễn thể 2 mảnh vỏ gồm: hàu Thái Bình Dương và tu hài, thực hiện tại 3 công ty nuôi trồng ở Vân Đồn. Đây là chương trình của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Nhờ đó, sản phẩm của 3 công ty được cấp giấy chứng nhận nguồn gốc xuất xứ. Hiện nay nhiều huyện thị lại chưa quy hoạch, xây dựng các lò giết mổ tập trung nên kiểm tra sản phẩm thịt gia súc, gia cầm gần như chỉ thực hiện khi bày bán tại chợ; còn nguồn gốc, lợn bệnh hay không rất khó thực hiện.
Hiện nay, nhiều điểm chợ trong tỉnh xuất hiện các loại thực phẩm nhập lậu qua biên giới chưa được kiểm soát. Thực phẩm này tiêu thụ được bởi người dân dễ dãi trong mua bán mà không cần đến nguồn gốc xuất xứ. Cuộc sống hiện đại bận rộn, người ta dễ tặc lưỡi chấp nhận mua thực phẩm, rau quả ở bất cứ đâu. Có cầu, ắt có cung… Điều này khiến công tác quản lý chất lượng VSATTP càng gặp khó khăn. Gần đây, những thông tin về nguy cơ nhiễm E.coli chủng mới từ châu Âu trong thực phẩm, rồi sản phẩm chứa chất DEHP, thông tin xuất hiện nhiều hoá chất “biến” bắp, đậu thành cà phê, pha chế các loại nước giải khát… đang gây hoang mang không nhỏ cho người tiêu dùng.
An toàn vệ sinh thực phẩm luôn là vấn đề nóng, được người tiêu dùng quan tâm. Song việc quản lý cần có sự vào cuộc triệt để từ nhiều khâu nhiều công đoạn, từ người trồng trọt chăn nuôi, người sản xuất thức ăn, phân bón phục vụ sản xuất chăn nuôi, người chế biến, kinh doanh thực phẩm v.v.. và sự tham gia của chính người tiêu dùng. Hy vọng rằng khi Luật An toàn thực phẩm có hiệu lực, tình hình đảm bảo VSATTP trên địa bàn tỉnh sẽ có những chuyển biến tích cực.
