Ngày 18/7/2007 vừa qua, Chính phủ đã ban hành Nghị định về sản xuất và kinh doanh thuốc lá, trong đó, nghiêm cấm mọi hình thức quảng cáo, khuyến mại loại sản phẩm có hại cho sức khoẻ này. Trước đó, từ năm 2000, Bộ Văn hoá thông tin cũng đã ban hành thông tư hướng dẫn thực hiện Pháp lệnh quảng cáo và Nghị quyết 12/2000/NQ-CP của Chính phủ về cấm quảng cáo thuốc lá. Nhưng trên thực tế, những quy định pháp luật trong lĩnh vực này vẫn chưa được thực thi một cách nghiêm túc.
Hầu hết tại các quán nước vỉa hè đều có tủ, giá hoặc hộp trưng bày của nhiều loại thuốc lá khác nhau. Với màu sắc sặc sỡ, thiết kế bắt mắt với đủ tên, nhãn hiệu, trông chúng chẳng khác gì những biển quảng cáo ấn tượng. Tất nhiên, chẳng bà hàng nước nào tự bỏ tiền ra làm thứ nghệ thuật sắp đặt này.
Một người bán hàng nói: “Những cái tủ này là của các hãng họ mang đi đặt ở các cửa hàng. Mỗi tháng họ cho mấy bao thuốc còn mình có nhiệm vụ sáng bê ra, chiều đặt vào, phải bảo quản và trưng bày”.
Nghệ thuật sắp đặt còn cầu kì và quy mô hơn nhiều tại các cửa hàng, đại lý phân phối thuốc. Nhiều biển hiệu được tận dụng để giới thiệu logo, thương hiệu các hãng thuốc lá. Trưng bày quá một tút của một nhãn hiệu thuốc đã được coi là vi phạm quy định cấm quảng cáo thuốc lá. Nhưng ở nhiều nơi, dường như quy định đó, và nhiều quy định khác đều không có hiệu lực.
Ông Trần Văn Tung, Chánh thanh tra, Sở Văn hoá thông tin Hà Nội, cho biết: “Sử dụng biểu tượng, biểu trưng, nhãn hiệu thể hiện trên bất kỳ hình thức nào: ví dụ như gắn trên tủ, giá để quảng cáo, hay gắn logo trên biển hiệu sẽ bị xử phạt từ 3 - 5 triệu đồng”.
Nghệ thuật bài trí, sắp đặt thuốc lá với tác dụng quảng cáo tại các cửa hàng, các điểm bày bán có thể bắt gặp ở bất cứ con đường nào. Quy định về việc cấm quảng cáo thuốc lá dưới mọi hình thức thì không thiếu, và đã được ban hành từ lâu. Nhưng thanh tra văn hoá Hà Nội thời gian qua chưa xử lí bất cứ vi phạm cấm quảng cáo thuốc lá nào dưới hình thức trưng bày sản phẩm. Lý do là chưa phát hiện, phức tạp và không đủ lực lượng: “Lĩnh vực này nó còn liên quan đến nhiều ngành khác, như hàng hoá này thì liên quan đến quản lí thị trường, rồi công an kinh tế… Theo tôi thì nó cũng chưa đến mức độ phải quan tâm nhiều, trong khi công việc của chúng tôi rất nhiều. Riêng trong lĩnh vực quảng cáo, thuốc lá chỉ là một phần rất nhỏ”, ông Trần Văn Tung, Chánh thanh tra, Sở Văn hoá thông tin Hà Nội, nói.
Các công ty sản xuất thuốc lá vẫn tiếp tục tăng cường hình ảnh và sự hiện diện của mình ở khắp nơi. Nhưng theo Uỷ ban Quốc gia Phòng chống Tác hại Thuốc lá, cũng chính những công ty này đang viện nhiều lý do để phản bác hoặc trì hoãn kiến nghị của Bộ Y tế về việc áp dụng hệ thống cảnh báo mới về tác hại của thuốc lá trên vỏ bao, dù việc này đã được nhiều nước trong khu vực và trên thế giới thực hiện từ lâu.
